Кіріспе

Кристофер Пол Кертистің 1999 жылғы "Бад, Бадди емес" романы – Кристофер Пол Кертистің жазған екінші балалар романы. Бұл кітап америкалық балалар әдебиеті саласындағы үздік еңбегі үшін Ньюбери медалін және көрнекті афроамерикалық авторларға берілетін Корэтта Скотт Кинг сыйлығын алған тұңғыш кітап болды. "Бад, Бадди емес" кітабы сондай-ақ 6-8 сыныптар үшін "Уильям Аллен Уайт" балалар кітабы сыйлығымен де марапатталды.

Орындық және тарихи маңызы

Роман Мичиган штатында, автордың туған жерінде өтеді. Бұл сонымен қатар оның алғашқы романы – «Уотсондар Бирмингемге барады» романының да оқиғасы осы штатда болған. Басты кейіпкер Бэд Колдуэлл Флинттен Гранд-Рапидс қаласына сапар шегеді, осы арқылы оқырмандарға 1930 жылдардың аяғындағы орталық батыс штатының бір көрінісін ұсынады; ол үйсіз отбасымен және еңбек ұйымының өкілімен кездеседі, сондай-ақ жетім бала ретінде өмірді, сол заманғы расизмді – африкалық американдықтарға көптеген аймақтарда жер иеленуге тыйым салатын заңдарды, қара нәсілді адамдарға төнген қауіптерді және нәсілдік сегрегацияны бастан кешіреді. Тарихи тұрғыдан маңызды орын – «Күн бату қалашығы», онда расистік келісімдер афроамерикандықтардың тұруына тыйым салады және қараңғыда табылғандардың өміріне қауіп төндіретін әдет-ғұрыптар бар. Бэд Лефтимен танысады, ол жақсы ниетпен кешіп бара жатқан адам, ол Бадты «Күн бату қалашығына» барудан сақтандырып, оның жақын досы болады. Осы аймаққа Ұлы депрессияның әсері Бэдтың штат бойынша жасаған саяхатының барысында сипатталады. Бэд Флинт қаласындағы «Ховервилл» лагерінде бір түнді өткізеді, онда ол түрлі нәсілдердің араласуына қатысты пікір білдіреді; автор полиция күштерінің және пойыздан секіруге тырысушылар арасындағы шиеленіс, олардың кедейлігі мен Ұлы депрессияның сипаттамасы болып табылатын үмітсіз көші-қон туралы айтады. Бұл дәуірдің белгісіздігі Бэдтың өмірінде де көрінеді, өйткені оның көшпенділік өмірі мен үйсіз қалғандығы көптеген көшіп-қонушы отбасылар мен жетім балалардың тағдыры болды. Джаз музыкасы мен музыканттар оқиғаның орталық бөлігін құрайды; автордың оқиғаны жазуына оның әдесі, Ұлы депрессия кезінде джаз музыканты болған, шабыландырды. Бэд іздеп жүрген музыкалық топ автордың басқа әжесі ойнаған топтың атымен аталады – Herman Curtis and the Dusky Devastators of The Depression. Бэд музыка арқылы жаңа достарымен және отбасымен байланысады, бұл оның афроамерикандық ретіндегі тарихының бір бөлігі және сол дәуірдегі танымал музыканың үлгісі болып табылады.

Сюжет

Бұл оқиға Бадты жаңа асырап алған отбасы – Амоздарға орналастырумен басталады. Бад көп ұзамай олардың 12 жасар ұлы Тодд Амоспен танысады, ол оны аяусыз мазақтайды және Бадди деп атайды. Тоддпен ұрысқаннан кейін Бад түнді бақшадағы сарайда өткізуге мәжбүр болады, онда ол шершенелер ұясын вампирдің қонақжайы деп қате түсінеді. Ол ұяны тырнаумен екіге бөліп, шершенелерді қоздырып, шағылысады. Адреналинге толы күйде ол сарайдың терезесін бұзып шығады. Қашып шыққаннан кейін Бад Тоддтан кек алады, оған жылы су құйып төсегін мазалайды, себебі Амоздар төсек мазалауға шыдамайды. Ол сондай-ақ Амоздардың мылтығын жасырып алып, кетеді. Содан кейін ол Рождество шыршасының астында ұйықтайды. Ертесі күні ол таңертеңгілік тамаққа кешігіп қалғанын біледі, бірақ оны өз ұлы ретінде көрсеткен жұбайлар құтқарады. Келесі күні таңертең оның досы Багс оны оятып, батысқа аттануға шақырады. Бад Багспен бірге Хувервиллге қашады, онда олар тамақтанады және келесі күні батысқа кететін пойызға отыруды жоспарлайды. Бірақ пойыз ертерек кетеді, ал Бад, Багстен айырмашылығы, оған үлкермей қалып, артта қалады. Бад Флинттен Гранд-Рапидске дейінгі қашықтықты кітапханашыдан біліп, Мичиган штатының Гранд-Рапидсіне қарай жаяу жолға шығады. Жолда ол Лефти Льюисті кездестіреді, ол машинасынан қанға толы қорап тапқандықтан, оны вампир деп ойлайды. Лефти Бадты машинасымен Гранд-Рапидке дейін апарып, әкесін табуға көмектеседі. Ол Лефтимен қысқа уақыт тұрады және оның қызының отбасымен танысады. Содан кейін ол әкесі Герман Э. Каллоуэй деп санайтын әкесін іздеуге шығады. Бад Германмен және оның тобымен кездеседі, өзін Германның ұлы деп жариялайды, бірақ Германның қарт екенін көргенде сенімділігі шайқалады. Бад топ мүшелерімен дос болады (олар кітаптың соңында оған саксофон сыйлайды), бірақ Герман Бадқа жамандықпен қарайды. Біраз уақыттан кейін Бад анасы Анжела Джанеттің қайтыс болғанын хабарлайды. Бұл Германға зор қайғы әкеледі, ол Анжеланың әкесі екені белгілі болады. Оқиға Германның Бадтан өзінің қатыгездігі үшін кешірім сұрап, оны және топты өзімен бірге қалдыруымен аяқталады. Барлық қиындықтары мен қайғысына қарамастан, Бадтың өмірі бақытты аяқталады.

Қабылдау және талдау

Кертистің романы жақсы қабылданды және Ұлы депрессия дәуірі мен джаз туралы, сондай-ақ зорлық-зомбылық және расизм сияқты әлеуметтік мәселелерді зерттеу үшін балалар әдебиетінің бір көзі ретінде еске алынды. Талқылаулар Бадтың әкесін іздеу жолы мен Ұлы депрессия кезінде жұмыс іздеп, жаңа үйлерге көшіп-қонып жүрген көптеген адамдардың басынан өткен ортақ тәжірибе арасындағы параллельдерге бағытталды. Роман тарихи контекстімен және әзілге толы баяндаушысымен мақталып, жоғары бағаланды. Оқиға барысында, бұл ережелер басты кейіпкердің тапқан әртүрлі жандар мен жағдайлардағы тапқырлығы мен юморінің бір бөлігі болып табылады. Романдағы джаз музыкасы оқиғамен байланысуға және оқу тәжірибесін кеңейтуге мүмкіндік беретін кіріс нүктесі ретінде пайдаланылады, сонымен қатар романға аудио элемент қосылады. Бұл музыканы ұнататын студенттерге оқиғаны ұсынудың бір жолы ретінде қарастырылады. Калифорния штатының Фримонт қаласында өткен "Қаралар тарихы айы" іс-шарасында. Алғашқы қойылым 2006 жылы Лэнгстон Хьюз мәдени-өнер орталығында өтті. Ол бірнеше рет сахналанды, оның ішінде Миннеаполис қаласындағы Балалар театры компаниясы, Хьюстон қаласындағы Main Street театры, Мичиган университетінің Флинт бөлімшесі және Шарлотта қаласындағы Балалар театры осы қойылымды көрсетті. Джексонның бейімделуі 2009 жылы Dramatic Publishing баспасында жарық көрді және 2010 жылы Театр және білім беру жөніндегі американдық альянстың "Ең үздік пьеса сыйлығын" (Бейімделу) жеңіп алды.