Батыс Жағалаудағы Тау Ебал

Кіріспе

Батыс жағалаудағы Ебал тауы (Хар ʿĒyāl; جَبَلُ عَيْبال Jabal ‘Aybāl) – Батыс жағалаудағы Наблус қаласының (библиялық Шехем) жанындағы екі таудың бірі. Ол Наблус қаласы орналасқан аңғардың солтүстік бөлігін құрайды, ал оңтүстік бөлігін Геризим тауы құрайды. Бұл тау Батыс жағалаудағы ең биік шыңдардың бірі және теңіз деңгейінен биікке көтеріледі, кейбір жерлері Геризим тауынан да жоғары. Ебал тауының ауданы шамамен құрайды. Таудың беткейлерінде бірнеше ірі үңгірлер бар, бұлар бұрын тас карьерлері болған болуы мүмкін.

Киелі кітаптағы оқиға

Исраилдіктер Уәде етілген жерге кірмес бұрын, 5 Мұса 11:29 (ЖД) бойынша, Мұса былай бұйырған: «Құдай Иең сені иемденетін жерге алып кіргенде, Геризим тауында батаны, ал Ебал тауында қарғысты жарияла». Масореттік мәтін мен Септуагинтаның 27-тарауында Ебал тауында табиғи (кесілмеген) тастардан құрбандық орны тұрғызу, тастарды сонда қою және оларды әкпен ағарту туралы нұсқау берілген. Самариялық Пентатеух пен Құмран фрагментіне сәйкес, бұл нұсқау Геризим тауына қатысты, оны самариялықтар қасиетті орын деп есептейді. Кейбір ғалымдар самариялық нұсқасы осы тұрғыдан дәлірек болуы мүмкін деп санайды, себебі Масореттік мәтіннің құрастырушылары мен Септуагинта авторлары самариялықтарға қарсы көзқарас білдірген болуы мүмкін. Кристоф Нихан мен Херве Гонсалес 2018 жылы «Геризим» атауы «Ебал» атауынан көнерек екенін, ал соңғысы «кейінірек жасалған, polemikalyқ түзетуді» білдіретінін айтты. Содан кейін, «осы шара орындалғаннан кейін, израильдіктер екі топқа бөлініп, біреуі Ебал тауында қарғыстарды айтсын, ал екіншісі Геризим тауына барып, баталар берсін» деп бұйырылған. Шимон, Леви, Яһуда, Иссахар, Жүсіп және Бунямин рулары Геризимге, ал Рубен, Ғад, Ашир, Забулун, Дан және Нафталим рулары Ебалға жіберілді. Мәтінде он екі қарғыстың тізімі келтірілген, оларды левилік дін қызметкерлері жариялап, халық «әмин» деп жауап берді. Бұл қарғыстар заңдарға ұқсас (мысалы, «көршісінің шекара белгісін жылжытқан қарғысқа ұшырайды»), және оларға ұқсас литургиялық үлгіде сипатталған баталар тізімі ілеспейді. Ғалымдар бұл жазулар тастарға жазылған, ал кейінірек келтірілген алты нақты бата мен алты нақты қарғыс бастапқыда осы орында болған деп санайды. Бұл оқиғаның бір оқиға екені немесе екі әртүрлі оқиғаның біріктірілгені туралы мәтінтанушылар арасында пікірталас бар. Бір жазбада Жаратқан Ие құрбандық орнын салғаны және құрбандық шалғаны айтылса, екіншісінде үлкен тас тақташаларды орналастырғаны, оларды әкпен ағартып, содан кейін Тораны жазғаны айтылады. Қай жағдайда болса да, Ешуаның деректері Заңды қайталау кітабынан бұрын пайда болған деген келісім бар, сондықтан құрбандық орнын салу және жазу нұсқаулары Ешуа деректеріндегі осы әрекеттерге негізделген болуы мүмкін, керісінше емес, мүмкін деутерономист теологиясына сәйкес орынға себеп беру үшін. Кейін, Ешуа қартайып, өлімге бет алғанда, халықты Сихемде жинап, қоштасу сөзін айтты, содан кейін бұл сөздерді Құдайдың Тауратының кітабына жазып, үлкен тас алып, Иенің киелі үйінің кіреберісінің астына қойды. Ешуа деректерінің біріктірілу жолына байланысты, бұл Ешуаның ақталған тас тақташаларын Торамен жазып қоюы туралы ертеректегі әңгіменің тағы бір нұсқасы болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар бұл әңгіме бастапқыда Ешуа кітабының ертеректегі бөлігінде болған болуы мүмкін деп санайды. Мидрашқа сәйкес, көгершін пішіндес осы мүсіндердің бірін кейін самариялықтар тауып алып, Геризим тауындағы құдайына табыну үшін қолданды.

In advance of the Israelites' entry to the Promised Land, Deuteronomy 11:29 (HE) records Moses' direction that "when the Lord your God has brought you into the land which you go to possess, that you shall put the blessing on Mount Gerizim and the curse on Mount Ebal". In the masoretic text and the Septuagint version of Deuteronomy 27, an instruction is given to build an altar on Mount Ebal, constructed from natural (rather than cut) stones, to place stones there and whiten them with lime, According to the Samaritan Pentateuch and a Qumran fragment, this instruction actually concerns Mount Gerizim, which the Samaritans view as a holy site; some scholars believe that the Samaritan version is probably more accurate in this respect, the compilers of the masoretic text and authors of the Septuagint being likely to be biased against the Samaritans. Christophe Nihan and Herve Gonzalez wrote in 2018 that it is now widely agreed that the reading "on Mt. Gerizem" is older than that referring to Mt. Ebal which they say "arguably represents a later, polemical revision." An instruction immediately subsequent to this orders that, once this is done, the Israelites should split into two groups, one to stay on Mount Ebal and pronounce curses, while the other goes to Mount Gerizim and pronounces blessings. The tribes of Simeon, Levi, Judah, Issachar, Joseph and Benjamin were to be sent to Gerizim, while those of Reuben, Gad, Asher, Zebulun, Dan and Naphtali, were to remain on Ebal. The text goes on to list twelve curses, which were to be pronounced by the Levite priesthood and answered by the people with Amen. These curses heavily resemble laws (e. g. cursed be he who removes his neighbour's landmark), and they are not followed by a list of blessings described in a similarly liturgical framework; scholars believe that these more likely represent what was written on the stones, and that the later list of six explicit blessings, six near corresponding explicit curses, were originally in this position in the text. There is some debate between textual scholars as to whether this incident in Joshua is one account or spliced together two different accounts, where one account refers to Joshua building an altar, and making sacrifices on it, while the other account refers to Joshua placing large stone slabs there that had been whitened with lime and then had the Torah inscribed on them. Either way there is general agreement that the sources of Joshua predate Deuteronomy, and hence that the order to build the altar and make the inscription is likely based on these actions in the sources of Joshua, rather than the other way round, possibly to provide an aetiology for the site acceptable to the deuteronomist's theology. Much later in the Book, when Joshua was old and dying, he gathered the people together at Shechem, and gave a farewell speech, and then wrote these words in the book of the Torah of God, and took a great stone, and set it under the doorpost which is in the sanctuary of the Lord. Depending on the way in which the sources of Joshua were spliced together, this may just be another version of the earlier narrative of Joshua placing the whitened stones slabs with the Torah inscribed on them, and some scholars believe that this narrative may have originally been in an earlier location within the Book of Joshua. According to a midrash, one of these idols, in the shape of a dove, was later recovered by the Samaritans, and used in their worship on Mount Gerizim.

Эбал тауының орны (солтүстік ел-Бурнат)

1980 жылы Израиль археологы Адам Зертал Манаса төбелі елін зерттеу барысында Ебал тауындағы бір құрылысты тапты. Хайфа университеті мен Израиль зерттеу қоғамы 1982 жылдан 1989 жылға дейін сегіз маусым бойы сол құрылысты қазып, темір дәуірінің І кезеңіне жататын скарабейлер, мөрлер және жануар сүйектерін анықтады. Зертал бұл құрылыстың Ешуа кітабында сипатталғандай, Яхвеге арналған құрбандық алабы болуы мүмкін екенін болжады, онда Ешуа Алламен жасаған келісімді үлкен салтанатпен жаңартқан. Бұл идентификация әлеуметтік дау тудырып, көптеген археологтар тарапынан күмәндануға ұшырады. 2021 жылдың ақпан айында Палестина билігі осы орынның бір бөлігін қиратты, тастарды ұнтақтап, жақын жердегі жолға төсеу үшін пайдаланды.

Батыс сайттар

Таудың батысындағы жоғары бөлігінде Аль Каля атты алып қабырғалардың қираған қалдықтары орналасқан, ал оның шығысында қазір Кунасаха деп аталатын тағы бір қираған орын бар.