Дөек: Саул патшасының бас малшысы және Давидтің қарсыласы

Кіріспе

Исраил патшасы Саулдың бас малшысы Доег (Дөге) едомдық болған. Ол Еврей жазбаларының Бірінші Самуил кітабының 21 және 22 тарауларында айтылады, онда ол Давидтың қарсыласы ретінде бейнеленеді және көптеген ділдарлардың өліміне жауапты.

Рабби әдебиеттерінде

Дог – көптеген раввиндық аңыздардың нысаны, олардың бастауларының бір бөлігі 52-ші псалмда кездеседі. Ол отыз төрт жасында қайтыс болғанмен, раввиндер оны заманының ең ұлы ғалымы деп есептейді, себебі ол дауласып жүрген әрбір адамды "қызартқандықтан" оған қатысты айрықша сипаттама берілген. Ол бір ғана рәсімге қатысты 300 түрлі сұрақ қоя алатын. Бірақ оның ішкі құлшынысы жетіспегендіктен, Құдай оның соңына "қайғырды" және "аза тұтты". Алайда оның ең жағымсыз қасиеттері – қаскөйлігі, қызғанышы және жала сөйлеуі болды. Ол Саулдың алдында Дәуітті мақтап, оның қызғанышын оятты, Дәуітке Саулда жоқ қасиеттерді таңды. Ол Дәуітке деген өшпенділікке толы болды, өйткені Иерусалимдегі ғибадатхананың орнына қатысты шешімде Дәуіттің пікірі жоғары бағаланды, және ол Дәуіттің, Рут моабиттің ұрпағы болғандықтан, Заң бойынша Израиль қауымына жата алмайтынын дәлелдеуге жақын болды, бірақ пророк Самуил Дәуіт үшін араласты. Ол Дәуіттің Михальға үйленгенінің заңсыз екенін жариялады және Саулды оны басқа біреуге беруге көндірді. Дог некеге қатысты қасиеттілікке немқұрайды қарағанмен, Саулдың қолбасшылары Әбнер мен Амасаның бұған қарсы болғаннан кейін Нобтың діни қызметкерлерін өз қолымен өлтірді. Ол барлық күнәлі істері үшін заңды өзіне қызмет еткізіп, оның іс-әрекетін ақтады. Нобтың бас діни қызметкері Әбумәлік Дәуіт үшін Ұрим мен Тұммимді кеңескенін мойындады. Бұл Догқа мемлекетке қарсы қылмыс тағынуға негіз болды, ол Ұрим мен Тұммимді тек патша үшін ғана кеңесуге болады деп мәлімдеді. Әбнер, Амаса және Санхедриннің барлық мүшелері Ұрим мен Тұммимді жалпы халықтың игілігіне қатысты мәселелер бойынша кеңесуге болатынын көрсеткені бекер болды. Дог мойынсұнбады, ал жазаны орындауға біреу табылмай, өзі-ақ дарға асушы болып қызмет етті. Ол кек алу ниетімен басқалардың өмірін де, абыройын да жеңіл санады. Ол Саулды Дәуіттің Михальға үйленгенінің заңдылығы жойылғанына сендірді, өйткені Дәуіт бүлікші болып жарияланғаннан бастап өлгендей болды, ал бүлікші заңсыз жағдайда болды. Сондықтан оның әйелі енді оған байланысты емес. Догтың жазасы оның зұлымдықтарына сай болды. Білімін заңды бұрмалап пайдаланған ол заңды ұмытып, тіпті шәкірттері де оған қарсы шығып, оқу үйінен қуды. Соңында ол мәйіп болып қайтыс болды. Өздеріне тиіс емес нәрсеге ұмтылғандардың көбі сияқты, ол өзіне бардығынан айырылды. Құдай Догқа үш "жойқын періште" жіберді: біріншісі оның білімін ұмыттырды, екіншісі оның жанын өртеді, ал үшіншісі күлін шашып жіберді. Кейбіреулер оның шәкірттері білімін ұмытқанын білгеннен кейін өлтіргенін айтады, ал басқалары Дәуіт Саул мен Жонатанның өлімі туралы хабарлағанда өлтіргенін мәлімдейді. Догтың ұлы Саулдың қару-жарағын алып жүрген адам болды, ол Дәуіт патшаның өліміне ұмтылғаны үшін өлтірілді, тіпті ол өлімді тілегеніне қарамастан. Тағы бір мидрасқа сәйкес, Дог Әмалектердің Едом патшасы Агагты өлтірмеуге тырысты, Леви 22:28 (HE) соғыста үлкендер мен кішілерді өлтіруге тыйым салатындығын түсіндіру арқылы. Дог – зұлымдықтары үшін болашақ өмірден бас тартылғандардың бірі. Дог – жаланың зиянды салдарының мысалы, өйткені Нобтың діни қызметкерлерін жала сөйлеу арқылы өзінің өмірін жоғалтты және Саулдың, Ахимелектің және Әбнердің өліміне себепкер болды. Кейін Йехорамның ұлдарынан тек Ехоас ғана Аталияның қолынан құтылды. Бұл қырғын Дәуіттің Нобтағы діни қызметкерлердің өліміне Құдайдың жазасы деп есептелді, бірақ Ехоас құтылуына себеп болған нәрсе – сол кезде Әбиатар деген бір діни қызметкер тірі қалғандығы болды.

Doeg is the subject of many rabbinical legends, the origins of which are to be found in part in Psalm 52. Though he died at the early age of thirty four years, he is regarded by the rabbis as the greatest scholar of his time, a strong description being supposedly applied to him because he made every one with whom he disputed "blush". He could bring forward 300 different questions with reference to one single ritual case. But he was lacking in inward piety, so that God was "anxious" concerning his end, and "mourned" for him. His most unfortunate qualities, however, were his malice, jealousy, and calumnious tongue. He sounded the praise of David before Saul only in order to provoke his jealousy, ascribing to David qualities that Saul lacked. He cherished a grudge against David, whose opinion prevailed over his own in determining the site for the Temple at Jerusalem, and he had well nigh succeeded in proving by his arguments that David, as a descendant of Ruth the Moabite, could not, according to the Law, belong to the congregation of Israel, when the prophet Samuel interposed in David's favor. He also declared David's marriage with Michal to be invalid, and induced Saul to marry her to another. Doeg not only disregarded the sanctity of marriage, but he also slew with his own hands the priests of Nob, after Abner and Amasa, Saul's lieutenants, had refused to do so.
" For all his iniquitous deeds he pressed the law into his service, and derived justification of his conduct from it. Abimelech, the high priest at Nob, admitted that he had consulted the Urim and Thummim for David. This served Doeg as the basis for the charge of treason, and he stated it as an unalterable Halakah that the Urim and Thummim may be consulted only for a king. In vain Abner and Amasa and all the other members of the Sanhedrin
demonstrated that the Urim and Thummim may be consulted for any on whose undertaking concerns the general welfare. Doeg would not yield, and as no one could be found to execute the judgement, he himself officiated as hangman. When the motive of revenge actuated him, he held cheap alike the life and honor of his fellow man. He succeeded in convincing Saul that David's marriage with the king's daughter Michal had lost its validity from the moment David was declared a rebel. As such, he said, David was as good as dead, since a rebel was outlawed. Hence his wife was no longer bound to him. Doeg's punishment accorded with his misdeeds. He who had made impious use of his knowledge of the law, completely forgot the law, and even his disciples rose up against him, and drove him from the house of study. In the end he died a leper." As it often happens with those who strive for something to which they are not entitled, he lost that which he possessed. God sent the three "angels of destruction" to Doeg; the first caused him to forget his learning, the second burned his soul, and the third scattered the ashes. According to some he was slain by his own pupils when they found that he had forgotten his learning; others maintain that he was slain by David when he (Doeg) informed him of the death of Saul and of Jonathan." The son of Doeg was Saul's armor bearer, who was killed by David for daring to slay the king even though he longed for death." According to another Midrash, Doeg tried to preserve the life of Agag, the king of the Amalekites Edomites, by interpreting Lev. 22:28 (HE) into a prohibition against the destruction of both the old and the young in war. Doeg is among those who have forfeited their portion in the future world by their wickedness. Doeg is an instance of the evil consequences of calumny, because by calumniating the priests of Nob he lost his own life, and caused the death of Saul, Ahimelech, and Abner. Later, Jehoash (Joash) was the only one of Jehoram's male descendants to escape extermination at the hand of Athaliah. The slaughter was considered a divine retribution for David's role in causing the death of the priests at Nob, but Jehoash escaped death because on that earlier occasion one priest, Abiathar, had survived.