Аарон Линч: Идеялардың Таралуы және Қоғамдық Жұқпалы Ауру

Кіріспе

Аарон Линч (18 ақпан 1957 – 14 қараша 2005) – американдық жазушы, ең әйгілі туындысы – "Ойдың жұқпасы: сенімнің қоғамда қалай таралуы" кітабы.

Өмірбаян

Иллинойс университетінен математика және философия мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесін алғаннан кейін Линч 1979 жылы Фермилабта инженер-физик ретінде жұмысқа қабылданды, онда ол PDP 11 аппараттық жобасымен айналысты. Бос уақытында ол диссертациясын кітапқа айналдыруға кірісті, оны «Абстрактілі эволюция» деп атауды жоспарлады. Линч идеяның өзін-өзі көбейтуінің теориялық негіздерін жан-жақты зерттеді, символдық тілді жасап, эпидемиологиялық формулалардан математикалық модельдер шығарды, олар халық арасында идеялардың таралуын сипаттауға арналған. Кітабы үшін әдебиет шолу жүргізу кезінде Линч антрополог Ф.Т. Клоактың құстарда әлеуметтік жолмен берілетін технология туралы еңбегімен және Ричард Докинстің «Эгоист ген» кітабындағы меметика саласына қатысты қысқаша ұсыныспен танысты, бірақ Линч өзінің теориясы жетілгенге дейін осы авторлардың жұмысынан хабардар болған жоқ. Оның кітабының алғашқы тараулары Дуглас Хофстадтердің назарына ілігіп, 1983 жылы «Scientific American» журналындағы «Metamagical Themas» бағаншасында жарияланды. Кітаптың бірінші нұсқасы 1984 жылы дайын болды. Бұрынғы әріптесі, видео технологиясы саласында миллионер атанған адамнан алған грант Линчтің 1990 жылы Фермилабтан босап, жазу ісіне толыққанды көшуіне мүмкіндік берді. 1990 жылдардың басында ол идеялардың таралуына қатысты теориялық және математикалық модельдерді меметикаға арналған алғашқы ғылыми журнал – «Journal of Ideas» журналына ұсынды. Линчтің кітабы көптеген түзетулерден кейін 1996 жылы «Ой жұқпасы: Нанымдардың қоғамда қалай таралуы» деген атпен жарық көрді. 1998 жылы Линчтің «Мемдік эволюциядағы бірліктер, оқиғалар және динамика» атты мақаласы «Ой жұқпасынан» алынып тасталған маңызды ғылыми-теориялық материалдарды қамтыды. Мақалада меметикалық терминдердің нақты анықтамалары, идеяларды көбейтуді модельдеуге арналған символдық тіл және халық деңгейіндегі идеялардың таралуын модельдеуге арналған математикалық модельдер егжей-тегжейлі сипатталды, бұл оның он жылдық концептуалдық жұмысының қорытындысы болды. 2004 жылдың тамызында Линч «Fast Company» журналы мен Сет Годинді плагиаттауда айыптады, оның шағымын белгісіз «ірі жазушылар ұйымы» қолдады немесе тіпті ынталандырды деп мәлімдеді. Аарон Линч 2005 жылдың 14 қарашасында 47 жасында опиат негізіндегі ауырсыну басушы дәрінің артық дозасын қабылдағаннан кейін аноксиялық энцефалопатиядан қайтыс болды, бұл оқиға Кук округі, Иллинойс штатының сот-медициналық сараптамасының қорытындысында апат ретінде сипатталды. Оның денесі Иллинойс штатының Хомууд қаласындағы Хомууд бақшасына жерленді.

After obtaining bachelor's degrees in mathematics and philosophy from the University of Illinois, Lynch accepted a position in 1979 as an engineering physicist at Fermilab where he spent some time working on the PDP 11 hardware project. In his spare time, he worked on developing his thesis into a book, which he planned to title Abstract Evolution. Lynch worked extensively on the theoretical underpinnings of idea self replication, developing a symbolic language and deriving mathematics from epidemiologic formulae to describe idea transmission through populations. While conducting a literature search for his book, Lynch discovered the work of anthropologist F. T. Cloak on socially transmitted technology in birds, and a brief proposal for a field of Memetics in Richard Dawkins' book, The Selfish Gene, although Lynch was not aware of these authors' work until after his own theory was substantially developed. Early chapters of his book came to the attention of Douglas Hofstadter, who featured it in his Scientific American column Metamagical Themas in 1983. The first draft of the book was complete as early as 1984. A grant from a former colleague who had become a video technology millionaire enabled Lynch to leave Fermilab in 1990 and concentrate full time on writing. In the early 1990s, he contributed theoretical and mathematical models on idea transmission to the Journal of Ideas, the first scholarly journal dedicated to memetics. Lynch's book, after considerable revision, was eventually published in 1996 as Thought Contagion: How Belief Spreads Through Society. In 1998, Lynch's "Units, Events and Dynamics in Memetic Evolution" provided much of the scholarly theoretical work omitted from "Thought Contagion". The paper detailed precise conceptual definitions of memetic terms, symbolic language to model idea replication, and mathematics to model population level idea transmission summarizing a decade of his conceptual work. In August 2004, Lynch appeared to accuse Fast Company magazine and Seth Godin of plagiarism, claiming his complaint was backed, or even encouraged, by an unnamed 'major writers organization'. Aaron Lynch died on November 14, 2005, at the age of 47, from anoxic encephalopathy after taking an overdose of an opiate based pain killer, described as an accident in the Cook County, Illinois Coroner's Report. His remains are buried in Homewood Gardens in Homewood, Illinois.

Линч теориясының тұжырымдамасы

Линч алғаш рет 1979 жылы "Абстрактты эволюция" атты дипломдық жұмысында "Ойдың жұқпалылығы" тақырыбын дамытты. Жұмыста адамның мінез-құлқына әсер ететін идеяның, идеяны таратуға қатысуға адамдарды ынталандыру арқылы, адам популяциясында өзінің таралуын өркендетуге қабілеттілігін соқыр түрде дамыта алатыны туралы ой қарастырылды. Вирустың, жұқтырған кезде жұқтыратын адамнан жұқтыратын вирусқа қарағанда тірі қалу мүмкіндігі жоғары болған сияқты, Линч идеяның, мысалы, "Барлық елдерге барып, шәкірттер жасаңдар" (Матфей 28:19) деген нақылды таратуға адамдарды ынталандырса, осындай әрекетке ұқсамайтын идеяға қарағанда тірі қалу және танымал болу мүмкіндігі жоғары болады деп болжады. Ол идеяның нарықтық үлесі мен ұзақ өмір сүруін арттыратын басқа да механизмдерді анықтады, мысалы, адамдарды олардың әдеттегісінен көп бала тудыруға ықпал ету, балаларын сенімге ертерек және қатаң түрде үйрету, өзін немесе балаларын қарсы идеяларға ұшыраудан оқшаулау немесе тиімді иммундау, сенбейтіндердің байланысына кедергі келтіру немесе идеяны көптеген адамдарға тарату үшін бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалану. Мәдени антропология бұрыннан-ақ мәдени сенімдер мен ақпараттың – яғни, әлеуметтік тұрғыдан таралған идеялардың – оларды қабылдаған адамдар тобына пайда келтіретіндіктен тірі қалатынын және таралатынын айта келді. Линч идеялардың таралуының пайдасын көретін хост туралы бұл ойды қабылдады, бірақ оның талдауы идеялардың адам хосттарының есебінен де таралуы мүмкін екенін қосты. Ол, мысалы, жеткілікті үлкен аудитория алдында өздерін құрбан етуге адамдарды итермелейтін сенімдер (мысалы, ертедегі христиандар императорға табынудан бас тартып, рим ареналарында тыныш өлгендері немесе исламист жанкештілер өлімнен кейін хабарлауға арналған қоштасу видеоларын түсіргендері) өздерін құрбан еткен хостты алмастыру үшін бір немесе бірнеше хосттарды тартып алып, тірі қала алатынын немесе тіпті көбейе алатынын атап өтті. Линч идеялар адамдарды "іріктеуге" тырыса ма, әлде керісінше ме деген сұрақ қойды және адамдар өздерінің ең қастерлі сенімдеріне ие ме, әлде сенімдер оларды иелене ме деп ойлады. Алайда Линч идеялардың санасы, еркі немесе жоспарлау қабілеті бар екенін айтпады. Линч үшін идеялар – адам нейрондарының немесе басқа да орталарда кодталған ақпарат еді. Компьютерлік вирустар сияқты, олар да адамның ойлау өнімі болып табылады және өздерін көбейту қабілетін түсінбейді немесе оны басқара алмайды. Бірақ компьютерлік вирустардан айырмашылығы, идеялар көбінесе адамның қатысы болмай, көшіру кезіндегі қателіктер немесе жаңа сенімдер жиынтығына бірігу арқылы жаңа немесе жақсартылған жұқпалы қасиеттерді дамытады. Линчтің сөзіне қарағанда, табиғи іріктеу адам популяциясы арқылы қандай идеялар тірі қалып, сәтті таралатынын және қайсысы нарықтағы үлесін жоғалтып, жойылып кететінін анықтайды. Линчтің диссертациясы тек шын және пайдалы идеялар ғана емес, сонымен қатар жеткілікті "жұқпалы" қасиеттері бар, дәлелдеуге келмейтін немесе тіпті жалған ұғымдардың ұрпақтар бойы бүкіл қоғамдардың басым сенімдеріне айналуы мүмкін екендігін түсіндірді. Ол идеялардың жұқпалылығы шындықтан тәуелсіз екенін айтса да, осы талдауға батып, оның жиі айтатын сөзі: "Адамдар бір-бірінің қателіктерінен сабақ алмайды. Олар бір-бірінің қателіктерін үйренеді".

Lynch first developed the themes of Thought Contagion in his 1979 undergraduate senior thesis entitled "Abstract Evolution." The thesis explored the notion that an idea which can influence human behavior may blindly evolve the capacity to influence its own prevalence in the human population by motivating its human hosts to engage in behavior that spreads the idea. Just as a virus which elicits sneezes from its human host is more likely to survive by passing from host to host than a similar but non sneeze provoking virus, Lynch hypothesized that an idea which stimulated its host to proselytize, e. g., "Go and make disciples of all nations" (Gospel of Matthew 28:19), would be more likely to survive and become popular than an idea which did not elicit such activity. He identified other mechanisms which might also increase an idea's market share and longevity, such as influencing the human host to produce more children than it otherwise would, to instruct one's children in the belief earlier and more rigorously than one otherwise might, to isolate or effectively immunize oneself or one's children from exposure to competing ideas, to actively impede the communications of nonbelievers, or to utilize mass communications media to spread the idea to people that the host would never personally meet. Cultural anthropology had long held that cultural beliefs and information—i. e., socially propagated ideas—survive and propagate because of the survival value they provide to the human groups that adopt them. Lynch embraced this notion of host benefiting idea propagation, but his analysis added to this the notion that ideas could also propagate at the expense of their human hosts. He noted, for example, that beliefs which induced their hosts into self sacrifice before sufficiently large audiences (e. g. earlier Christians refusing to worship the Emperor and dying serenely in Roman arenas or Islamist suicide bombers taping farewell videos for posthumous broadcast to worldwide audiences) could survive or even multiply just by capturing one or more hosts to replace the one it sacrificed. Lynch questions whether ideas might be "shopping" for humans as well as vice versa, and asked whether humans own their most cherished beliefs or the beliefs own them. However, Lynch stopped short of suggesting that ideas have consciousness, will or planning abilities. To Lynch, ideas were information encoded in human neurons or other media. Like computer viruses, they are the products of human thinking and are in no way aware of or deliberating controlling their self replicating abilities. However, unlike computer viruses, ideas often evolve new or improved contagious properties without intentional human design, through copying infidelity mutations or recombination into powerful new belief sets. According to Lynch, Natural selection determines which ideas survive and propagate successfully through human populations and which lose market share to the point of extinction. Lynch's thesis offered an explanation for how not only true and useful ideas, but also unprovable or even false notions with sufficiently "contagious" properties could, over generations, become the predominant beliefs of whole societies. While he insisted that the contagiousness of ideas was largely independent of their truth value, as he immersed himself in this analysis, his frequently uttered motto became, "People don't learn from each other's mistakes. They learn each other's mistakes."

Жарияланған еңбектер

А. Линч, 1991 ж. Ой жұқпалылығын абстрактілі эволюция ретінде қарастыру. Идеялар журналы 2: 3, 10-бет. А. Линч, 1996 ж. Ой жұқпалылығы. Сенімнің қоғамда қалай таралуы. Мемдердің жаңа ғылымы. Basic Books баспасы. Линч, А., 1997 ж. "Ой жұқпалылығы және жаппай сенім". "Gedankeninfektion Wie berzeugungen Menschen Finden" gdi impuls #3, қыркүйек, 1997 ж., 42-54 беттер. (Неміс тілінде жарияланған). Линч, А., 1998 ж. Меметикалық эволюциядағы бірліктер, оқиғалар және динамика. "Мемдер журналы" – Ақпараттық берудің эволюциялық модельдері, 2-том. Меметикалық эволюциядағы бірліктер, оқиғалар және динамика. Линч, А., 1999 ж. "Мемдер және жаппай қате түсінік": Филадельфиядағы сыншыл ойлау қауымдастығына оқылған лекция. Линч, А., 1999 ж. "Мыңжылдық ой жұқпалылығы". Skeptical Inquirer 23: (6), 32-36 беттер. Линч, А., 2000 ж. Акция нарығындағы ой жұқпалылығы. Psychology and Financial Markets журналы 1: 1, 10-23 беттер. Линч, А., 2001 ж. "Эволюциялық жұқпалылық психикалық бағдарламалық құралдарда". Роберт Дж. Стернберг және Джеймс К. Кауфман редакциялаған "Зиялылықтың эволюциясы" кітабында. Баспа: Mahwah, N. J.: L. Erlbaum Associates. Линч, А., 2001 ж. "Қор нарығындағы ой жұқпалылығы: жалпы аспектілер және Интернет көпіршігіне назар аудару". Derivatives Use, Trading and Regulation 6:4, 338-362 беттер. Линч, А., 2002 ж. "Көпіршіктің құлдырау және өсу кезеңдеріндегі ой жұқпалылығы". Psychology and Financial Markets журналы, 3-том, 2-сан, 112-117 беттер. Линч, А., 2002 ж. "Жаппай қақтығыстың динамикасындағы ой жұқпалылығы". Швеция қорғаныс зерттеу агенттігінің басылымы. Линч, А., 2003 ж. "Идеялардың эволюциялық эпидемиологиясына кіріспе". The Biological Physicist журналы, 3-том, 2-сан, 7-13 беттер.