Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Леванка (шамамен 1842–1916 жж.) (Любоси, Любоси Леванка немесе Леванка I) – Баротзеландтың 1878 жылдан 1916 жылға дейін (1884-1885 жылдары үзіліс болған) Лёзи Литунгасы (патшасы). Португалдық саяхатшы Александр де Серпа Пинтоның 1878–1879 жылдардағы «Como eu atravessei a África» («Африканы қалай кесіп өттім» – ағылшын тіліне аударғанда) саяхаттық баяндамасында «Любосси» (осы жазу түрі қолданылған) патша туралы толық, бірақ субъективті сипаттама бар.
Lewanika (c. 1842–1916) (also known as Lubosi, Lubosi Lewanika or Lewanika I) was the Lozi Litunga (King) of Barotseland from 1878 to 1916 (with a break in 1884 5). A detailed, although biased, description of King 'Lubossi' (the spelling used) can be found in the Portuguese explorer Alexandre de Serpa Pinto's 1878–1879 travel narrative Como eu atravessei a África (How I Crossed Africa, in English translation).
Өмірбаян
1882 жылдың желтоқсан айында миссионер Фредерик Стэнли Арнотт Ботсванадан Калахари шөлін кезіп өтіп, Баротселандтың астанасы Леалуиге жетті. Патша Леванка оны келесі он сегіз ай бойы қабылдап, кейін саяхаттауға рұқсат берді, бірақ ол жоспарлаған шығыс емес, батыс бағытына. Арнот тұтқында болған кезде патша балаларын оқуға үйретті және уағыз айтты. Арнот Леванканың ақтарға қарсы одақ құру туралы Ндебелелерден ұсыныс алған сәтінде қасында болды. Арнот Леванкаға британдық қорғаудың артықшылықтарын – байлық пен қауіпсіздікті түсіндіріп, оған көмектескен болуы мүмкін. Арнот 1884 жылы денсаулығын қалпына келтіру және Леванкаға қарсы пікір қайшылықтарынан қашу үшін Булозиден кетті. Леванка көтерілісті басып жатқанда Джордж Уэстбич оқиғаны былай сипаттады: "Лиа-Лиуден Монгуға дейінгі он екі мильдік бұтасыз кеңістік әлі де қаңқалар мен жұмбақ күлімсіреген бас сүйектерге толы". Леванка 1890 жылы Сесил Родспен келісімге келгеннен кейін, қазіргі Замбияның бөлігі Баротселандты британдық басқаруға өткізді, бұл аймақ Британ Оңтүстік Африка компаниясының (BSAC) протектораты болды. Бірақ ол BSAC шарттарының іс жүзінде қалай жұмыс істейтініне көніп, алданып қалғанын сезінді және британдық тәжге шағымданды, бірақ нәтижесіз болды. Леванка доктор Джеймс Джонстонға өзінің корольдігін британдық протекторат етуді сұрап, британдықтарға хат жазғанын айтты. Ол жылдар бойы жауап күтті, содан кейін адамдар келіп, оларға бұл мәселені шешуге құқықтары бар құжаттарды көрсетті. Патша жергілікті миссионер Монсье Койлардтың аудармашы ретінде болғандығына сенімді болды, Койлардтың осы адамдарға сенімі корольге де ойын салған еді. Леванка тілегі орындалғанына қуанды және Виктория патшайымына екі алып пілдің азу тісін сыйлық ретінде жіберді. Бірақ Леванка ашуға ішін тыйып, адамдардың Оңтүстік Африка компаниясынан екенін және пілдің азу тістері Виктория патшайымының қасында емес, директорлар кеңесінің кеңсесинде безендіру үшін қолданылып жатқанын білді. Джонстон Леванкаға наразылық хат жазуға көмектесті. Леванка Джонстонға жақын маңайдағы бағынышты басшылардан көмек алуға мүмкіндік бергендіктен, Джонстонға зор көмек көрсетті. 1902 жылы Леванка король Эдуард VII мен королева Александраның тәж кию рәсіміне қатысу үшін Лондонға сапар шекті, онда оған құрметпен қарады, король Эдуардпен кездесіп, шаһзаде Уэльспен бейресми кездесу өткізді. Британ монархімен қандай мәселелерді талқылайтынын сұрағанда, ол: "Біз патшалар кездескенде әрқашан сөйлесетін нәрсе көп" деді.
In December 1882, the missionary Frederick Stanley Arnot reached Lealui, the capital of Barotseland, after traveling across the Kalahari Desert from Botswana. King Lewanika kept him for the next eighteen months, then allowed him to move on, but in a westward direction rather than eastward as he had planned. While detained, Arnot taught the king's children to read and undertook some evangelism. Arnot was present when Lewanika received a proposal from the Ndebele for an alliance to resist the white men. Arnot may have helped Lewanika to see the advantages of a British protectorate in terms of the greater wealth and security it would provide. Arnot left Bulozi in 1884 to recover his health and to escape a brewing rebellion against Lewanika. When Lewanika crushed the rebellion, George Westbeech described the scene: "The flat from Lia liue to Mongu, a distance of twelve miles without a bush, is even now covered with skeletons and grinning skulls " Before this event, his name had simply been Lubosi; after it, he had taken on the name Lewanika (meaning "Conqueror"). Lewanika brought Barotseland, now part of Zambia, under British control in 1890, when he agreed with Cecil Rhodes for the region to become a protectorate under the British South Africa Company (BSAC). However, he felt deceived by the BSAC terms as they worked in practice, and he appealed, unsuccessfully, to the British Crown. Lewanika told Dr James Johnston how he had written to the British asking that his kingdom should be made a British Protectorate. He had waited years for a reply and then men had arrived with papers claiming that they had the power to make this happen. The King was reassured as the local missionary. Monsier Coillard, was his interpreter at the meeting and the King was reassured by Coillard's confidence in these men. Lewanika had been thankful that his wish had been granted and he had sent two enormous elephant ivory tusks as a present for Queen Victoria. Lewanika was incensed to find that the men were from a South African company and that the ivory tusks were not with Queen Victoria but as ornaments in the directors board room. Johnston assisted Lewanika in writing a letter of protest. Lewanika was to prove a great help to Johnston as he was able to command assistance for Johnston from nearby subordinate chiefs. In 1902, Lewanika visited London for the coronation of King Edward VII and Queen Alexandra, where he was treated with respect and had an audience with King Edward and an informal meeting with the Prince of Wales. When asked what he would discuss with the British sovereign, he said "When we kings meet we always have plenty to talk about".
Отбасы
Леванканың тұңғыш ұлы Лития есімді болды және әкесі қайтыс болғаннан кейін Yeta III болды. Оның үшінші ұлы Имвико 1945 жылы ағасының орнын басып, бірақ үш жылдан кейін қайтыс болды және оның орнын үшінші ағасы Мванавина III алды. 1968 жылы қайтыс болғаннан кейін төртінші інісі Мбикусита 1968 жылдан 1977 жылға дейін Литунга ретінде Леванка II ретінде билік жүргізді. 1902 жылғы газет мақаласында екі ұлы, Имасику мен Любоси есімді, сол кезде Ұлыбританияда білім алғандары және Иши Камбай есімді күйеу баласы туралы айтылған. Оның бір қызы оның астанасында мұғалім болып жұмыс істеді, ал екіншісі 1902 жылы Ұлыбританияда болған кезде қайтыс болды. Леванканың кіші қызы – Корольдік билігі Лундамбую Доркас Леванка, ол 1959 жылдан 1995 жылға дейін Калабо округінің Мбоаджиканасы ретінде билік етті. Оның екі баласы бар: Морин Мвангала Мутау және Мартин Мвангангомбе Мутау, бірақ ол көптеген балалар мен жетімдерді тәрбиеледі. Оның Мориннен туған немерелері: Лундамбую Мвенда (Линда Калинда ханым); Нотлу Мвенда (Нотлу Лунгу ханым); Лунгове Мвенда (Лунгове Мвапела ханым); Мвангала Мвенда (Мвангала Летбридж ханым); Нямбе Мвенда (ұлы). Оның Мориннен туған шөберелері: Келвин Муиманенва Муленга, Филип Калинда, Свен Калинда және Лундамбую Мвапела. Леванка есімі отбасылық атының бір бөлігі ретінде қолданыла береді, мысалы, Леванка II-нің балалары Акашамбатва Мбикусита Леванка, Замбия мемлекет қайраткері және Замбия Республикасының АҚШ-тағы бұрынғы елшісі Инонге Мбикусита Леванка.
Lewanika's eldest son was named Litia, and succeeded as Yeta III on his father´s death. His third son Imwiko succeeded his brother in 1945, but died three years later and was succeeded by a third brother, Mwanawina III. On his death in 1968, a fourth brother Mbikusita reigned as Litunga from 1968 to 1977 as Lewanika II. A newspaper article from 1902 mentioned two sons, Imasiku and Lubosi, who were educated in the UK at the time, and a son in law called Ishi Kambai. One of his daughters worked as a teacher in his capital, and another was reported to have died while he was in the United Kingdom in 1902. Lewanika's youngest daughter was Her Royal Highness Lundambuyu Dorcas Lewanika, who ruled as Mboajikana in Kalabo District, from 1959 to 1995. She has two children Maureen Mwangala Mutau and Martin Mwanangombe Mutau, however she fostered many children and orphans. Her Grand Children from Maureen are, Lundambuyu Mwenda (Mrs Linda Kalinda); Notulu Mwenda (Mrs Notulu Lungu) ; Lungowe Mwenda (Mrs Lungowe Mwapela); Mwangala Mwenda (Mrs Mwangala Lethbridge); Nyambe Mwenda(son). Her Great Grand Children from Maureen are Kelvin Muimanenwa Mulenga, Philip Kalinda, Sven Kalinda and Lundambuyu Mwapela. The Lewanika name continues to be used as part of a family name, for instance by Lewanika II's children Akashambatwa Mbikusita Lewanika, a Zambian statesman and Inonge Mbikusita Lewanika, a former ambassador of the Republic of Zambia in the United States.