Кіріспе
Аргентинаның негізгі құқықтық құжаты, 1853 жылы жазылған және бірнеше рет өзгертілген Аргентина Ұлтының Конституциясы (lang es) Аргентинаның негізгі басқару құжаты және Аргентинадағы қолданыстағы заңның басты көзі болып табылады. Оның алғашқы нұсқасы 1853 жылы Санта-Феде жиналған конституциялық ассамблеямен жазылды; доктриналық негізінің бір бөлігі АҚШ Конституциясынан алынған. Кейіннен 1860, 1866, 1898, 1949, 1957 жылдары реформаланды (негізінен 1949 жылғы реформа жойылды), ал қазіргі нұсқасы 1994 жылғы реформаланған мәтін. Бұл қазіргі уақытта қолданылып жүрген жетінші ең көне ұлттық конституция, ол 1853 жылдың 1 мамырында ратификацияланды. Аргентина Конституциясы преамбуладан және екі нормативтік бөлімнен тұрады:
The Constitution of the Argentine Nation (lang es) is the basic governing document of Argentina, and the primary source of existing law in Argentina. Its first version was written in 1853 by a constitutional assembly which gathered in Santa Fe; the doctrinal basis was taken in part from the United States Constitution. It was then reformed in 1860, 1866, 1898, 1949, 1957 (which mainly repealed the 1949 reform), and the current version is the reformed text of 1994. It's the seventh oldest national constitution currently in effect being ratified on May 1, 1853. The Argentine Constitution consists of a preamble and two normative parts:
Preamble
First part: Declarations, Rights and Guarantees (arts. 1 43)
Second part: Authorities of the Nation (arts. 44–129). The following international human rights instruments —treaties and declarations— also have constitutional status by virtue of article 75 paragraph 22:
American Declaration of the Rights and Duties of Man
Universal Declaration of Human Rights
American Convention on Human Rights
International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights
International Covenant on Civil and Political Rights
Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights
Genocide Convention
International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination
Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women
United Nations Convention against Torture
Convention on the Rights of the Child
Inter American Convention on Forced Disappearance of Persons
Convention on the Non Applicability of Statutory Limitations to War Crimes and Crimes Against Humanity
Convention on the Rights of Persons with Disabilities
Преамбула
Бірінші бөлім: Декларациялар, құқықтар және кепілдіктер (1-43 баптар)
Екінші бөлім: Ұлттық билік органдары (44-129 баптар). 75-баптың 22-тармағына сәйкес, келесі халықаралық адам құқықтары құжаттары – келісімдер мен декларациялар – конституциялық мәртебеге ие:
The Constitution of the Argentine Nation (lang es) is the basic governing document of Argentina, and the primary source of existing law in Argentina. Its first version was written in 1853 by a constitutional assembly which gathered in Santa Fe; the doctrinal basis was taken in part from the United States Constitution. It was then reformed in 1860, 1866, 1898, 1949, 1957 (which mainly repealed the 1949 reform), and the current version is the reformed text of 1994. It's the seventh oldest national constitution currently in effect being ratified on May 1, 1853. The Argentine Constitution consists of a preamble and two normative parts:
Preamble
First part: Declarations, Rights and Guarantees (arts. 1 43)
Second part: Authorities of the Nation (arts. 44–129). The following international human rights instruments —treaties and declarations— also have constitutional status by virtue of article 75 paragraph 22:
American Declaration of the Rights and Duties of Man
Universal Declaration of Human Rights
American Convention on Human Rights
International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights
International Covenant on Civil and Political Rights
Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights
Genocide Convention
International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination
Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women
United Nations Convention against Torture
Convention on the Rights of the Child
Inter American Convention on Forced Disappearance of Persons
Convention on the Non Applicability of Statutory Limitations to War Crimes and Crimes Against Humanity
Convention on the Rights of Persons with Disabilities
Адам құқықтары мен міндеттерінің америкалық декларациясы
Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы
Адам құқықтары бойынша америкалық конвенция
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық конвенция
Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық конвенция
Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық конвенцияның Факультативтік протоколы
Геноцид туралы конвенция
Расалық дискриминацияның барлық түрлерін жою туралы халықаралық конвенция
Әйелдерге қатысты дискриминацияның барлық түрлерін жою туралы конвенция
Азаптауға қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымының конвенциясы
Бала құқықтары туралы конвенция
Адамдардың күштеп жоғалуы туралы америкааралық конвенция
Соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстарға шектеу мерзімінің қолданылмауы туралы конвенция
Мүгедектердің құқықтары туралы конвенция
The Constitution of the Argentine Nation (lang es) is the basic governing document of Argentina, and the primary source of existing law in Argentina. Its first version was written in 1853 by a constitutional assembly which gathered in Santa Fe; the doctrinal basis was taken in part from the United States Constitution. It was then reformed in 1860, 1866, 1898, 1949, 1957 (which mainly repealed the 1949 reform), and the current version is the reformed text of 1994. It's the seventh oldest national constitution currently in effect being ratified on May 1, 1853. The Argentine Constitution consists of a preamble and two normative parts:
Preamble
First part: Declarations, Rights and Guarantees (arts. 1 43)
Second part: Authorities of the Nation (arts. 44–129). The following international human rights instruments —treaties and declarations— also have constitutional status by virtue of article 75 paragraph 22:
American Declaration of the Rights and Duties of Man
Universal Declaration of Human Rights
American Convention on Human Rights
International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights
International Covenant on Civil and Political Rights
Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights
Genocide Convention
International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination
Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women
United Nations Convention against Torture
Convention on the Rights of the Child
Inter American Convention on Forced Disappearance of Persons
Convention on the Non Applicability of Statutory Limitations to War Crimes and Crimes Against Humanity
Convention on the Rights of Persons with Disabilities
Кіріспе
Аргентина Конституциясының преамбуласы, қысқаша айтқанда, өкілдік билік сияқты ұлттың қалыптасуының бірнеше бастапқы қағидаларын айтады немесе меңзейді. Ол Конституция жасау жөніндегі алдыңғы келісімдерді мойындайды (Ассамблеяның шақырылуын заңдыландыру мақсатында). Соңында, ол Аргентинада тұруға ниеттенген барлық адамдар үшін "барлық ақыл-ой мен әділдіктің бастауы – Құдайдың қорғауына" шақыру арқылы иммиграцияны қолдау саясатының негізін қалайды.
Декларациялар, құқықтар мен кепілдіктер
Конституция аргентиналық немесе шетелдік азаматтардың барлығына құқықтар мен кепілдіктерді бекітеді; өмір, бостандық, теңдік, қауіпсіздік және меншік құқығының бұзылмауы. 1994 жылы қосылған екінші тарау қоғамдық этика, саяси құқықтар, қоршаған ортаны қорғау және тұтынушылардың құқықтарын қарастырады. Азаматтық құқықтар ұлтына қарамастан, барлық тұрғындарға танылады. Бұл Аргентинаның шетелдіктердің келуіне және шетелдік инвестицияларға деген дәстүрлі қызығушылығының нәтижесі. Еңбек құқықтары да мойындалады (бұл 1949 және 1957 жылдардағы реформаларға әкелген перонизмнің мұрасының бір бөлігі). Оларға жұмыс уақытының шектелуі, әділ жалақы, ұйымдасу құқығы, әлеуметтік қамсыздандыру төлемдері және т.б. жатады. Конституцияда ешкімнің мүлкі сот шешімімен, бұрын қабылданған заңға сәйкес немесе заңмен айқындалған және алдын ала өтемақы төленген қоғамдық қажеттілік үшін иемдену арқылы тартып алынбайтыны белгіленген. Адамның сотта қорғалу құқығы, тұрақты мекенжайы және хат-хабарлары қол сұғылмауы керек. Заң тыйым салмайтын әр нәрсеге рұқсат етіледі. Жеке тұлғалар қоғамдық тәртіпке немесе моральға зиян келтірмесе немесе үшінші тараптарға залал тигізбесе, жеке өмірде кез келген әрекетті жасауға немесе одан бас тартуға толық құқылы. 1994 жылғы реформа бірнеше жаңа құқықтық институттарды енгізді: amparo judicial (сотқа шағымдану), habeas corpus және habeas data. Сотқа шағымдану азаматтарды нақты немесе алдағы зияннан қорғауға бағытталған; habeas corpus (аргентиналық құқықта ұзақ уақыттан бері белгілі және ағылшын құқығындағы habeas corpus-қа байланысты) азаматтың жеке бостандығын қорғауға арналған; ал habeas data – адамның өзі туралы ақпаратқа қол жеткізу, оның құпиялылығын сақтау, өзгерту немесе жою құқығы. Аргентина Конституциясының құқықтары төрт топқа бөлінеді: азаматтық, мүліктік, саяси және әлеуметтік.
Декларациялар
Декларациялар елдің саясатының негізін қалыптастырады және оны тәуелсіз мемлекет ретінде анықтайды, мысалы, 1-бапта үкіметтің өкілді, республикалық және федералдық екендігі, ал 35-бапта елдің ресми атаулары тізімделген.
Кепілдіктер
Олар – негізгі құқықтарды қолдануды қорғауға арналған институционалдық әдістер. Олардың маңыздылығы соншалық, құқық қорғалуы үшін кепілдік болған жағдайда ғана онымен бірге сақталады деуге болады. Осы кепілдіктердің көп бөлігі 18 және 43-баптарда қарастырылған, олардың ішінде: хабеас корпус, өлім жазасын тоқтату және азаптауға тыйым салу.
Құқықтар
Аргентина Конституциясының құқықтары төрт топқа бөлінеді: азаматтық, мүліктік, саяси және әлеуметтік. Азаматтық құқықтар жеке тұлға ретінде адамдармен байланысты. Мысалдар: өмір сүру, ар-намыс, есім, бірлестік құру және пікір білдіру құқығы. Мүліктік құқықтар адамдарды олардың мүлкіне қатысты қорғайды. Мысалдар: меншікке ие болу, сату, жалға беру және заңды кәсіпорындар құру. Саяси құқықтар адамдарға өзі қатысуға немесе өкілдер сайлау арқылы үкіметке қатысуға мүмкіндік береді: бұл санатқа үкіметке сайлану және сайлау құқығы, сондай-ақ саяси партия құру немесе оған қосылу құқығы кіреді. Әлеуметтік құқықтар адамдарға қоғамның бір бөлігі ретінде қатысты: бұл (басқалардың көптеген арасында) жұмыс істеу, әділ еңбекақы алу, білу, оқу және оқыту құқықтары. Аргентинада бостандық – ең маңызды құқықтардың бірі. 19-бапта: "Егер адамның жеке әрекеттері қоғамдық тәртіпке немесе басқа адамға зиян келтірмесе, оларды билік органдары қарастыра алмайды" делінген. Бұдан бөлек, ол "заңдылық принципін" ұстанады: Ұлттың ешбір азаматы заң бұйырмаған нәрсені жасауға міндетті емес және заң тыйым салған нәрсені жасауға тыйым салынбайды. Теңдік бостандықтан кем маңызды емес. 16-бапта елімізде ақсүйек атақтары жоқ және "барлық азаматтар заң алдында тең" деп жазылған.
Үкімет формасы
Конституцияға сәйкес, Аргентина – провинцияларға бөлінген, олар муниципалитеттерге бөлінеді, ал Буэнос-Айрес автономиялық қаласы елдің астанасы қызметін атқарады. Әр провинцияның өз конституциясын қабылдауға құқығы мен міндеті бар, ол ұлттық конституцияның негізгі принциптерін сақтауға тиіс.
Үкіметтік өкілеттіктердің бөлінуі
Конституция үкіметтік билікті үш тармаққа (атқарушы, заң шығарушы және сот) және Бас прокуратураға қатаң бөлуді міндеттейді.
Атқарушы
Атқарушы билік Президенттен құралады, ол мемлекет басшысы болып табылады, сондай-ақ атқарушы биліктің және үкімет басшысының қызметін атқарады. (Б. 87). Вице-президент Президент ауырғанда, астанадан кеткенде, қайтыс болғанда, отставкаға кеткенде немесе қызметтен алынғанда оның орнын басады. Вице-президент атқарушы билік құрамына кірмейді. Керегінше, ол заң шығарушы билікке жатады, өйткені ол сонымен қатар Сенат төрағасы болып табылады. (Б. 57) Президент Конгресс мақұлдаған заңдарды жариялайды және оларға вето құқығын қолданады. Президент халықаралық қатынастарды басқарады және Армияның Бас қолбасшысы болып табылады. Кейбір жағдайларда Президент шұғыл жағдай туралы жарлық шығара алады. 1853 жылғы Конституцияға 1994 жылғы түзетулерде Министрлер кабинетінің басшысы лауазымы құрылды, ол бас операциялық директор болып жұмыс істейді және үкіметтің күнделікті жұмысын жүргізеді, сонымен бірге Ұлттық Конгрестің екі палатасы – Сенат пен Депутаттар палатасы алдында саяси жауапкершілікке ие болады және олар оны сұрақ арқылы қызметтен ала алады. Бұл лауазымды құру елдің президенттік басқару түрінің президенттік сипатын азайтуға бағытталған.
The President promulgates the laws sanctioned by Congress, and has veto power over them. The President directs international relations and is the Commander in Chief of the Army. In some cases, the President can issue emergency decrees. In the 1994 amendments to the 1853 Constitution, the post of the Chief of the Cabinet Ministers was created who would serve as chief operating officer and would run the day to day operations of the government and will be at the same time, be politically responsible to both Houses of the National Congress, the Senate and Chamber of Deputies and they can remove him or her via censure. The creation of the post was intended to reduce the presidentialist character of the country's presidential form of government.
Заңнамалық
Заң шығарушы билік вице-президенттен, екі палаталы Конгресстен, Ұлттық бас аудит кеңсесінен және Омбудсменнен тұрады. Конгресс екі палатаға бөлінеді: Депутаттар палатасы (төменгі палата) және Сенат (жоғарғы палата). Вице-президент заң шығарушы билік құрамына кіреді, себебі ол сонымен қатар Сенат төрағасы болып табылады. Ұлттық бас аудит кеңсесі – функциялық дербестігі бар Конгрестің техникалық кеңес беру органы. Омбудсмен – ешбір органнан нұсқау алмайтын тәуелсіз орган. Омбудсменнің міндеті – адам және азамат құқықтарын, бостандықтарын қорғау және әкімшілік органдардың қызметін бақылау.
Соттық
Сот тармағы Жоғарғы Соттан және Ұлттың аумағында Конгресс құрған төменгі соттардан тұрады. Жоғарғы сот судьялары мен барлық судьялар, қызмет барысындағы бұзушылықтар үшін қызметтен алынбағанда, лауазымда қалады және жалақының қысқартылуынан қорғалған құқыққа ие.
Халыққа қызмет көрсету
Мемлекеттік прокуратура – республиканың басқа органдарымен үйлестіре отырып, заңдылықты қорғау, қоғамның жалпы мүдделерін қамтамасыз ету мақсатында әділеттілікті ілгерілету функциясын атқаратын, функционалдық тәуелсіздігі және қаржылық дербестігі бар тәуелсіз орган. Оның құрамына Ұлттық Бас Прокурор, Ұлттық Бас Қорғаушы және заңмен белгіленген басқа да мүшелер кіреді. Оның мүшелері функционалдық иммунитеттерге және жалақының қолы жетпестігіне ие. (Б. 120-бап).