Кіріспе

Магнардтың операсы "Береника" (HWV 38) – Георг Фридерик Гендельдің 1709 жылғы Антонио Сальви либреттосы бойынша, "Беренис, regina d'Egitto" немесе "Береника, Египет патшайымы" атты үш актілі операсы. Гендель музыканы 1736 жылдың желтоқсанында бастады; премьера 1737 жылдың 18 мамырында Лондонның Ковент-Гарден театрында болды, бірақ сәтсіз аяқталып, одан кейін тек үш қойылым өтті. Б.з.б. 81 жыл шамасында өтетін "Береника" Гендельдің тағы бір операсы "Толомео" операсының басты кейіпкері Птолемей IX-ның қызы, Египеттің III Береникасының өмірін көрсетеді.

Өмірбаян

Неміс туған Гендель өзінің мансабының бастапқы кезеңін Италияда опералар мен басқа да шығармалар жазумен өткізгеннен кейін Лондонға қоныстанды, онда 1711 жылы ол «Ринальдо» операсымен алғаш рет итальян операсын Лондонда таныстырды. «Ринальдо» үлкен сәттіге ие болды, бұл Лондонда итальян опера-сериасына деген құштарлықты оятып, оның негізгі назары жұлдызды виртуоз әншілерге арналған соло арияларға бағытталған еді. Гендель Лондонда көп жылдар бойы жаңа операларды ұсынып, үлкен жетістікке жетті. Гендель операларының ең басты тартымдылықтарының бірі – жұлдызды кастрато Сенесино болды, оның композитормен қарым-қатынасы көбінесе шиеленіскен, және ол ақырында Гендельдің труппасын тастап, 1733 жылы құрылған «Opera of the Nobility» бәсекелес операсында өнер көрсетті. Гендель басқа театрға, Ковент-Гарденге көшіп, басқа әншілерді шақырды, бірақ Лондонда операға жеткілікті көрермен де, екі опера театрын бірден қолдауға аристократтардың да қолдауы жетпеді, нәтижесінде екі опера труппасы да қиын жағдайға түсті. Басқа қойылымдардың ішінде, 2011 жылы «Беренис» Вена театрында, ал 2019 жылы Линбери студиялық театрында (Ковент-Гардендегі Корольдік операның бір бөлігі) қойылды.

1-ші акті

Бұл оқиға біздің заманымыздан бұрын 80 жылы Египетте орын алған. Королева Береника біраз уақыттан бері Македонияның князі Деметрийді жақсы көреді, бірақ оған елінің игілігі үшін Риммен одақ құру керектігі айтылды, ол өз міндетіне деген жеке сезімін бір жағына қалдыруға қарсылық білдірді. Деметрий Мысырдың жауы Понт патшасы Митридатпен одақтас. Рим елшісі Фабио королеваға олардың күйеуі болуға таңдаған адамын, Римнің князі Алессандроны ұсынады. Алессандро Берениске бір көргеннен кейін ғашық болады, бірақ ол оған әсер етпейді және күйеуінің оған осылай мәжбүрлеуіне ренжіді. Фабио Алессандроға Береника онымен некеден бас тартса, оның орнына оның әпкесі принцесса Селенаға үйленуі керектігін айтады. Алайда, патшайымның білмейтінін, оның сүйіктісі Деметрио мен оның әпкесі Селена бір-біріне жасырын ғашық. Сонымен қатар, олар Митридатты шақырып, Берениканы құлатып, оның орнына Селенаны таққа отырғызуды жоспарлап отыр. Береника әпкесіне ханзада Арсакеге үйленуі керектігін айтады (ол шын мәнінде Селенаны жақсы көреді, бірақ ол онымен емес). Алессандро Димитрияны патша сарайындағы кісі өлтіруден құтқарады, содан кейін Береника Димитрио өзіне арналған адам екеніне бұрынғыдан да нық сенімді.

2-ші акті

Рим Береникадан бас тартқаннан кейін Александрға Селенаға үйленуге қысым көрсетуді жалғастырады, бірақ королева бұл мүмкін емес дейді, себебі Селена енді Арсакқа келісім шарт жасасқан. Береникаға бұл Риммен соғысқа алып келеді деп ескертеді. Селина Деметриоға Арсакқа тұрмысқа шығуға ниеті жоқ екенін, бірақ оның мүшелігі жоқ екенін түсіндіреді. Деметрий Арсакты өшіріп алу үшін өлтіргісі келеді. Арсак соғысты болдырмау үшін Селенаны Александрға беруге дайын, бірақ Александр өзінің сүйіктісі Береникадан басқа ешкімге үйленгісі келмейді. Королева өзінің сүйіктісі Деметрийдің қарындасы Селинаға, королеваға ешқандай қамқорлық көрсетпегенін және оны құлатуды жоспарлап отырғанын айқайлап жатқанын естиді, содан кейін Береника Деметрийді түрмеге тастауға бұйрық береді.

3-ші акт

Бериника патшайым өзінің сүйікті адамы Деметрийдің оған еш мән бермегенін және сатқын екенін білгенде қатты күйзеліп, Рим елшісі Фабиоға кімге тұрмысқа шыққаны енді оған маңызды емес екенін айтады. Ол саусағынан сақина алып, оған береді, Фабиоға сақинаны өзі таңдаған адамға беруге және оны кімге қайтаратынын, ол оған үйленетін адам болады деп айтады. Фабио сақинаны Алессандроға береді. Селин Деметрионың тұтқындан босатылуын қатты қалайды және Арсакеге, егер ол Деметрионы босата алса, оған үйленетінін уәде етеді. Алессандро Арсакедің Димитрийді босатуға көмектесу туралы өтінішіне келіседі, ал Арсаке Алессандроның патшайымды өзіне деген шынайы сүйіспеншілігіне сендіруге тырысады. Алайда Береника әлі де ашуланып, күйзеліске ұшырайды. Ол Димитрийдің басын шауып, оның басын өзіне ұсынуды бұйырады, содан кейін ол өзін-өзі өлтіруді жоспарлайды. Селена апасынан Димитриоға мейірімділік көрсетуін сұрайды, бұл өтінішті Алессандро мен Арсаке де патшайымға ұсынады. Алессандро Берениканың сақинасын Фабио бергенін мойындайды, бірақ оны королеваның қолын талап ету үшін қолданғысы келмейді, өйткені ол оны өзі үшін жақсы көруін қалайды. Осыны естіген Береника қатты қобалжып, ол Александрды шынымен жақсы көретінін айтады. Ол Деметрионы тұтқындан босатып, оны кешіреді, оған Селенаға үйленуге рұқсат береді, ал ол Алессандроға үйленеді.

Музыкалық ерекшеліктері

Бұл шығарманың музыкалық тілі шағын, тек скрипкалар, гобойлер және бассо континуо үшін жазылған. "Береникадан Минует" деп белгілі болған овертураның баяу бөлімі, Береника операсының сирек қойылуына қарамастан, операдан тыс кең танымал болды, сондай-ақ екінші актідегі Димитриоға арналған "Si, tra i ceppi" ариясы да танылды. Гендель 3-ші актінің алғашқы симфониясының тақырыбын "Патшалық отындарға арналған музыка" увертюрасында пайдаланды.

Жазбалар

1995 жылы «Ньюпорт Классик» компаниясы компакт-дискіде (CD) алғашқы жазбасын шығарды, орындаушылар: Джулианн Бэрд (сопрано), Ян Опалач (бас), Д’Анна Фортунато (меццо-сопрано) және Дрю Минтер (контртенор). Брюер Барок камералық оркестрін Рудольф Палмер дирижерлік етті. 2010 жылы «Virgin Classics» компаниясы жаңа студиялық жазбаны (3 CD) шығарды, орындаушылар: Алан Кертис басқаратын «Complesso Barocco» тобы, Клара Эк, Ингела Болин, Франко Фагиоли, Ромина Бассо, Мэри Эллен Нези және Вито Прианте.