Кіріспе
Momordica – гүлді өсімдіктер туысы, Cucurbitaceae тұқымдасына жататын, шамамен 60 түрді қамтитын бір жылдық немесе көп жылдық, шөптесін немесе сирек кездесетін кішкентай бұталар. Олар тропикалық және субтропикалық Африка, Азия және Австралияға тән. Көптеген түрлері гүл майын өндіреді және Ctenoplectrini тайпасына жататын мамандандырылған тозаңдастырушылармен тозаңдалады. Барлық түрлерді қамтитын молекулалық филогенез қолжетімді (Schaefer and Renner, 2010).
Momordica is a genus of about 60 species of annual or perennial climbers herbaceous or rarely small shrubs belonging to the family Cucurbitaceae, natives of tropical and subtropical Africa and Asia and Australia. Most species produce floral oils and are visited by specialist pollinators in the apid tribe Ctenoplectrini. A molecular phylogeny that includes all species is available (Schaefer and Renner, 2010).
Өсіру және пайдалану
Момордиканың кейбір түрлері етті жемістері үшін өсіріледі, олар сопақтан цилиндрлі пішіндес, қызғылт сарыдан қызыл түсті, сыртынан тікенді немесе түйнекті, ал кейбір түрлері піскенде, әдетте серпімді күшпен, тегіс емес жапырақшаларға жарылады. Момордиканы 5 литрлік тостағандарда немесе гүлзарда өсіруге болады және ол жұқпалы ауруларға төзімді. Тұқым себілгеннен кейін Момордика шамамен 11 күнде жапырақтар шығарады, ал 40-50 күннен кейін гүлдейді. Ұрықтанғаннан кейін Момордика жемісі шамамен 10 күнде жетіледі. Ащы диқанның бір түрі Үндістанның ежелгі медицина жүйесі – Аюрведада қант диабетін емдеу үшін қолданылады. Жасыл жапырақтардың шырыны сумен араластырылып күнделікті ішіледі. Бұл жабайы қарбыз өсірілген ащы диқанға қарағанда салыстырмалы түрде кішкентай. Момордика шарантия (ащы диқан, мандарин қытайша: kǔ guā 苦瓜) Африкаға тән, бірақ қытай халық медицинасында ғасырлар бойы «ащы, суық» шөп ретінде қолданылып келеді, және жақында ғана қытай медицинасының негізгі саласына, сондай-ақ әлемдегі табиғи медицина дәстүрлеріне енгізілді. Жақындағы зерттеулер піспеген жемістің антибиотикалық, қатерлі ісікке қарсы және вирустыққа қарсы қасиеттері бар екенін көрсетті, әсіресе безгек, ЖИТС және қант диабетін емдеуде тиімді. Момордика жемісінің қолданылуы кейбір жағдайларда, әсіресе жүктілік кезінде қарсы көрсетіледі.