Кіріспе

Т-24 – совет орта танкісі, 1931 жылы салынған. Барлығы 24 данасы ғана жасалды, және ешқайсысы да жауапты шайқастарға қатыспады. Бұл Харьковтағы ХПЗ зауытында шығарылған алғашқы танк болды, кейіннен ол өте сәтті BT сериясы, Т-34 және Т-54 совет танктерінің құрастырылуына жауапкер болды. Т-24 танкісінің жүріс бөлігі Кеңес Одағының алғашқы, арнайы құрылған артиллериялық тракторларында табысты қолданылды. Т-24 танкісінің негізгі қаруы – 45 мм зеңбірек болды. Оның корпусында 7,62 мм DT пулеметі, тағы біреуі мұнарада, ал үшіншісі бас мұнараның үстіндегі қосымша мұнарада орналастырылған. Бұл танк өз заманы үшін жақсы қорғалған, бірақ қозғалтқышы мен берілісінде ақаулар болды.

Өндіріс тарихы

1928 жылы Харьковта (КСРО Украинасы), Харьков локомотив зауытында танк жобалау бюросы құрылды. Зауыттың алғашқы танк жобасы Т-12 (немесе Т-12) болды. Бұл T-18 машинасының үлкен нұсқасы, қуаттырақ қозғалтқышы бар (T-18 Renault FT негізінде жасалған). Т-24 танкісінің идеясы өте жақсы болды, 1930 жылдың тамызында Революциялық әскери кеңес (РВС) 1600 Т-24 танкісіне тапсырыс берді, ал сол жылдары әлем бойынша барлығы 900 танк өндірілді. T-24 танкісі T-12 танкісіне жұмсалған инженерлік еңбектерді қайта жаңғырту мақсатымен жасалды. T-24 жобасының тоқтатылуына T-12-нің кемшіліктерін өтеу үшін ескерілмеген факторлар себеп болды, бұл T-24-ті негізгі ақаулармен күреске тығып тастады. Бұл қозғалтқыш пен жүріс бөлігінің, сондай-ақ аспаның механикалық қателіктерін қамтыды. Жиырма бес Т-24 танкісі салынғаннан кейін, жоба тоқтатылды. Бір прототип жасалып, 1930 жылы отыз танк өндірісіне рұқсат берілді, бірақ автомобильдің өнімділігі көңіл көншітпеді, сондықтан одан әрі жетілдіру жұмыстары жүргізілді. Барлығы жиырма бес танк салынды. Соңында, қалған танкілер Қызыл Армияның оқу-жаттығу бөлімдерінде пайдаланылды. Жоба T-24 деп қайта аталды, беріліс және отын жүйесіндегі мәселелер шешілді, сондай-ақ үлкен мұнара жобаланды. Алғашқы сынақтар жүргізілді, олардың нәтижесінде өнімділік қанағаттанарлық деп танылды, бірақ прототиптің қозғалтқышы өртенді, ал мұнараны одан әрі сынау үшін T-12 прототипіне ауыстыру қажет болды. 1931 жылы барлығы жиырма төрт машина салынды. T-24 бастапқыда тек пулеметтермен қаруланды, бірақ келесі жылы 45 мм-лік зеңбіректер орнатылды. T-24 сенімсіз деп танылды және тек оқу және парадтар үшін ғана қолданылды. T-24 танкісі сәтсіз болғанымен, ол ХПЗ-ға алғашқы танк жобалау және өндіріс тәжірибесін сыйлады, ол 1931 жылдан бастап АҚШ-тың Кристи танкісін BT танкі сериясы ретінде өндіруде сәтті қолданылды. T-24 сол кездегі совет танктерінің қатарындағы орнына байланысты өндірістің ортасында тоқтатылды. T-24 орта танктің механикасын енгізу арқылы жеңіл және ауыр танктер арасындағы бос орынды толтыруға арналған еді. T-24 жобалау кезінде кеңес инженерлері мәселені шешудің көптеген жолдарын қарастырды, соның ішінде T-19, T-21 және T-23 танкілері де болды. Бірақ сынақтар кезінде T-24, кеңінен танымал Tank Grotte 1, басқаша TG 1 деп аталатын және ақырында советтер T-22 деп атаған танкпен бәсекелестікке түсті.

Артиллериялық тракторлар

ХПЗ-ның Коминтерн артиллериялық тракторы Т-12 танкысының (1930 жылдан бастап 50 данасы) және кейіннен Т-24 (1935 жылдан 1941 жылға дейін 2000 данасы) шассиіне негізделген, 131 а.к. дизельдік қозғалтқышымен жабдықталған. Бұрынғы танктерден өзгеше, бұл трактор табысты болды және жаппай өндіріске шығарылды. Коминтерн Т-24 танкысының кейбір кемшіліктерін (мысалы, төмен жылдамдық) мұра етті, бірақ дизайнерлер олардың бір бөлігін жойды, ал қалғандары трактор үшін танктерге қарағанда аз маңызды болды. Коминтерн 152 мм гаубица сияқты орташа артиллерияны буксирлеу үшін қолданылды. Ворошиловец ауыр артиллерия тракторы да Т-24 шассиіне негізделген, БТ-7М және Т-34 танктеріндегідей бірдей, бірақ қуаты төмендетілген V-2 модельді дизельдік қозғалтқышты пайдаланған. 1939 жылдан бастап ХПЗ-да 230-ға жуық машина жасалды, ал 1941 жылғы неміс шабуылынан кейін өндіріс 1942 жылдың тамызына дейін Сталинград трактор зауытына көшірілді.

Жобалау процесі

Орташа танк санатындағы ауыр броньды танкты іздеу үшін Кеңес Одағы Харьков локомотив зауытында "Танк конструкциялық бюросы" деп аталған комитет құрды. Комитет Т-18 танкысының үлкен нұсқасының жобаларымен жұмыс бастады, осылайша алғашқы Т-12 танкысы пайда болды. Т-12 танкысы 200 ат күшіне ие қуатты қозғалтқышпен және ірі калибрлі қарулармен жабдықталуы тиіс болды. Алғашында комитет 1930 жылы бюджеттік қаражат есебінен 30 Т-12 танкысын жасады. Т-12 танкысының прототиптері кемшіліктеріне толы конструкция ретінде танылды және жаңа конструкцияны толығымен қайта жасау туралы шешім қабылданды. Соңында жоба Т-24 деп қайта аталды, ол көптеген өзгерістерге ие болды, оның ішінде инженерлік тұрғыдан да күрделенді. Алғашқы өзгерістер беріліс және отын жүйесіндегі мәселелерді шешуге бағытталды, бұл үлкен мұнараны орнатуға мүмкіндік берді. Корпус кеңейтілді, осы арқылы көбірек орын пайда болды, ал мұнаралар сегізбұрышты емес, дөңгелек пішінде жасалды. Т-24 танкысының кейбір бөліктерінде броньдық қорғаныс күшейтілді. 1930 және 1931 жылдар аралығында Т-24 танкысы Т-12 танкысына қарағанда жақсырақ екені анықталды, сондықтан бастапқы 30 танкының орнына 300 танк жасау жоспарланды. Алайда, алғашқы 25 дананы сынау барысында Т-24 танкысының сенімділігіне күмән тудыратын мәселелер қайтадан орын алды. Т-24 танкысы кемшіліктеріне және өндірістің қиындығына байланысты өндірістен алынып тасталды.

Өлшемі

T 24 шассиінің ұзындығы 5,68 метр, ені 2,8 метр, ал биіктігі 3 метрді құрады. Бұл шамамен 5 адамдық экипажға арналған болды. Американың Екінші дүниежүзілік соғыстағы танктерімен салыстырғанда, T 24 M4 Sherman танкымен дерлік бірдей өлшемде болды, бірақ атақты американдық M18 Hellcat танкысынан ірілеу келді.

Қозғалтқыш

Т-24 танкысы бір M 6 8 цилиндрлі қозғалтқышпен жабдықталған. Қозғалтқыш бензинмен жұмыс істеп, 250-300 ат күшіне дейін қуат беретін. Осы қозғалтқыштың құрылымы танктың сағатына 25 шақырым (сағатына 16 миль) жылдамдыққа желуін қамтамасыз етті. Т-24 танкысы 120 шақырымды (75 миль) жүріп өтуге жететін отын багына ие болды.

Қару-жарақ

Т-24 танкiсiнiң басты мұнарасында бiр 45 мм Model 32 зеңбiрегi болды. Т-24 үш 7,62 мм DT пулеметiмен жабдықталған, олар басты мұнарадағы коаксиалды орнатудың маңында, алдыңғы сол жақ бұрышында нысана алу мүмкүндiгiн арттыру үшiн және соңында басты мұнараның үстiндегi жеке басқарылатын мұнарада орналастырылған.