Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыста қарсылық көрсеткен Жас гвардия (Молодая гвардия, транслит. Molodaya gvardiya, Молода гвардія, транслитерация. Moloda hvardiya) – Германия басып алған КСРО-ның Краснодон қаласында (Украина КСР, қазіргі Украинаның Луганск облысы) құрылған жасырын антифашистік комсомол ұйымы. Олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1943 жылдың қаңтарына дейін белсенділік танытты. Неміс әскерлері тарапынан жойылмас бұрын олар бірнеше саботаж және наразылық акцияларын жүзеге асырды. Жас гвардияның көп бөлігі, шамамен 80 адам, немістер тарапынан азапталып, кейін өлім жазасына кесілді.

Тарих

Жас гвардия 1942 жылы 20 шілдеде Краснодонды нацистік Германия басып алғаннан кейін көп ұзамай құрылды. Бірнеше жастар тобы бірігіп, өздерін Жас гвардия деп атады. Ұйымның алғашқы кездесулерінің бірі сол жылдың 2 қазанында өтті. Ұйымды Краснодонның жергілікті коммунистік партиясының жер асты ұйымы, Филипп Лютиков басқарып тұрды. Лютиков Краснодонның 4-ші орта мектебінің ата-аналар комитетінің бұрынғы төрағасы болды, онда ұйымның көптеген мүшелері оқыған. Жас гвардияның басшылығы туралы пікірлер әртүрлі. Командир Иван Туркенич, ал комиссар Олег Кошевой болғаны қабылданған, бірақ соңғы деректерге сәйкес, басшылар Жас гвардия штабының басқа мүшелері болды, атап айтқанда Виктор Третякевич, Сергей Тюленин және Иван Земнухов. Жас гвардияда шамамен 100 мүше болды – барлығы жас жігіттер мен қыздар, жұмысшылар, Краснодон мен айналасындағы ауылдар мен елді мекендерден келген 8-10-шы сынып оқушылары. Жас гвардияның құпиялылығына байланысты, ұйым мүшелеріне жақсы таныс және адалдыққа қасты ант берген адамдар ғана мүше бола алатын. Олардың көпшілігі Кomsomol мүшесі болған немесе Жас гвардияға қосылғаннан кейін қабылданған. Олардың 15-і Кеңес Одағының Коммунистік партиясының мүшелері еді. Ұйымның ең белсенді мүшелері мен негізін қалаушылары Жас гвардия штабын құрады: Юлиана Громова, Олег Кошевой, Василий Левашов, Любовь Шевцова, Виктор Третякевич, Иван Туркенич, Сергей Тюленин және Иван Земнухов.

Санасыздық және өлтіру

Немістер жер астының бар екенін біліп, оның мүшелерін анықтауға тырысты. Соңында олар ұйым ішіндегі сатқындық көмегімен мұндайда жетті. 1943 жылдың 5 қаңтарында жаппай тұтқындаулар басталды және 11 қаңтарға дейін жалғасты. Бар болғаны 11 адам ғана қуғыншылардан қашып құтыла алды. Тұтқындалғандардың барлығы сексуалдық зорлыққа ұшырады. Олардың 71-і (оның ішінде жетекшісі Филипп Лютиков) және Коммунистік партиясының жер астындағы мүшелері, олардың көпшілігі тірі қалған, 1943 жылдың 15, 16 және 31 қаңтарында №5 көмір шахтасының 53 метр тереңдіктегі шұңқырына тасталды. Олег Кошевой, Любовь Шевцова, Виктор Субботин, Дмитрий Огурцов, Сергей Остапенков 1943 жылдың 9 ақпанында Ровенки қаласының саябағында атылды. Бес күннен кейін, 1943 жылдың 14 ақпанында Краснодонды Қызыл Армия азат етті.

Құрметтеулер

1943 жылдың 13 қыркүйегінде "Жас гвардия" ұйымының бес мүшесі: Ульяна Громова, Олег Кошевой, Любовь Шевцова, Сергей Тюленин және Иван Земнуховқа өлімнен кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді, ал көптеген басқа мүшелері түрлі ордендермен және медальдармен марапатталды. Кеңес жазушысы Александр Фадеев "Жас гвардия" атты бестселлер кітап жазды, онда ол "Жас гвардия" ұйымының қызметін бейнеледі. Осы роман бойынша фильм түсірілді. Краснодон қаласында 1951 жылы "Жас гвардия" мүшелеріне арналған ескерткіш, 1954 жылы музеймен бірге "Жас гвардия" мемориалдық кешені салынды, ал 1982 жылы №5 көмір шахтасының жанында "Непокорённый" ескерткіші орнатылды. 1961 жылы Украина КСР-інің Луганск облысындағы Молодогвардейск жаңа қаласы "Жас гвардия" ұйымының құрметіне аталды. Көптеген қалалар, елді мекендер және Кеңес қалаларының көшелері де осы ұйым мен оның мүшелерінің есімдерімен аталды. 1999 жылы Воронеж қаласында Ресейдің аймақаралық қоғамдық ұйымы "Жас гвардия" құрылды.

Скептицизм

Топтың ресми тарихы, оның ішінде Фадеевтің кітабы, Краснодон азат етілген күннен бастап күмәндау тудырды. Бірнеше зерттеушілер (ресми мақұлданған және тәуелсіз) Фадеевтің, топтан аман қалғандардың және Коммунистік партияның таратып айтқан оқиға нұсқаларында түсініксіздіктер мен аномалияларды анықтады. Кейбір аман қалғандар мен куәгерлер Кеңес дәуірінің соңына дейін оқиғалардың ресми нұсқасын ұстануға қысым көрсетілгенін айтты. Жас гвардияның толық шын тарихы әлі де құпия болып қала береді. Мысалы, 2004 жылға дейін Жас гвардияға кім сатқындық жасағаны нақты белгілі емес. Жоғарыда айтылғандай, ұйымның басшылығы да күмәндау тудырды. 1944 жылы Жас гвардияның басшылығын құрметтеген марка шығарылды, онда Ульяна Громова, Иван Земнухов, Олег Кошевой, Сергей Тюленин және Любовь Шевцова бейнеленген, олардың барлығы Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды. 2003 жылы жазылған, төменде көрсетілген "Правда" газетінің мақаласында басшылар Кошевой, Шевцов, Остапенко, Огурцов және Субботин деп аталған. Олардың тек екеуі (Кошевой және Шевцов, болжам бойынша Шевстова) маркадағы адамдармен сәйкес келеді.