Кіріспе

Ипотеканың түрі, онда ұзақ төлем мерзіміне қарағанда үлкен соңғы төлем күтіледі.

Баллондық төлем ипотекасы – бұл вексель мерзімі ішінде толық амортизацияланбайтын ипотека, осылайша мерзімі жеткенде төленбеген қалдық сома қалады. Соңғы төлем оның үлкен көлеміне байланысты баллондық төлем деп аталады. Бүгінде баллондық төлем ипотекалары тұрғын үй ипотекаларына қарағанда коммерциялық жылжымайтын мүліктерде көбірек кездеседі, себебі амортизация мерзімі ұзақ ипотекалар, әсіресе 30 жылдық бекітілген ставкалы ипотекалар кең таралған. Баллондық төлем ипотекасының сыртқы немесе өзгермелі пайыздық мөлшерлемесі болуы мүмкін. Баллондық несиені сипаттаудың ең көп қолданылатын тәсілі – X жылда Y төленеді деген терминологияны пайдалану, мұнда X – несие амортизацияланған жылдар саны, ал Y – негізгі соманың төленуі тиіс жыл. Баллондық төлем ипотекасының мысалы – Fannie Mae Balloon жеті жылдық ипотекасы, онда отыз жылдық амортизацияға негізделген ай сайынғы төлемдер қарастырылған. АҚШ-та, егер несиеге "Кредиттегі шындық" ережелері қолданылса, баллондық төлем сомасы келісімшартта көрсетілуі тиіс. Көбінесе, мерзімі бес немесе жеті жылды құрайды. Бұл опция міндетті түрде автоматты түрде қолжетімді болмайды және қарыз алушы әлі де меншік иесі/тұрғыны болса, соңғы он екі айда төлемдерді 30 күннен кешіктірмеген болса және мүлікке қатысты басқа да кепілдіктер болмаса ғана қолжетімді болуы мүмкін. Бұл терминмен байланысты тағы бір түсінік – "төлем мерзімі". Бұл жағдайда, несиенің мерзімі аяқталған кезде (мысалы, несие берілген кезде белгіленген өтеу мерзімі жеткенде) несиенің толық сомасы (басты сома деп те аталады) төленеді. Несиенің өмірлік кезеңі бойында әдетте мерзімді пайыздық төлемдер жүзеге асырылады.

Амортизациялау

Тұрғын үй қарызын өтеудің әдеттегі жолы – амортизациялық төлем немесе амортизация деп аталады. Амортизация кезінде, негізгі қарыздың бір бөлігі мерзімді түрде (қарыз бойынша пайыз төлемдерімен бірге) қарыз мерзімі біткенше қайтарылады. Толық амортизация болғанда, амортизациялық кесте соңғы мерзімді төлемде әлі төленбеген негізгі соманың қалдық бөлігін қамтитындай етіп жасалады. Ішінара амортизация болғанда, қарыз сомасының қалған бөлігін жабу үшін мерзімі келгенде қосымша төлем қажет болады. Бұл тәсіл көлік құралдарын қаржыландыруда жиі қолданылады, онда қосымша төлем көбінесе қаржыландыру мерзімі аяқталғанда көліктің құнына сәйкес есептеледі – бұл жағдайда қарыз алушы қосымша төлемді жасаудың орнына көлікті қайтара алады.

Ауру таралуы

Белгілі бір қарыз түрлері үшін біржолғы төлемдер немесе соңғы төлемдер жиі кездеседі. Мысалы, көптеген облигациялар амортизацияланбайтын құралдар болып табылады, онда купондық төлемдер тек пайызды қамтиды, ал облигацияның толық номиналдық құны соңғы мерзімінде төленеді.

Қайта қаржыландыру тәуекелі

Баллондық төлемдер қарыз алушы және несие беруші үшін белгілі бір деңгейде тәуекел тудырады. Көп жағдайда қарыз алушының ниеті – соңғы мерзімінде баллондық төлем сомасын қайта қаржыландыру болып табылады. Осы кезде қайта қаржыландыру тәуекелі пайда болады, себебі төлем жасау уақытында қарыз алушы қарызды қайта қаржыландыра алмауы мүмкін; қарыз алушы жеткіліксіз ақша қаражатының тәуекеліне тап болады, ал несие беруші төлемнің кешігу тәуекеліне тап болады. Баллондық ипотекалар тәуекелді болғандықтан, кейбір несие берушілер қарыз алушыдан кемінде 20% бастапқы төлем талап етеді.