Кіріспе

Денеңің бүйірлік айналма қозғалысы – бұл денеңді бүйірлей айналдырып жасалатын қозғалыс. Ол қолдарды біртіндеп жерге тіреп, денеңді кернеу арқылы орындалады. Аяқтар дене бағанының үстінен өтеді, ал бір немесе екі қол жерде болып, содан кейін аяқтар біртіндеп жерге қайта тіреліп, спортшы тік тұрады. Бұл қозғалыс "көліктің дөңгелегі" деп аталады, себебі орындаушының қолдары мен аяқтары айналып тұрған дөңгелектің спицаларына ұқсас қозғалады. Көліктің дөңгелектері гимнастикада, еден жаттығуларында және тепе-теңдік таяқшасында жиі орындалады. Еденде гимнаст көліктің дөңгелегінен бұрын басқа да қозғалыстарды жасай алады, мысалы, "қадам-секіріс" (chasse) көліктің дөңгелегі, ол бүйірлі қадамдармен басталады. Бұл АҚШ гимнастикасының 4-ші деңгейінің міндетті бағдарламасындағы талап етілетін дағды. Гимнастикадан басқа, көліктің дөңгелектері кейбір билерде, жанкүйерлердің биінде және капоэйра жекпе-жегінде орындалады. Үнді классикалық "Карана" биінде бұл қозғалыс талавиласитам деп аталады.

Тарих

Көпір соқпақтар ежелгі заманға дейін барып жетеді және оларды ежелгі гректер мен римдіктер ойын үшін пайдаланған. Көпір соқпақтың алғашқы жазбада қалған жағдайы 1288 жылы Берг графы Адольф VIII Кельн архиепискобын жеңген Воринген шайқасынан кейін Дюссельдорф қаласында тіркелген. Жеңістің нәтижесінде Дюссельдорфқа қала құқығы берілді және балалар көшеде көпір соқпақтар жасап қуанды. Көпір соқпақтың алғашқы қазіргі заманғы, өнер көрсетудегі қолданылуы 1925 жылы Ньюкасл қаласының Госфорт аймағындағы танымал цирк директоры Мэтью Дуглас жасады, ол отты сөңгелерден қашу кезінде бұл тәсілді қолданды.

Техника

Арба дөңгелегін орындау үшін адам тік сызықта бүйірінен қозғалады, арқасын тік ұстайды, жамбасын және қарын бұлшықтарын жиып, басын иеді; бір жақтың қолын жерге қояды, содан кейін екінші қолын; аяқтарын денесінен асырып, қолдары мен денесі тік күйге келгенде төмен түсіреді. Дұрыс гимнастика формасымен орындалатын классикалық арба дөңгелегі әрқашан алға қарай секіруден басталады: күшті аяқ алда, ал әлсіз аяқ артында. Секіру кезінде гимнаст қолдарын жоғары көтеріп, тік ұстайды, жамбасын алға қаратып, құрсақ түйесін алға бағыттайды. Содан соң гимнаст алдыңғы аяғынан итеріліп, екі қолын қатар жерге қояды. Осы кезде ол аяқтарын денесінен және басынан асырып, денесі кері бұрылады. Айналу кезінде аяқтар кең жайылып тұрады (гимнастқа мүмкіндігінше алыс). Аяқтары тік, аяқ саусалары мен аяқтары созылған. АҚШ-тағы жарыстарда гимнаст максималды ұпай алу үшін аяқтарының қозғалысы кем дегенде 90 градусқа жететін болуы керек. Соңында гимнаст бірінші аяғын жерге қойып, екінші аяғымен соңынан ұмтылып, әлсіз аяғы алда, күшті аяғы артында жерге түседі. Гимнаст бастаған бағытынан қарама-қарсы бағытта қолдарын тік көтеріп, жерге түседі, содан кейін амандасады. Денесі кері бұрылғанда аяқтары созылмаған, бүгілген арба дөңгелегі, толық арба дөңгелегін үйренуге тырысатын гимнастика оқушылары үшін пайдалы жаттығу әдісі болуы мүмкін, себебі кішігірім дене аумағын басқару оңайырақ.