Кіріспе

XIX және XX ғасырдағы француз музыкалық композиторы Александр Шарль Лекок (3 маусым 1832 – 24 қазан 1918) – француз композиторы, оперетталарымен және комедиялық операларымен танымал. Ол Жак Оффенбахтың осы саладағы ең көрнекті ізбасары болды және XIX ғасырдың соңындағы музыкалық талғамдардың өзгеруі оның композициялық стилін бұрынғыдай танымал етпегенге дейін, 1870-ші жылдар мен 1880-ші жылдардың басында үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Оның бірнеше маңызды туындыларының ішінде сәттілікке жете алмаған «Плутус» операсы (1886) және «Ле цинь» (1899) балеті бар. Оның қазіргі опералық репертуарында сақталған жалғыз туындысы – 1872 жылғы «Мадам Ангоның қызы» (La fille de Madame Angot) комедиялық операсы. Оның қырықтан астам сахналық туындыларының кейбіреуі мерзім-мерзіммен қайта қойылады. Париж консерваториясында оқығаннан кейін Лекок 1856 жылы Оффенбах ұйымдастырған оперетта жазу конкурсында Жорж Биземен бірге бірінші жүлдені бөлісті. Лекокктің келесі сәтті композициясы он екі жылдан кейін «Шая гүлі» (Fleur de Thé) опереттасы болды. Оның «Жүз пері» (Les cent vierges, 1872), «Мадам Ангоның қызы» (La fille de Madame Angot, 1872) және «Гирофле Гирофла» (Giroflé Girofla, 1874) комедиялық опералары сәтті орындалып, оның халықаралық беделін нығайтты. Сыншылар Лекоктың ең жақсы туындыларындағы музыканың әсемдігін атап өтті. 1870-ші жылдардағы оның басқа да танымал туындылары – «Кішкентай қалыңдық» (La petite mariée, 1875) және «Кішкентай герцог» (Le petit duc, 1878). 1880-ші жылдардың басында оның бірнеше туындылары жақсы қабылдануға қарамастан, ол одан кейін екі он жылдан астам уақыт бойы шығармашылықпен айналысты, бірақ оның кейінгі туындылары бұрынғыдай құрметке ие болмады.

Алғашқы жылдар

Лекок Париж қаласында, Сена сауда сотындағы көшірушінің ұлы болып дүниеге келген. Әкесі көп жалақы алмаса да, бес балалы отбасын күтіп отырды. Бала кезінде Лекок жамбас ауруына шалдығып, өмірі бойы таяққа тәуелді болды. Оның алғашқы музыкалық аспабы – флажеолет болды; музыка мұғалімі оның қабілетін байқап, ата-анасын фортепиано сатып алуға итермеледі. 16 жасқа келгенде Лекок жеке фортепиано сабақтары беріп, соның есебінен өзі де гармония сабақтарын алды. Ол Халевиді ұстаз ретінде жоғары бағаламады.

Алғашқы табысы

Лекок консерваторияны қалдырған кезде, «оперетта» деп аталатын халық музыкалық театры жанры танымал бола бастады. Оны композитор Герве енгізді, ал оның ең көрнекті өкілі Жак Оффенбах болды, ол 1855 жылдан бастап Théâtre des Bouffes Parisiens театрында өзінің туындыларын көрсетті. 1856 жылы ол композитор болғысы келетін жас композиторлар үшін ашық конкурс ұйымдастырды. Дэниел Обер, Халеви, Амброаз Томас, Шарль Гуно және Эжен Скриб сияқты француз композиторлары мен драматургтерінен құралған төрешілер алқасы 78 өтінімді қарастырды; алға қойылған бес үміткерден Людовик Халеви мен Леон Батту жазған «Le docteur miracle» либреттосын музыкаға қою сұралды. Бірлескен жеңімпаздар – Бизе мен Лекок. Лекок бұл конкурста өзі жеңіске лайық екенін сенді, бірақ Халевинің басқа төрешілерді Бизенің пайдасына ықпал еткенін ойлады. Бизе Оффенбахтың берілген досы болды және солай қалды; ал Лекок пен Оффенбах бір-бірін ұнатпады, ал кейінгі жылдары олардың бәсекелестігі тіпті дос емес еді. Лекоктің «Доктор кереметі» қойылымы Оффенбах театрында он бір рет көрсетілді, бірақ бұл ерте жетістіктен кейін мұғалім, аккомпаниатор және репетитор болып он бір жыл қарапайым жұмыспен өтті.

1870 жылдар

1870–1871 жылдардағы Франко-пруссия соғысы Лекокктің өрлеуін уақытша тоқтатты, содан кейін ол өзінің болашағына қапалы болды. Оффенбах париждік театрларда өзін қайта орнатуға күрескен кезде, Лекок оның орнын иелене бастады. Соғыс басталғаннан кейін Лекок уақытша Брюссельге көшіп, онда «Жүз бикеш» (1872), «Мадам Анготтың қызы» (1872) және «Гирофле Гирофла» (1874) шығармаларын ұсынды. Бұл шығармалар онда және кейін Парижде және басқа жерлерде үлкен жетістікке ие болды. «Мадам Анготтың қызы» осы жетістіктердің ең айқын болғаны еді. 1873 жылдың ақпан айында Париждегі премьерада Сен-Санс: «Бұл сіз ойлағаннан гөрі әлдеқайда маңызды; бұл бесiз теңдесi жоқ жетістік!» деді. Бұл туынды Парижде 411 рет қойылды және Францияның 103 қаласы мен кентінде, сондай-ақ басқа елдердегі театрларда көрсетілді. Лондондағы премьерасы Париждегі алғашқы қойылымнан үш ай өткен соң өтті. 1874 жылы лондондық «The Morning Post» газеті он екі ай бұрын Англияда Лекок туралы естіген адамның жоқтығын, ал қазір «Лекоктың бір немесе бірнеше әсем әуендерін орындамаған, айтпаған немесе сыбызғыламаған» адам бар ма екеніне күмән туғанын жазды. Композитордың оперетта авторы ретіндегі танымалдылығы соншалық, ол өзінің «Музыкалық кескіндері», Op. 21 (Musical crumbs) сияқты тұжырымды музыкасы үшін «Жорж Стерн» деген псевдоним қолдануға мәжбүр болды. Траубнердің сөзімен айтқанда, бұл «композитор Оффенбахтың орнын сәтті басып алғанына күмән қалдырмады». Дегенмен, сол кезде Оффенбах париждік көрермендер арасындағы соғысқа дейінгі танымалдығын қалпына келтірді, ал Лекокктің жоғары беделі ескі композитордың сәтті «Мадам Фаварт» (1878) және «Бас барабаншының қызы» (1879) туындыларымен қысқа мерзімге бұзылды. Бірақ соңғысы Оффенбахтың аяқталған соңғы жұмысы болды және ол 1880 жылы қайтыс болды.

Кейінгі жылдар

Онжылдықтың басында Лекок ауру мен тұрмыстық мәселелердің салдарынан композициядан бір жылға үзіліс жасады. Бұл сәтсіздік Лекок пен Кёнинг және «Ренессанс» арасындағы байланыстың үзілуіне әкелді. Лекоктың «Nouveautés» үшін ең табысты туындылары – «Le jour et la nuit» («Күн мен түн», 1881) және «Le coeur et la main» («Жүрек пен қол», 1882) опералары болды. «Гров музыка және музыканттар сөздігінде» Эндрю Лэмб осы туындыларды Лекоктың соңғы сәтті жұмыстары деп сипаттайды. Лэмб комедиялық операның сәнi өзгергенін қабылдағанын және басқа жанрларға көшкенін жазды. 1886 жылы оның «Plutus» операсы, Аристофанның пьесасына негізделген «әдептік» туынды, «Opéra Comique» сахнасында қойылды. Премьерадан кейін «The Era» газетінің париждік тілшісі оны «өз жұмыстарының ең сәтсіз және маңызсыз туындысы – мүлдем түпнұсқалықсыз, шабыттан толыққанды айырылған және бастан аяғына дейін шындықтан алыс» деп атады. Сегіз қойылымнан кейін опера көрсетілуі тоқтатылды. 1900 жылы Лекок «Легион құрметі» орденінің кавалері болып тағайындалды және 1910 жылы офицер дәрежесіне көтерілді. Ол 85 жасында туған қаласы Парижде қайтыс болды. refn|Осы тұрғыда Сеннелик Лекокты Эрве, Планкетт және тіпті Шабриемен бірге топтастырады. Сол кезеңде «Operabase» Оффенбахтың жартылай жүзден астам операсының бес жүзден астам қойылымын тіркеді. Көптеген авторлар Лекок музыкасының неге еске түспейтінін талқылады. 1911 жылы «The Observer» газетінің анонимді сыншысы былай деп жазды: «Лекок Оффенбахқа лайықты қарсылас болды. Композитор ретінде ол ең жақсы мелодистердің бірі болды, бірақ өзінің атақты замандастарының тартымды еріншектігі мен сергелеуінің биігіне жете алмады». Лэмб Лекок музыкасының көп бөлігі жеңіл әсермен сипатталатынын жазады, бірақ «ол Оффенбахтан гөрі лирикалық және жоғары стильде де жұмыс істей алатын еді». Флориан Брюяс өзінің «Франциядағы оперетта тарихы» еңбегінде осыған ұқсас пікір білдіреді. 1874 жылы «Giroflé Girofla» «Théâtre de la Renaissance» сахнасында ашылғанда, «Chronique Musicale» журналының сыншысы музыканың Оффенбахтан немесе Лекоктың бұрынғы туындыларынан, тіпті «La fille de Madame Angot» операсынан да жоғары екенін жазды, бірақ ол оперетта көрермендеріне тартымды болуы мүмкін тым нәзік стильде жазылғанын айтты. Бұл стиль 1870 және 1880 жылдары қалыптасты, бірақ ғасыр басында сәннен шықты. Летелье пікірінше, бұл көптеген тамаша музыканың ұмытылуына әкелді, нашар либреттосы бар туындылар сәтсіз аяқталғанда олар жоғалып кетті. Траубнер көптеген сыншылар Лекокты оркестрлеуші және гармония шебері ретінде Оффенбахтан жоғары бағалайтынын, бірақ мелодиялық жағынан Оффенбахтың күйлерінің «күрттілігімен» бәсекелесе алмағанын айтады. Лекок Оффенбахпен салыстырылуын ұнатпады және ескі композитордың туындыларынан таныс ырғақты тәсілдерден қашып жүрді.