Кіріспе

"Кәсіреттер" романындағы ойдан шығарылған кейіпкер, Виктор Гюгоның "Кәсіреттер" романының кейіпкері. Гаврош (ɡavʁɔʃ) – Виктор Гюгоның 1862 жылғы "Кәсіреттер" романындағы ойдан шығарылған кейіпкер. Ол Париж көшелерінде өмір сүретін ұл. Оның есімі көше баласының синониміне айналған. Гаврош "Кәсіреттер" романының көптеген бейімделулерінде қысқа, бірақ маңызды рөл атқарады, "АВС достарының" халықшылдық идеологиясын бөліседі және 1832 жылғы маусым көтерілісіне қатысқан революционерлерге қосылады. Ол романның 3, 4 және 5-бөлімдерінде кездеседі.

Романда

Гаврош – мырза және мадам Тенардьедің үлкен ұлы. Оның Эпонин және Азельма есімді екі үлкен қарындасы және есімдері аталмаған екі кіші інісі бар. Хьюго оның нақты есімін ешқашан айтпайды, бірақ Гаврош өзінің атын өзі таңдағанын мәлімдейді. Оның ата-анасы оған қамқорлық танытпайды және оны көшеде өмір сүруге жібереді, онда ол үйдегіден де жақсы жағдайға ие болады. Тенардьелер екі кіші ұлын Магнон есімді әйелге сатады (немесе қарызға береді). Кездейсоқ жағдайдың салдарынан екі ұл Магноннан ешқандай анықтамасыз бөлініп қалады және таза жақсылықтан Гаврошпен кездеседі. Олар өзінің кім екенін білмейді, бірақ Гаврош оларды өзімен бірге тұруға шақырып, оларға күтім жасайды. Олар Наполеонның фонтан ретінде жобалаған, бірақ аяқталмаған Бастилияның филі деп аталатын алып фил мүсінінің ішіне орналасады. Олар сондай-ақ Амели есімді қызбен бірге тұрады, Амели – Гаврошты құтқаруға тырысатын бала, ол онымен бірге көшеде өмір сүріп, терең сезімдерді бастан өткереді және оның өлімінен кейін ұлдарға қамқорлық жасайды. Ол онымен бірге күресуді сұрайды, бірақ ол "жоқ" деп жауап береді және одан ең маңызды нәрсені істеуін өтінеді – оның бауырларын күтуді, бірақ ол үнемі оған көмектеседі. Бастилия филі – қиялданған құрылыс емес; ол Place de la Bastille-де орналасқан және Жан Антуан Алавойнның жобасы бойынша салынған. Ертеңгі күні екі ұл оны тастап кетеді. Олар соңғы рет Люксембург бағында фонтаннан тасталған нанды жинап жегендері көрінеді. Бұдан кейін олардың тағдыры белгісіз. Таң атқанда Гаврош Монпарнастың өтініші бойынша әкесі, Патрон Минет және Брюжон түрмеден қашуына көмектеседі. 1832 жылғы 5-6 маусымдағы студенттік көтеріліс кезінде Гаврош революционерлерге баррикадада қосылады. Ұлттық гвардиямен атысқаннан кейін Гаврош Энжоластың патрондардың азайып бара жатқанын айтқанын естиді. Ол көмектесе алатынына шешім қабылдайды. Ол баррикададағы тесіктен өтіп, Ұлттық гвардияның мәйіттерінен патрондарды жинап алады. Патрондарды жинап, ән айтып жатқанда, оған оқ тиіп, қаза табады.

Нысан және мінез

Гаврош кейіпкері Эжен Делакруаның «Халықты бастап бара жатқан Бостандық» картинасындағы бір бейнеден шабыттанған болуы мүмкін, ол романдық оқиғалардан екі жыл бұрынғы 1830 жылғы шілде революциясын бейнелейді. Суретте революционерлердің үкімет әскерлерінің денелері үстінен шабуыл жасауы көрсетілген. Алдыңғы қатарда триколорді ұстаған Бостандық бейнесі тұр. Жасырын бала иығына оқ-дәрі салынған жәшікті іліп алып келеді. Жаңа үкімет тапсырысымен салынған картина 1832 жылы маусымдағы көтерілістен кейін революциялық мазмұнына байланысты алынып тасталды. 1848 жылдың тамызында Шамфлери «өте революциялық болғандықтан шатырға тығылып қойылған» деп жазды. Альберт Боймнің сөзінше, «1832 жылдың маусымында Ламарк қорымындағы көтерілістен кейін, жаман мысал болмас үшін ол қайтадан ашық көрсетілген жоқ». Гавроштің өлімі француз революциясының бала батыры Жозеф Агриколь Виаланың өлімін еске түсіреді. Гаврош сияқты, ол да екі жаққа қарама-қарсы тұрған күштер арасындағы ашық жерде ерлік іздеп, өз тарапы үшін жау емес, бірақ маңызды міндетті орындау барысында қаза тапты. Марио Варгас Льоса Гаврошты «әдебиеттегі ең тартымды және нәзік кейіпкерлердің бірі» деп атайды, ол романдық рөлінің салыстырмалы түрде шағын болса да, «қуаныш пен адамгершілік, өмірге деген сүйіспеншілік, зиялылық, жақсылық және қиындықтарға қарсы батылдық сыйлайды. Оның рухани тазалығы кедейлік, баспанасыздық және әділетсіздікпен күшін жоймай, керісінше нығайтылады». Басқа кейіпкерлер өмір тәжірибесінен қатаңдаса, Гаврош өзінің есімен өмір сүреді және кездескен әркімге мейірімділік көрсетеді. Оның пікірінше, Жавер қатаңдық пен тәртіптің символы болса, Гаврош тәртіпсіз, ерекше және қиялдауы шексіз адамды бейнелейді. Виктор Бромберт Гаврошты Гюгоның «халықтық сөздің және халықтық күлкінің саяси маңызы» тақырыбының тұлғасы ретінде қарастырады. Париж халқы «бостандық пен батылдықты қатты жақсы көретін», бірақ әлі де білім мен саяси қалыптасуға мұқтаж осы тоқтаусыз балаға ұқсайды. Джон Фрей Гаврош «галдық рухқа (l'esprit gaulois) ие, оны Шарльз Диккенстің романдарынан таба аламыз, мысалы, «Көңілсіз үйдің» кішкентай Джосы сияқты, оның басқа балаларға қарағанда ереуілдік сипаты жоқ». Басқаша айтқанда, Гаврош құрбандық емес, көңілді және тапқыр. Фрейдің сөзіне сүйенсек, оның адалдығы мен «жақсы ниеті» болғандықтан ол Тенардиерлердің қатарында екен деген күдік туғызбас еді, және Эпониннен айырмашылығы, ол отбасының мүшесі ретінде әрекет етуді жалғастырумен келіспейді. Алайда, 1980 жылғы музыкалық бейімделудің авторлары Гаврош туралы ойлануға және ақырында музыкалық шығарма жасауға Лондондық «Оливер!» қойылымын тамашалағанда шабыттанды. Диккенстің «Артфул Доджер» кейіпкері сахнаға шыққаннан кейін. Гаврош өлер алдында айтқан әннің сөздері француз революциясы туралы консервативті көзқарастардың пародиязы: барлық қазіргі заманғы әлеуметтік және моральдық кемшіліктерді Вольтер мен Руссоның ықпалына жабалау. Гаврош «Joie est mon caractère / C'est la faute à Voltaire / Misère est mon trousseau / C'est la faute à Rousseau» әнін айтады. (Менің мінезім көңілді / Бұл Вольтердің кінәсі / Жамандық – менің тойымдағы киім / Бұл Руссоның кінәсі).

Аргота

Арго – ұрылар, қылмыскерлер және көшеде тіршілік ететін адамдар қолданатын жаргон. Виктор Гюго бұл сленгті бірінші болып байқап, жазып алғандардың қатарында болды. Ол Гаврош кейіпкері арқылы оқырманға арго ұғымын таныстырады. Гюго оны кеңінен пайдалануын қорғау мақсатында, аргоның тілдің эволюциясындағы маңыздылығына арналған ұзақ тарау жазады.

Бейімделулер

1862 жылы «Қайғылылар» романы жарық көргеннен бері Гаврош кейіпкері роман негізінде жасалған көптеген медиа түрлерінде – кітаптарда, фильмдерде, мюзиклдерде, пьесаларда және ойындарда – көптеген бейімделулерге ие болды.

Мәдени сілтемелер

Француз тілінде «Гаврош» сөзі «көше баласы» және «әлдежан бала» мағыналарын білдіреді. Болгарияның Варна қаласында үйсіздерге көмек көрсететін «Гаврош қауымдастығы» деген ұйым бар. Таиланд туралы француз тілінде «Gavroche» атты журнал жарық көреді. Болгария ақыны Христо Смирненский «Гаврош ағайындары» атты өлең жазды. Терри Пратчеттің «Түнгі күзет» романында Нобби Ноббс «Жәбірленушілер» романының негізінде жазылған Гаврош рөлін сомдайды. Француз комикстерінің «Аспик», «Детективтер де Льетранж» сериясында Гаврош, әкесі Ватерлоо шайқасында ұрлаған мистикалық сағаттың арқасында баррикадалардан аман қалғаннан кейін Хьюго Бейл ретінде қайта пайда болады. Ол Мориартиге қарсы күресу үшін басқалармен бірігіп, оған Джавердің күйісі көмектеседі. Француз сыра зауыты St. Sylvestre кейіпкердің құрметіне «Gavroche» атты сыра шығарады. Аталған атауды қолданатын бірнеше мейрамхана бар, соның ішінде 1967 жылы Альберт Ру және Мишель Ру ашқан, қазір Мишель Ру-дың иелігіндегі Мишленнің екі жұлдызды «Le Gavroche» мейрамханасы осы кейіпкердің құрметіне аталған. MediaGoblin медиа-жарияланым платформасының «Гаврош» атты талисманы бар. Нео-поп суретшісі Теодору Бадиу Виктор Гюгоның шығармаларынан шабыттанған танымал Skulltoons NFT жобасының басты кейіпкері – әдемі «Гаврош» бейнесін жасады. «Гаврош» мюзиклі – «Жәбірленушілер» романының жас кейіпкерлер, әсіресе Гаврош, оның бауырлары және Амелидің көзқарасынан баяндалуы. «Гаврош» мюзиклінің кітабы, музыкасы мен сөздері Джон Гувердің бастапқы идеясы мен кітабы негізінде Бонни Глейхердің туындылары.