Грузиядағы Католик шіркеуінің тарихы

Кіріспе

Грузиядағы католик шіркеуі 11 ғасырғы Шығыс-Батыс айырылысынан бері негізінен Латын шіркеуінің католиктерінен тұрады; Грузияда 18 ғасырдан бері Армян католик шіркеуінің өте ірі қауымдастығы бар. Грузияның шағын грек-католик қауымдастығы бірнеше ғасыр бойы бар, бірақ ешқашан дербес sui iuris шіркеу құрмаған. Грузиядан тыс, 1861 жылы құрылған, Стамбулдағы Лурд Діңгезі шіркеуіне орталықтанған шағын приход ұзақ жылдар бойы сақталған. Бұл ешқашан католик шіркеулерінің бірлігінде кез келген деңгейдегі (экзархат, ординариат және т.б.) мойындалған шіркеу ретінде құрылмаған, сондықтан Annuario Pontificio басылымында жарияланған Шығыс католик шіркеулерінің тізіміне енген емес.

Тарих

Грузияда христиан діні 4 ғасырда әулие Ниноның жақсы хабар таратуымен бастау алды. Грузин православиесі византиялық православие дәстүрінде дамыды, алайда Риммен байланыс та болды. Шығыс-Батыс айырылысы Грузия мен Апостолдық Тақ арасындағы қарым-қатынасты бірден үзген жоқ, бірақ 13 ғасырдың ортасында бұл үзіліс мойындалды. Осы кезеңде Грузияда католик миссионерлер белсенділік танытып, шағын латын қауымдарын құрды. 1329 жылы Тбилисиде латын шіркеуінің епархиясы құрылды, бірақ 1507 жылы он төртінші және соңғы епископтың тағайындалуынан кейін, католиктердің азасуына байланысты оның қызметі тоқтатылды. 1626 жылы театин және капуцин ордендері Грузияда жаңа миссияларды іске қосты. Келесі ғасырларда латын католиктерінің қауымы қалыптаса бастады, олардың мүшелері көбінесе миссионерлердің басым ұлты болғандықтан «француздар» деп аталды. Екі орден де 1845 жылы патша Николай I-нің бұйрығымен таратылды. Алайда, 1848 жылы Папа Пий IX мен патша Николай I арасындағы келісім Тирасполь латын епархиясын құруға мүмкіндік берді. Бұл епархия Ресейде орналасқан, бірақ этникалық грузиндерді қоса алғанда, барлық Кавказ арғы католиктер оған қосылды. Аталған епархияның ресейлік бөлігі қазір Саратовтағы Әулие Климент шіркеуі деп аталады. 19 ғасырдың соңында кейбір грузин католиктері византиялық обрядты ескі грузин тілінде қолдануды қалаған, бірақ византиялық «униялық» топтардың тыйым салынғандығына байланысты бұл жоспар орындалмады. Сондықтан патшалар католиктерге византиялық обрядты қолдануға тыйым салғандықтан және Апостолдық Тақ грузиндер арасында оны қолдануға ынталандырмағандықтан, кейбір дін қызметкерлері мен мирян армян обрядын қабылдады.

1861 жылы Стамбулда грузин ұлтының өкілі және бұрынғы мехитарист дін қызметкері Петр Харишкирашвили Грузин грек-католик шіркеуінің алғашқы екі діни қауымын құрды: Таза ұғымның қызметшілері, біреуі ерлерге, екіншісі әйелдерге арналған. Олар Осман империясында және Францияның Монтобон қаласы сияқты грузин диаспорасының басқа да аймақтарында тұратын грузин католиктеріне қызмет етті. Екі қауым да 1950 жылдардың соңына дейін сақталды. Сервиттердің ерлер қауымы орналасқан Fery Quoa ғимараты әлі де Стамбулда тұр, бірақ қазір жеке меншікте. Олардың дін қызметкерлері Константинопольдегі грузин католиктеріне византиялық обряд бойынша ескі грузин тілінде құлшылық ету мүмкіндігін берді, бірақ өздерінің иерархиясы жоқ Шығыс католиктері үшін әдеттегідей, олар жергілікті латын католик епископының билігінде болды. Грузин ұлтшылы, Рим-католик дін қызметкері және саяси эмигрант Мишель Тамарати Грузиядағы католицизм тарихын зерттеген алғашқы адамдардың бірі болды және 1911 жылы француз тілінде «L'Église géorgienne des origines jusqu'à nos jours» атты еңбегін жариялады. Кейбір грузин ұлтшылдары грузиндық ұлттық ерекшелікті православиемен байланыстырды және католиктерді «француздар» деп атады, осылай олардың нағыз грузин еместігін көрсетуге тырысты. Тек 1905 жылғы революция кезінде діни бостандық берілгеннен кейін ғана кейбір грузин католиктері византиялық обрядты қайта жандандырды, бірақ олар үшін жеке епархия құрылған жоқ. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Грузияда шамамен 50 000 католик болды, олардың 40 000-ы латындықтар, ал қалғаны негізінен армян католиктері еді. Канондық тұрғыдан олар Тирасполь латын епархиясына бағынышты болды, оның штаб-пәтері Волга өзенінің бойындағы Саратовта орналасқан. Грузияның 1918-1921 жылдар аралығындағы қысқа мерзімді тәуелсіздігі кезінде кейбір ықпалды грузин православиесі Апостолдық Тақпен қайта бірігуге қызығушылық танытты және 1919 жылы Ватиканнан жағдайды тексеру үшін елші жіберілді. Азамат соғысының басталуы және Кеңес Одағының басып кіруі салдарынан бұл жоспар іске аспады. 1920 жылы Грузиядағы 40 000 католиктің 32 000-ы латындықтар, ал қалғаны армян католиктері екендігі анықталды. Кристофер Цуггердің мәліметінше, Константинопольден жаңадан тәуелсіз Грузия Демократиялық Республикасына экзарх Шио Батманишвили басқарып келген тоғыз сервит миссионері ескі грузин тілінде византиялық обрядты католицизмді орнату үшін келді, ал 1929 жылға қарай олардың жамағаты 8 000 адамға жетті. Анық айтқанда, олардың миссиясы 1928 жылы Кеңес құпия полициясы экзарх Шио мен оның дін қызметкерлерін тұтқындауымен, оларды Соловки түрмесіндегі Гулагқа қамауымен және 1937 жылы Сандармохта Иосиф Сталиннің НКВД-сымен өлтіруімен аяқталды.

At Istanbul in 1861, ethnic Georgian and former Mekhitarist priest Fr. Peter Kharischirashvili founded the first two religious congregations of the Georgian Greek Catholic Church; the Servites of the Immaculate Conception, one for men and the other for women. They served Georgian Catholics living in the Ottoman Empire and elsewhere in the Georgian diaspora, like at Montaubon, France. Both congregations survived until the late 1950s. The building that housed the male congregation of the Servites, Fery Quoa, still stands in Istanbul, but is now in private ownership. Their clergy gave Georgian Catholics in Constantinople the possibility to worship in the Byzantine Rite in Old Georgian, but, as is common for Eastern Catholics without a Hierarchy of their own, they were under the authority of the local Latin Catholic bishop. Georgian nationalist, Roman Catholic priest, and political emigre Fr. Michel Tamarati was the first to study the history of Catholicism in Georgia, eventually producing the oft cited L'Église géorgienne des origines jusqu'à nos jours in French in 1911. Some Georgian nationalists associated the Georgian identity with the Orthodox faith and Catholics were called French to underline that they were not true Georgians. Only after the granting of religious freedom during the Russian Revolution of 1905 did some Georgian Catholics resume the Byzantine Rite, without reaching the stage of having a separate diocese (particular Church) established for them. At the outbreak of the First World War, Georgian Catholics were some 50,000. About 40,000 of these were of Latin, the others were mainly Armenian Catholics. Canonically, they depended on the Latin Diocese of Tiraspol, which had its headquarters at Saratov on the Volga River. In the brief period of Georgian independence between 1918 and 1921, some influential Georgian Orthodox expressed interest in reunification with the Holy See, and an envoy was sent from the Vatican in 1919 to examine the situation. As a result of the onset of the civil war and the Soviet invasion, this came to nothing. In 1920, it was estimated that of 40,000 Catholics in Georgia, 32,000 were Latins and the remainder of the Armenian Catholics. According to Father Christopher Zugger, nine Servite missionaries from Constantinople, headed by Exarch Shio Batmanishvili, came to the newly independent Democratic Republic of Georgia to permanently establish Catholicism of the Byzantine Rite in Old Georgian there, and by 1929 their faithful had grown to 8,000. Tragically, their mission came to an end with the arrests of Exarch Shio and his priests by the Soviet secret police in 1928, their imprisonment in the Gulag at Solovki prison camp, and their subsequent murder by Joseph Stalin's NKVD at Sandarmokh in 1937.

Ұйым

Кеңес Одағының ыдырауынан кейін, 1993 жылдың 30 желтоқсанында Кавказ үшін латын апостолдық басқарма (епархияға дейінгі юрисдикция) құрылды, бас кеңсесі Грузияның астанасы Тбилисиде орналасқан. Оның құрамына Грузия, Армения және 2001 жылға дейін Әзірбайжан кірді. 1996 жылдан бері оны епископ Джузеппе Пазотто басқарып келеді, ол 1993 жылы Тбилисиге келген және содан бері Грузияда тұрып келеді. "Мұқтаж шіркеуге көмек" ұйымымен сұхбатында епископ ел тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай келген кездегі Католик шіркеуінің жағдайын сипаттады. "Католик шіркеуінен қалған жалғыз нәрсе – Тбилисидегі Әулие Петр мен Пауыл шіркеуі сияқты ғибадат ететін бір ғана орын болды. Ауылдық жерлерде шашырап кеткен қауымдардың барлығы тасталып кеткен. Біздің алғашқы қадамымыз – қайтадан байланыс орнату және басқа елдерден және жергілікті шіркеулерден қосымша дін қызметкерлерін шақырып, көмекке алу болды. Содан кейін біртіндеп ең маңызды құрылымдарды қайта жаңарта бастадық. Менің ойымша, раушан Католик дінін Грузияда ғана емес, барлық коммунистік елдерде сақтап қалды. Адамдар үйлерінде жиналып дұға оқыды, ал әжелер жауапкершілікті өз мойнына алды". Сол сұхбатта епископ экуменикалық жұмысты қазіргі уақытта шіркеу үшін басты басымдық деп атады. "Бұл біздің бірінші міндетіміз және ол өте қиын. Өткенге байланысты мұрасының салдарынан Православ шіркеуі әлі де оған ашық емес. Католиктер өздерінің азшылық екенін жақсы біледі және жиі кемсітушілік пен әділетсіздікке ұшырайды. Тәркіленген және қайтарылмаған алты шіркеуді немесе дінаралық некелерге тыйым салуды еске түсіру жеткілікті. Экуменикалық жол үлкен шыдамдылықты және қарым-қатынастарды орнату үшін жаңа және мүмкін болатын мүмкіндіктерді үнемі іздеуді қажет етеді. Бұл орайда біздің университетіміздің маңызды рөлі бар, өйткені студенттердің көп бөлігі Католик емес". Армян Католиктері Грузияда Шығыс Еуропадағы Армян Католиктерінің Ординариатының қамқорлығында, ол 1991 жылдың 13 шілдесінде құрылды. Оның құрамына Ресей мен Украинаны қоса алғанда, Грузиядан әлдеқайда кеңірек аумақ кіреді, онда барлығы шамамен 400 000 адал бар (Annuario Pontificio 2012). Византия тәртібін ұстанатын Грузия Католиктерінің саны 2005 жылы 7 000-ға жеткен. Театин және Капуцин миссионерлері Грузияда қайта біріктіру үшін жұмыс істеді, бірақ 1845 жылы Императорлық Ресей кезінде Католиктерге Византиялық рәсімдерді қолдануға рұқсат берілмеді. Көптеген Католиктер 1905 жылы діни еркіндік орнағанға дейін Армян тәртібін қабылдады, бұл оларға Византия тәртібіне оралуға мүмкіндік берді. 1937 жылы Грузия Католик экзархы Шио Батманишвили (немесе Батмалишвили) кеңес үкіметімен өлімге кесілді.

After the collapse of the Soviet Union, a Latin apostolic administration (pre diocesan jurisdiction) of the Caucasus was established on 30 December 1993, with headquarters in the Georgian capital Tbilisi, with a territory including Georgia, Armenia and, until 2001, Azerbaijan. Since 1996 this has been headed by bishop Giuseppe Pasotto, who arrived in Tbilisi in 1993 and has lived in Georgia ever since. In an interview with Aid to the Church in Need, the bishop described the situation of the Catholic Church on his arrival, soon after the country had gained independence. "The only thing that was left of the Catholic Church was one open place of worship (the Church of St. Peter and St. Paul in Tbilisi). The communities that were scattered across rural areas had all been abandoned. The first thing we did was re establish contact and then find additional priests from other countries and local churches to come and help us. And so we gradually began to rebuild the most important structures. It seems to me that the rosary saved the Catholic faith not only in Georgia, but in all Communist countries. The people came together in the houses to pray and the grandmothers were the ones who took responsibility." In the same interview, the bishop ranked ecumenical work as the main priority for the Church at present. "This is our first task and it is a very difficult one. Due to the legacy of its past, the Orthodox Church still has a hard time being open to this. The Catholics are well aware that they are a minority and often face discrimination and unfair treatment. You just need to remember the six churches that were confiscated and never given back, or the prohibition of interfaith marriages. The ecumenical path requires a great deal of patience and the constant search for new and potential opportunities for establishing relationships that could develop into bridges. Our university, where most of the students are non Catholics, plays an important role in this." Armenian Catholic Georgians are in the care of the Ordinariate for Armenian Catholics in Eastern Europe, which was established on 13 July 1991, covering a vast area including Russia and Ukraine, much vaster than Georgia, which has some 400,000 faithful in all (Annuario Pontificio 2012). Georgian Catholics of the Byzantine rite are said to have numbered 7,000 in 2005. Theatine and Capuchin missionaries worked for reunion in Georgia, but under Imperial Russia in 1845, Catholics were not allowed to use the Byzantine Rite. Many Catholics adopted the Armenian Rite until the institution of religious liberty in 1905, which allowed them to return to the Byzantine Rite. In 1937, the Georgian Catholic exarch, Shio Batmanishvili (or Batmalishviii), was executed by the Soviets.

Демографиялық көрсеткіштер және ірі шіркеулер

2020 жылы халықтың 85,84% христиан дінін ұстанды; 1% католик болды. Бұл Грузиядағы шамамен 37 000 католик. Олардың көп бөлігі Тбилисиде немесе елдің оңтүстік аймағында, эксклюзивті католик ауылдарында шоғырланған. Тбилисиде үш католик шіркеуі бар: Ескі қаладағы Әйелдер Анасы соборы, Санкт-Петер және Санкт-Павел приход шіркеуі, сондай-ақ Сабурталодағы Мар Шимон Бар Сабае ассириялық халдей католик шіркеуі. 1991 жылдан бері Санкт-Петер және Санкт-Павел шіркеуінде дін қызметкерлері, миссиялық отбасылар мен миряндарды қамтитын Неокатехуменалдық жол миссиясы жұмыс істеп, приходқа көмектесіп, басшылық етеді. Тбилисидегі католиктердің көп бөлігі грузиндер мен армяндар, сондай-ақ халдей ритінің шағын ассириялық қауымынан тұрады. Бұл шіркеуде американдықтар, еуропалықтар, үндістер және мальтиялықтар сияқты католик экспаттардың өсіп келе жатқан санына қызмет ете отырып, ағылшын тілінде де мисса өткізіледі. Тбилисиде шамамен 1000-ға жуық діншіл католик бар. Коммунизм құлағаннан кейін мемлекет шіркеу мүлкін Грузия православие шіркеуіне қайтарғаннан кейін көптеген басқа католик шіркеулері тәркіленді. Жақында Тбилисидің шетінде жаңа семинария құрылысы аяқталды. Сондай-ақ, Сухумиде (Абхазияда), Вейледе, Гориде және Батумиде католик шіркеулері бар.