Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұхши – Ресейдегі археологиялық орын, тарихи қала.
Archaeological site in Russia
the historical city
Мұхши (Мухша, Наручат, Наручат, Түрікше: نرنجاط, Nurinjat IPA [nurinˈdʒɑt])) – Мурунзаның астанасы және 14 ғасырда Өзбек ханның билігі кезінде Алтын Орданың астанасы болды, сондай-ақ оның ресми резиденциясы да осы қала еді. Мұхша улусының әкімшілік орталығы және Алтын Орданың ақша соғу орталықтарының бірі болды. 15 ғасырда қала маңыздылығын жоғалтып, құлдырады. Қалдықтары (кірпіштен салынған ғимараттар, тас моншалар, мұсылман зираттары) Пенза облысындағы Мокша өзенінің жоғарғы ағысындағы қазіргі Наровчат қаласының жанында орналасқан.
Mukhshi (, Mukhsha, Naruçat, Naruchat, , Turki: نرنجاط, Nurinjat IPA [nurinˈdʒɑt])) was the capital city of Murunza and capital of the Golden Horde in the 14th century during the reign of Öz Beg Khan and his official residence. It was the administrative center of Mukhsha Ulus and one of the Golden Horde centres of coinage. In the 15th century the city lost its importance and declined. The ruins (buildings of bricks, stone baths, Muslim graves) are situated in Penza Oblast near the modern town of Narovchat in the upper stream of Moksha River.
Ерте тарих
Нороншаст – ортағасырлық Мокша патшалығы Мұрунзаның астанасы болған. Орыс Лаврентий кодексі Пуреш патша есімін айтады. Нороншаст 1237 жылы Бату хан тарапынан жаулап алынды.
Noronshasht was the capital of Medieval Moksha kingdom Murunza. Russian Laurentian Codex mentions the name of the king Puresh. Noronshasht was conquered by Batu Khan in 1237.
Құрылтай және атауы
Қаланың негізі қашан салынғандығы белгісіз. Археологиялық қазбалар нәтижесінде алғашқы қала тұрғындарының мокша екені анықталды. Иосиф Черапкиннің сөзіне сүйенсек, орта мокша тіліндегі Нороншашт атауы "бұрынғы батпақты, шөппен өскен жер" деген мағынаны білдіреді. Қала көбінесе Мұқша немесе Мұқши деп аталады, бұл, шындығында, Мұқша улусының (Мокша елінен кейін) атауы болған. Ал моңғол кезеңінде қаланың ресми атауы Нұринджат болды.
The city foundation date is unknown. The archeological findings confirmed the first city population was Moksha. According to Iosif Cherapkin the first name of the city Noronshasht in Middle Moksha means 'former bog place covered with grass'. The city is often referred to as Mukhsha or Mukhshi which in fact was the name of the ulus Mukhsha (after the name of Mokshaland), the official city name used in the Mongol period was Nurinjat .
Мұхша Ұлсу
Мұхша 1313-1342 жылдары Мұхша улусының әкімшілік орталығы және Өзбек ханның резиденциясы болды. 1313-1367 жылдары қалада даңғы, дирхам және пул ақшалары соғылды. 1395 жылы Тимур қаланы қиратты. 16 ғасырда Нұрынжатта жеке және қоғамдық моншалар, су құбырлары, кәріз жүйесі, еден астындағы жылыту болған. Көшелер таспен төселген, ішуге жарамды суы бар бұлақтар, собор мешіті, мейрамхана (шайхана), қонақүйлер, кервансарайлар, сарайлар, тастан салынған үйлер мен кесенелер, мұсылман зираты (Нороншахт зираты) болған. 3 қыш құмыра жасау шеберханасы, ежелгі пештер және кірпіш зауыты болды. Мұхшада жасалған әрбір кірпішке ерекше тамға қойылған. Көптеген шеберханалары бар қолөнершілер кварталы болды. Тұрғын кварталдарының бір бөлігі қазір Наровчат ауылының аумағында орналасқан. Наровчаттың солтүстік-батысында тағы бір зират (ескі қорым) жатыр, ол мұсылмандық (кейінірек орыс халқы мұсылмандық деп атаған, себебі кесенелердің қираған қалдықтары дөңгелек пішіндес) және болжамды түрде "кәпірлік" аймақтарына бөлінген. "Мешіт алаңында" 4 кесене, сондай-ақ мешіт пен минарет қираған жерлері табылды. Ортағасырлық қаланың қираған қалдықтарын 1915 жылы орыс археологы Александр Кротков ашқан.
Mukhsha became the administrative center of Mukhsha Ulus and residence of Öz Beg Khan in 1313–1342. In 1313 1367 the city minted dangs, dirhams and pūls. Destroyed by Timur in 1395. In 16th century in Nurindzhat attested private and public baths, running water, sewerage, underfloor heating. The streets were paved with stones, there were fountains with drinking water, cathedral mosque, tavern (teahouse), inns, caravanserai, palace, houses and mausoleums of stone, Muslim cemetery (Noronshasht gravefield). There were 3 potteries with ancient forges and a brick factory. Every brick made in Mukhshi had a special tamga. There was an artisan quarter with numerous workshops. Residential quarters partly lay nowadays under the rural locality Narovchat. Northwest of Narovchat lays another gravefield (old cemetery), divided into Muslim ( named so by later Russian population due to round foundations of mausoluems ruins) and presumably "Pagan" areas. 4 mausoleums and probably a mosque and a minaret ruins were found in the "Mosque field" The Medieval city ruins were discovered by Russian archeologist Aleksandr Krotkov in 1915.