Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының заңдары

1807 жылғы көтеріліс туралы заң – АҚШ президентіне белгілі бір жағдайларда, мысалы, азаматтық тәртіпсіздіктерді, көтерілісті немесе бүліктерді басу үшін АҚШ әскерін және федералдық Ұлттық гвардия әскерлерін АҚШ-та жөнелтуге құқық беретін АҚШ федералды заңы. Бұл заң 1878 жылғы Posse Comitatus заңына «заңдық ерекшелік» болып табылады, ол АҚШ-та құқық қорғау мақсатында федералдық басқарудағы әскери қызметшілерді пайдалануды шектейді. Заңға сәйкес, өкілеттіктерді қолдану алдында Президент көтерілісшілерге тарап кетуге бұйрық беретін жарлық жариялауы тиіс. Бұл ережелер 1878 жылғы Posse Comitatus заңының бір бөлігі ретінде кейіннен өзгертілді. Posse Comitatus шектеулеріне президенттің конституциялық өкілеттігіне негізделген Конституциялық ерекшеліктер бар. Қорғаныс министрлігінің нұсқауларында «отан қорғау» Posse Comitatus шектеуіне «конституциялық ерекшелік» ретінде сипатталған, яғни сыртқы қауіп-қатерлерден Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қажетті шаралар сол шектеулерге бағынбайды.

Реформаға шақыру

2020 жылы сенатор Ричард Блюментал CIVIL Act (Көтеріліс пен жеке адамдардың бостандықтарын шектеу туралы заң) ұсынды. Бұл заңнама Президенттің Көтеріліс туралы заңда белгіленген өкілеттіктерін шектеуді көздеді. Заң жобасында Президенттің заңды қолдану алдында Конгресспен кеңесуі, Президенттің заң бойынша әскерді қолдану мерзімін Конгрестің нақты рұқсатысыз он төрт күнмен шектеуі, Президенттің, Қорғаныс министрінің және Бас прокурордың бірлескен мәлімдеме жасауы, онда мемлекеттің заңды орындауға құлықсыздығы немесе қабілетсіздігі расталатын болады, бұл әскери күш қолдануды негіздеуі керек, сондай-ақ белсенді қызметтегі әскери қызметшілерге заңмен рұқсат берілмесе, құқық қорғау шараларын жүзеге асыруға тыйым салу қарастырылған. 2022 жылы Бреннан Әділет орталығы 6 қаңтардағы АҚШ Капитолийіне жасалған шабуылды терген Палата комитетіне Көтеріліс туралы заңды реформалау жөнінде ұсыныс енгізді. Ұсыныстың мақсаты – заңдағы тұспалдаулы тілді нақтылау және оның мазмұнын қазіргі заманғы мәселелерге сәйкес жаңарту болды. BCJ нақтылауды қажет ететін тілдің арасында Президенттің заңды қолдануға болатын жағдайларды сипаттайтын бөлім бар, онда "кез келген көтеріліс, ішкі зорлық-зомбылық, заңсыз біріккен топ немесе құпия келісім" заңның қолданылуы үшін заңды түрде қабылданған критерийлер ретінде қарастырылады. BCJ бұл критерийдің тым кең екенін және оның Президентке кез келген, тіпті кішкентай заговорды, соның ішінде наразылық акцияларын немесе шағын қылмыстық әрекеттерді белсенді әскери күштерді қолдану арқылы шешуге мүмкіндік беретінін мәлімдеді. BCJ сонымен қатар Конгреске "Президент, отаршылдарды немесе қарулы күштерді немесе екеуін де, немесе басқа да кез келген құралдарды қолдану арқылы" деген жолды қайта жазуды ұсынды, себебі "басқа да кез келген құралдарды" қосу, Қорғаныс министрлігінің бақылауында емес күштердің Көтеріліс туралы заң аясында әрекет етуіне Президенттің рұқсат беру мүмкіндігін ашық қалдыруы мүмкін.