Кіріспе

Стокгольмдегі сарай, Швеция. Tre Kronor, немесе Үш Таж сарайы – Швецияның Стокгольм қаласында, қазіргі Стокгольм сарайы тұрған жерде орналасқан сарай. 13 ғасырдың ортасында Бергер Ярл салған цитадель патша сарайына айналған деп саналады. "Tre Kronor" атауының 14 ғасырдың ортасында король Магнус IV тұсында берілгені болжанады. 1697 жылы сарай өртеніп, Швецияның ұлттық кітапханасы мен корольдік мұрағатының көп бөлігі жойылды, бұл елдің ерте тарихын құжаттауды ерекше қиын етісті.

Тарих

Густав Ваза Швецияны Кальмар одағынан (1397 жылдан бері Дания, Швеция және Норвегия арасындағы жеке одақтар тізбегі) босатып, Швецияны қайта тәуелсіз еткен кезде Тре-Кронор сарайы оның ең маңызды патшалық резиденциясына айналды. Густав Ваза қамалдың қорғаныс жүйесін кеңейтті, ал оның ұлы, Швеция королі Иоанн III кейіннен қамалдың архитектурасын жақсартып, оны Ренессанс стилінде қайта жаңартты және қамал шіркеуін қосты. Қамалдың мұнарасы 16 ғасырдан бұрын да болған болуы мүмкін, бірақ 16 және 17 ғасырлардың басында және соңындағы суреттерде көрініп тұрған нұсқадан әлдеқайда кішкентай болған. Ол мұнара 16 ғасырдың соңында қазіргі биіктігінің жартысына жуық болды. Қамал екі бөліктен тұрды: негізгі қамал (högborgen) және оны қоршаған, қабырғамен қоршалған бақтар (ekonomigården), олардың ортасында биік мұнара орналасқан. Густав Адольф (1594–1632), ағылшын тілінде Густав II Адольф деп те аталады, осы қамал ішінде дүниеге келді. Ол 1611 жылдан 1632 жылға дейін Швеция патшасы болды.

Өрт

1697 жылы 7 мамырда Три-Кронорда үлкен өрт шықты, ол қамалдың көп бөлігін толыққанды қиратты. Өртті қамалдың күзетшісі Георг Штернхофф байқады. Өрт сөндіруші Свен Линдберг патшалық қызметкерлерге өрт сөндіру құралдарына жолаға алмағанын хабарлады, себебі өрт оған жолдың кесілуіне себеп болды. Патша отбасы мен сарай қызметкерлері қамалдан эвакуациялауға мәжбүр болды. Қызметшілер патшаның мүлкін мүмкіндігінше сақтап қалуға тырысты. Өрт қамалдың барлық бөлігіне жылдам тарады. Қамал ағаштан және мыстан жасалғандықтан, қызған мыс плиталар шатырды тұтандырды. Өрт салдарынан Швецияның ұлттық кітапханасы мен патшалық мұрағатының көп бөлігі жойылды. Өрт толық сөнгеннен кейін, оның неге ертерек анықталмағанына қатысты тергеу басталды. Патшалық сот үш күдіктіні анықтады: Свен Линдберг – қамалдың өрт сөндірушісі, Андерс Андерссон және Маттиас Ханссон – түнгі күзеттегі өрттен сақтайтын солдаттар, олар Свен Линдбергке есеп беретін. Андерс Андерссонның өртке қарсы ережелерге қайшы келіп, өрт сөндірушінің әйелінің тапсырмасын орындап жүргені белгілі болды. Маттиас Ханссон тамақ алу үшін асханаға барып, өзінің бекетін тастап кеткен. Ханссон өрт сөндірушінің әйелі оған рұқсат бергенін айтты, бірақ ол бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Патшалық сот өрт сөндірушінің сарбазды өзінің және әйелінің жеке істері үшін пайдаланғанына қорытынды жасады. Сондай-ақ, ол сарайдағы белгілі бір лауазымдарға адамдарды жұмысқа алу үшін пара алғаны да анықталды. 1698 жылдың ақпан айында үкім шығарылды. Свен Линдберг пен Маттиас Ханссон міндеттерін орындамағандары үшін өлім жазасына кесілді. Андерс Андерссонға қолғаппен жүгіру жазасы тағайындалды. Кейіннен екеуінің де өлім жазасы қолғаппен жүгіруге және Карлстен бекінісінде алты жылға мәжбүрлі еңбекке ауыстырылды. Линдберг қолғаппен жүгіру кезінде қайтыс болды.

Қайта тууы

Ескі негізде жаңа сарай салу жоспарланды. Никодим Тессин Кіші осы сарайды қайта салуға жауапты архитектор болды. Жаңа ғимарат, Стокгольм сарайы, 1754 жылы аяқталды. Никодим 1728 жылы қайтыс болды және оның аяқталуын көре алмады.

Көңіл көтеру

Үш Кронның 1/3 масштабтағы көшірмесі 1897 жылғы Стокгольмнің жалпы өнер және өнеркәсіп көрмесінде (Allmänna konst och industriutställningen), сондай-ақ "Стокгольм әлемдік көрмесі" (Stockholmsutställningen) деп белгілі болған шараның аясында жасалды.