Эфиопия императрицасы: Ментеуаб өмірі мен саясаты

Кіріспе

1723-1730 жылдар аралығында Эфиопияның императрицасы болған Ментеваб (Геэз: ምንትዋብ; шамамен 1706 – 27 маусым 1773) – Эфиопия императоры Бакаффаның әйелі, Иясу II-нің анасы және Иёас I-нің әжесі. Ол сондай-ақ шайылған кездегі атауы бойынша Валатта Гиоргис (Геэз: ወለተ ጊዮርጊስ) деп те белгілі болды. Ментеваб ұлы, император Иясу және немересі Иёас билік еткен кезеңдегі маңызды саяси тұлға болды. Императрица Ментеваб Берхан Могасса (Геэз: ብርሃን ሞገሳ) құрметті атағымен де танымал болды. Бұл оның ұлы Иясу II-нің Берхан Сегед құрметті атауын толықтырды.

Өмір

Ментеваб Куара провинциясында дүниеге келген. Ол Дембиялық Дежазмах Манбаренің Войзеро Енкойдан болған қызы еді. Ментеваб 1722 жылдың 6 қыркүйегінде Куарада император Бакаффаға үйленді, ол оның екінші әйелі болды (бірінші әйелі таққа отырған күні, оның таққа отырғызу тойынан кейін жасырын түрде қайтыс болды). Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, императорша Ментеваб марқұм күйеуінің немере інісімен романтикалық қарым-қатынасқа түсті. Императрицаның жас сүйіктісі сарайдағылардың арасында "Мелмал Иясу" (Иясу - күтіміндегі) деп аталды. Мелмал Иясу әкесі арқылы император Фасилидестің немересі, ал анасы арқылы император Иясудың (Адьям Сегед) ұрпағы болды, осылайша ол Соломон әулетінен шыққан ханзаданың толыққанды өкілі еді. Ментевабтың "Мелмал Иясудан" үш қызы болды: Алташ, Валата Израил және әйгілі Войзеро Астер Иясу, ол күшті Тиграй әскербасы Рас Микаэль Сехулға үйленді. Императрица Ментеваб Гондарда бірнеше маңызды құрылыстар салдырды, оның ішінде патшалық қоршаудағы өзінің сарайы және үлкен банкет залы болды. Ең бастысы, ол Гондардан тыс, тауларда Кусквамда (Мысырдағы қасиетті отбасының жер аударылғанда болған жерінің атымен аталған) Әзірет Мәриямға арналған шіркеу салдырды. Императрица Ментеваб шіркеудің жанына сарай салып, оны өзінің сүйікті резиденциясына айналдырды. Императрица Ментеваб 1730 жылы ұлы Иясу II таққа отырғаннан кейін бірлескен билеуші болып тағайындалды және оның билігі кезінде үкіметте бұрын-соңды болмаған билікке ие болды. (Ол өзінің құқығымен екі ғасыр бұрын билік құрған императорлардың ұрпағы еді.) 1755 жылы ұлы қайтыс болғаннан кейін осы лауазымды сақтап қалуға жасаған әрекеті оны Иясудың жесірі Вубитпен (Велете Берсабе) қақтығысқа түсірді, ол өз ұлы Иёасқа қарасты сотта төрағалық ету кезегінің өзіне келгенін сенді. Осы екі патшайым арасындағы қақтығыс Ментевабты Куаралық туыстарын және олардың әскерлерін Гондарға қолдау үшін шақыруға мәжбүр етті. Вубит өзінің Оромо туыстарын және олардың көптеген әскерлерін шақырып жауап берді. Ментеваб дауды реттеу және қан төгілуді болдырмау үшін күшті Микаэль Сехулді (өзінің болашақ күйеу баласы) шақырды. Гондарға келгеннен кейін ол Рас атағын алды. Ментеваб оның өзінің жағына шығады деп үміттенген, бірақ оның орнына Рас Микаэль билікті өзіне тартып алды және ақырында император Иёас I-ді дарға асты, содан кейін Микаэль құрбанының әпкесіне үйленді. Императрица Ментеваб немересінің өліміне қатты қайғырды. Ол Кусквамға қайтып, ұлының қасына немересін жерледі және Гондар қаласына қайтудан бас тартты. Ол өмірінің соңына дейін сол сарайда усақ-айдақ өмір сүрді.

Mentewab was born in Qwara province. She was a daughter of Dejazmach Manbare of Dembiya by his wife, Woizero Yenkoy. Mentewab married Emperor Bakaffa in Qwara on 6 September 1722, becoming his second wife (his first wife having mysteriously died on the day she was crowned, immediately following her coronation banquet). Following the death of her husband, Empress Mentewab took up a romantic liaison with her late husband's nephew. The Empress' much younger lover was derisively called "Melmal Iyasu" (Iyasu the Kept) by members of the court. Melmal Iyasu on his part was the paternal grandson of Emperor Fasilides by his father and the offspring of Emperor Iyasu (Adyam Seged) by his mother, making him a Solomonic Prince to the highest degree. Mentewab had three daughters by "Melmal Iyasu": Altash, Walata Israel, and the famous Woizero Aster Iyasu who married the powerful Tigrean warlord Ras Mikael Sehul. Empress Mentewab built several significant structures in Gondar, including her own castle in the Royal Enclosure, and a large banqueting hall as well. Most significantly she built a church dedicated to the Virgin Mary at Qusquam (named for a site in Egypt where the Holy Family had stayed during their exile) in the mountains outside of Gondar. Empress Mentewab also built a palace adjoining her church, which became her favored residence. Empress Mentewab was crowned co ruler upon the succession of her son Iyasu II in 1730, and held unprecedented power over government during his reign. (She descended in her own right from emperors who reigned two centuries earlier.) Her attempt to continue in this role following the death of her son 1755 led her into conflict with Wubit (Welete Bersabe), Iyasu's widow, who believed that it was her turn to preside at the court of her own son Iyoas. The conflict between these two queens led to Mentewab summoning her Qwaran relatives and their forces to Gondar for support. Wubit responded by summoning her own Oromo relatives and their considerable forces. Mentewab summoned the powerful Mikael Sehul (who was to become her son in law) to mediate the dispute and prevent a bloodbath. Upon arriving in Gondar, he was made Ras. Mentewab had hoped that he would land firmly on her side, but instead Ras Mikael seized power for himself, and eventually engineered the murder by strangulation of Emperor Iyoas I, at which time Mikael also married the aunt of his victim. Empress Mentewab was distraught at the murder of her grandson. She retreated to Qusquam and buried her grandson there next to her son, and refused to return to the city of Gondar. She lived at her palace there in seclusion till the end of her life.