Кіріспе

1817 жылы Манчестерде (Англия) өткен наразылық шеруі

Бланкитерлер немесе Одеял шеруі – 1817 жылдың наурыз айында Манчестерде ұйымдастырылған демонстрация. Негізінен Ланкашир тоқымашылары болған қатысушылардың мақсаты Лондонға қарай шеру ұйымдастырып, Ланкаширдегі тоқыма өнеркәсібінің қиын жағдайы туралы принц-регентке петиция тапсыру, сондай-ақ жақында күшін жойған Хабеас Корпус заңына наразылық білдіру болды. Шеру күшпен таратылып, көшбасшылары тұтқынға алынды. Бланкитерлер 1819 жылы Петерлу трагедиясымен және Алты заңмен аяқталған наразылықтар мен реформа талаптарының бір бөлігін құрады.

Өмірбаян

Англия Наполеон соғыстарынан кейінгі жылдары экономикалық қиындықтарға ұшырады, ал Лорд Ливерпульдің үкіметі әлеуметтік, саяси және экономикалық реформаларға қатысты өсіп келе жатқан талаптармен бетпе-бет келді. Солтүстік өнеркәсіптік аймақтағы тоқыма қалаларында фабрика жүйесі дамыған сайын жалақылар күрт төмендеді, ал дәстүрлі қолмен тоқушылар ең көп зардап шекті. 1815 жылдан бастап қабылданған "Астық заңдары" британдық жер иелерін арзан шетелдік тауарлардан қорғауға бағытталған, бірақ олардың салдарынан астық бағасы өсіп, қоры азайды, бұл кедейлердің жағдайына қиындық тудырды. 1816 жыл ("Жазсыз жыл") ауа райының нашарлауына байланысты нашар егін жиналды, нәтижесінде 1816-1817 жылдардың қысында азық-түлік тапшылығы одан әрі ушықты. Қанағаттанбаушылық алдымен кейбір ауылдық жерлерде, содан кейін қалалар мен қалаларда, әсіресе 1816 жылдың қараша-желтоқсан айларындағы Лондон Спа-Филдс көтерілісінде көрінді. Жалпыға бірдей сайлау құқығы туралы реформа жобасы жасалды, солтүстік радикалдарының маңызды үлесімен, және Томас Кокрейн оны қаңтар айының соңында Парламентке ұсынды, бірақ процедуралық себептермен Төменгі палата оны қабылдамады. 28 қаңтар 1817 жылы Парламенттен қайтып келе жатқан Принц-регенттің каретасына шабуыл жасалғаннан кейін, үкімет радикалдарды басуға бағытталған, соның ішінде Хабеас Корпус заңының тоқтатылуын қамтитын, "тілді шектеу заңдары" деп аталатын шараларға кірісті. Жобаның қабылданбауы және күшейе берген репрессивті шаралар Бланкитерлердің науқаны сияқты оқиғалар тізбегіне әкелді, себебі радикалдар Пулдің айтуынша: "соңғы амал ретінде парламенттің үстінен тәжге шағымдануға және оларға уәкілеттіксіз берілген петиция құқығын жеке пайдалануға тырысты". Миддлтондықтардың ешқайсысы шеруге қатыспағанына ризашылық білдірді. Кейін Бамфорд ұйымдастырушылардың бірі Бланкитерлерді тамақтандыру үшін жиналған ақшамен жоғалып кеткенін, оларды науқанда қолдау құралысыз қалдырғанын мәлімдеді.

Жиналыс және шеру

1817 жылғы 10 наурызда 5 мыңға жуық шеруші, негізінен иірілмешілер мен тоқымашылар, Манчестердің жанындағы Сент-Петер алаңында көптеген көрермендермен бірге, барлығы шамамен 25 000 адам жиналды. Әрбір он адамнан тұратын топ Ланкашир мақта саудасын жақсарту үшін шұғыл шаралар қабылдауды талап ететін, жиырма адамның атын қамтитын петицияны алып жүрді. Бірақ, билік тәртіпсіздік туралы заңды оқыды, жиынды Корольдің драгун гвардиясы таратып жіберді, және Баггули мен Драммондты қоса алғанда 27 адам тұтқындалды. Осылайша шеру жоспарлары күңкіреп, бірнеше жүз адам жолға шықты. Кавалерия оларды Манчестердің шетіндегі Ардвикте және басқа да жерлерде қуа тұрып, шабуылдады, соның ішінде Стокпортта бірнеше шерушілер семсерден жарақат алды, ал бір жергілікті тұрғын атып өлтірілді. Көптегендері жолдан бас тартып, немесе полиция мен жасақтар тарапынан Манчестер мен Стокпорт арасында ұсталды, ал көпшілігі Дербиширге жетпей тұрып, кезбұрындар заңы бойынша кері қайтарылды немесе тұтқындалды. Бір ғана шеруші, әртүрлі атаулармен "Абель Кануэлл" немесе "Джонатан Коугилл" деп аталған, Лондонға жетіп, петициясын тапсырды деген расталмаған әңгімелер болды.

"Ардвик көпірінің заговоры" және оның салдары

Шерудің қатаң басылуына байланысты алаңдаушылық білдірілді, бірақ Манчестер судьялары биліктің әрекеттерін жылдам ақтады. 28 наурызда Манчестердегі Ардвик көпірі ауданында реформаторлардың жеке кездесуі таратылды, ал ертесі күні ірі қастандық ашылғаны туралы хабарланды. Ресми мәліметтерге сәйкес, Манчестер және басқа солтүстік қалалардағы адамдар көтеріліс жоспарлап, әскер мен жергілікті шенеуніктерге шабуыл жасауға, диірмендерді өртеп, тұтқынға алынған Бланкитерлерді босатуға ниеттенген. Шамамен 50 мың адам қатысуы күтілген. Көптеген күдікті көтерілісшілер, соның ішінде Сэмюэл Бамфорд дереу тұтқындалды, оның естеліктерінде тұтқындалуы мен қамауда ұсталуының толық сипаттамасы бар. Тұтқындар темірмен бұғауланған күйде Лондонға жеткізіліп, сыртқы істер министрі лорд Кастлерег пен ішкі істер министрі лорд Сидмут кіретін құпия трибуналға жеке тергеуге жіберілді. Кейбір жағдайларда олар сотталмай бірнеше ай бойы қамауда ұсталды, содан кейін босатылды. Көтеріліс күтілген күні орын алмады, бірақ бұл оқиға үкіметке төтенше жағдай шараларын жалғастыру үшін негіз болды. Парламент маусым айында Habeas Corpus-ты тоқтата тұру мерзімін ұзартты және ол келесі наурызға дейін қалпына келтірілмеді. Осы уақытта тоқтата тұру кезеңіндегі заңсыз әрекеттері үшін шенеуніктерге өтемақы төлеу туралы заң да қабылданды. Темірдегі Пентридж көтерілісі (Дербишир, 1817 жылғы маусым) жұмысшы табының әлеуметтік және саяси реформалар атынан көтеріліс жасауының үрдісін жалғастырды. Үкімет баспасөз және радикалдық жазбаларға да қатаң шектеулер қойды. 1817 жылғы ақпанда түрмеге қамау туралы заң қабылданды, бұл журналист Уильям Коббетті реформалық жазбалары мен басылымдары үшін тұтқындалудан қорқып Америкаға қашуға мәжбүр етті. Сол жылдың наурыз айында Бланкитерлер науқанына тікелей жауап ретінде бүлікшіл жиналыстар туралы заң қабылданды. 12 мамырда Сидмут Лорд-лейтенанттарға нұсқаулар жіберіп, судьяларға «құдайға қарсы немесе ар-ұятсыз жала» дегенді қалай түсіну керектігін өздері шеше алатынын және оны сатушыларды тұтқындап, кепілдікке алуға болатынын мәлімдеді. Питерлодағы қырғыннан кейін қабылданған «Алты заң» баспасөз бостандығын шектеуге бағытталған қосымша шектеулерді қамтыды. Бланкитерлер науқаны және одан кейінгі қастандық туралы хабарлар Манчестер судьяларын Манчестер және Салфорд еоманри атқыш әскерін құруға итермеледі, оның мақсаты болашақ көтерілістерге қарсы күресу болды. Екі жылдан кейін бұл әскер Питерлодағы қырғындағы рөлімен танымал болды.