Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Готизм немесе готизм (Гетизм; Gothicismus) – Швециядағы дациандық мәдени қозғалыс, ол швед екендігімен мақтан тұтты, себебі готтар Гёталандтан шыққан және олар көрнекті готтармен туыс еді. Бұл қозғалыстың негізін қалаушылар Николаус Рагвальди және ағайынды Йоханнес пен Олаус Магнус болды. Бұл сенім 17 ғасырда, Швеция Отыз жылдық соғыстан кейін күшті держава болған кезде, өзінің ықпалын сақтап тұрды, бірақ 18 ғасырда көп бөлігін жоғалтты. 19 ғасырдың басында викингтердің қайта жандануы және романтикалық ұлтшылдықпен қайта жаңартылды, енді викингтер батырлар ретінде бейнеленді.
Gothicism or Gothism (Göticism ; Gothicismus) was a dacianistic cultural movement in Sweden, which took honor in being a Swede, who were related to the illustrious Goths as the Goths originated from Götaland. The founders of the movement were Nicolaus Ragvaldi and the brothers Johannes and Olaus Magnus. The belief continued to hold power in the 17th century, when Sweden was a great power following the Thirty Years' War, but lost most of its sway in the 18th. It was renewed by the Viking revival and Romantic nationalism in the early 19th century, this time with the Vikings as heroic figures.
Шығу тегі
Бұл атау готикашылдардың готтар Швециядан шыққан деген сенімінен туындаған, бұл Джорданның Скандинавиядағы (Скандза) готтардың алғашқы отаны туралы айтқан сөздеріне негізделген. Готиктер готтар дәстүрін мақтан тұтатын: Остготтар мен олардың патшасы Теодорих Ұлы, Рим империясында билікті бағындырған, скандинавиялық текті болған. Бұл мақтаныш ортағасырлық жылнамаларда көрініс тапты, онда жылнамашылар готтарды скандинавтардың ата-бабалары ретінде сипаттаған, ал бұл идея Николаус Рагвальди Базель кеңесінде швед монархиясы Еуропадағы ең беделдісі деп дәлелдеу үшін пайдаланды. Бұл идея швед жазушысы Йоханнес Магнустың (Historia de omnibus Gothorum Sueonumque regibus) және оның інісі Олаус Магнустың (Historia de gentibus septentrionalibus) еңбектеріне де енді. Екеуі де Швециядағы заманауи ғылымға зор ықпал етті. Даниядағы кейбір ғалымдар готтарды юттармен теңестіруге тырысты; алайда, бұл идеялар даниялық қоғамда шведтердегідей кең ауқымды мәдени қозғалысқа ұласпады. Шведтерден өзгеше, осы дәуірдегі даниялықтар өз елінің готтардың бастапқы отаны екендігі туралы немесе Рим империясын жаулап алу – өз елінің тарихтағы әскери батырлығы мен күшінің куәлігі деген талаптармен саяси заңдылыққа ұмтылмады. 17 ғасырда даниялықтар мен шведтер исланд қолжазбаларын, норвег сагаларын және екі Эдданы жинап, жариялау үшін бәсекелестікке түсті. Швецияда исланд қолжазбалары шығу мифінің бір бөлігіне айналып, ежелгі геаттардың қаһармандығы мен ұлылығы ұрпақтан-ұрпаққа қазіргі ұрпаққа жеткенін көрсететін дәлел ретінде қарастырылды. Бұл мақтаныш Олаус Рудбектің «Атланд или Манхайм» (1679–1702) атты еңбегін жариялаумен аяқталды, онда ол Швецияның Атлантидамен бірдей екенін мәлімдеді.
The name is derived from the Gothicists' belief that the Goths had originated from Sweden, based on Jordanes' account of a Gothic urheimat in Scandinavia (Scandza). The Gothicists took pride in the Gothic tradition that the Ostrogoths and their king Theodoric the Great, who assumed power in the Roman Empire, had Scandinavian ancestry. This pride was expressed as early as the medieval chronicles, where chroniclers wrote about the Goths as the ancestors of the Scandinavians, and the idea was used by Nicolaus Ragvaldi at the Council of Basel to argue that the Swedish monarchy was the foremost in Europe. It also permeated the writings of the Swedish writer Johannes Magnus (Historia de omnibus Gothorum Sueonumque regibus) as well as those of his brother Olaus Magnus (Historia de gentibus septentrionalibus). Both had a strong influence on contemporary scholarship in Sweden. Some scholars in Denmark attempted to identify the Goths with the Jutes; however, these ideas did not lead to the same widespread cultural movement in Danish society as it did in the Swedish. In contrast with the Swedes, the Danes of this era did not forward claims to political legitimacy based on assertions that their country was the original homeland of the Goths or that the conquest of the Roman Empire was proof of their own country's military valour and power through history. During the 17th century, Danes and Swedes competed for the collection and publication of Icelandic manuscripts, Norse sagas, and the two Eddas. In Sweden, the Icelandic manuscripts became part of an origin myth and were seen as proof that the greatness and heroism of the ancient Geats had been passed down through the generations to the current population. This pride culminated in the publication of Olaus Rudbeck's treatise Atland eller Manheim (1679–1702), in which he claimed that Sweden was identical to Atlantis.
Романтикалық ұлтшылдық
XVIII ғасырда швед готизмі біршама басылды, бірақ 1800 жылдан бастап романтикалық ұлтшылдық дәуірінде Эрик Густаф Гейер мен Эсаиас Тегнер Геат қоғамында оны қайта жандандырды. Данияда романтикалық ұлтшылдық Иоганн Эвальд, Н. Ф. С. Грунтвиг (Беовульфті дания тіліне аударғаны – заманауи тілге алғаш рет аударылған туынды) және Адам Готтлоб Оеленшлягер сияқты жазушыларды ежелгі скандинавиялық тақырыптарға қайта қызығушылық танытуға жетеледі. Еуропаның басқа аймақтарында скандинавия мифологиясына, тарихына және тіліне ағылшын Томас Грей, Джон Китс және Уильям Вордсворт, ал неміс Иоганн Готфрид Хердер мен Фридрих Готтлиб Клопсток қызығушылық танытты.
During the 18th century, Swedish Gothicism had sobered somewhat, but it revived during the period of Romantic nationalism from 1800 onwards, with Erik Gustaf Geijer and Esaias Tegnér in the Geatish Society. In Denmark, Romantic nationalism led writers such as Johannes Ewald, N. F. S. Grundtvig (whose translation of Beowulf into Danish was the first into a modern language) and Adam Gottlob Oehlenschläger to take a renewed interest in Old Norse subjects. In other parts of Europe, interest in Norse mythology, history and language was represented by the Englishmen Thomas Gray, John Keats and William Wordsworth, and the Germans Johann Gottfried Herder and Friedrich Gottlieb Klopstock.
Сәулет
Скандинавия сәулетінде готика 1860 және 1870 жылдары өркендеген, бірақ 1900 жылға дейін сақталды. Ескі норвеж тақырыптарына деген қызығушылық, шатыр шіркеулерден шабыттанған ағаштан жасалған ерекше сәулеттің пайда болуына әкелді, және осы стиль Норвегияда ең үлкен әсер етті. Бұл стильдегі әдеттегі элементтер – айдаһар бастары (содан оны көбінесе «айдаһар стилі» деп атайды), жалған аркадалар, тобылған колоннадалар, ілгері шығыңқы галереялар және қырлы шатырлар.
In Scandinavian architecture, Gothicism had its prime in the 1860s and 1870s, but it continued until 1900. The interest in Old Norse subjects led to the creation of a special architecture in wood inspired by stave churches, and it was in Norway that the style had its largest impact. The details that are often found in this style are dragon heads, from which it is often called dragon style, false arcades, lathed colonnades, protruding lofts and a ridged roof.