Кіріспе

Күннің күндізгі алғашқы және соңғы сағаттары

Фотографияда "алтын сағат" – күн шығысынан кейін немесе күн бату алдындағы күннің жарығы аспанда биік тұрған кездегіден гөрі қызғылт әрі жұмсақ болатын уақыт. "Алтын сағатты" кейде, әсіресе операторлар мен фотографтар "сиқырлы сағат" деп те атайды. Осы уақытта аспанның жарықтығы көше шамдарының, жол белгілерінің, көлік фараларының және жарық терезелердің жарықтығымен теңеседі. Күн шығысы немесе күн батудың сиқырлы сағатынан аз уақыт бұрынғы кезең "көк сағат" деп аталады. Бұл кезде күн горизонттың астында елеулі тереңдікте болады, қалған, жанама күн сәулесі көк түске боялады және күн әлі шықпаған немесе батқан болғандықтан өткір көлеңкелер пайда болмайды.

Егжей-тегжейлер

Күн көкжиектен төмен тұрған кезде, күн сәулесі атмосфераға үлкен қашықтыққа енуі керек, бұл тікелей жарықтың қарқындылығын азайтады, сондықтан жарықтандырудың көп бөлігі аспаннан келетін шашыраңқы жарықтан құралады, бұл жарық арақатынасын төмендетеді. Бұл техникалық тұрғыдан жарық диффузиясының бір түрі. Көбірек көк жарық шашырайды, сондықтан күн болса, оның жарығы қызыл түстің басымдығын көрсетеді. Сонымен қатар, күннің көкжиектен төмен бұрышы ұзақ көлеңкелерді тудырады. "Сағат" термині метафоралық мағынада қолданылады; әсердің нақты ұзақтығы жоқ және ол маусым мен ендікке байланысты өзгереді. Жарықтың сипаты күннің биіктігімен анықталады, ал күннің көкжиектен белгілі бір биіктікке жету уақыты географиялық ендікке және жыл мезгіліне байланысты. Мысалы, Лос-Анджелесте, Калифорнияда, күн шығудан кейін бір сағаттан немесе күн батуға бір сағат қалғанда, күннің биіктігі шамамен 10–12° шамасында болады. Экваторға жақын жерлерде осы биіктікке бір сағаттан кем уақытта жетеді, ал экватордан алыс жерлерде одан көп уақыт қажет болады. Экватордан жеткілікті қашықтықта орналасқан жерлерде күн 10° биіктікке жетпеуі мүмкін, сондықтан "алтын сағат" кейбір маусымдарда күні бойы созылуы мүмкін. Күндізгі уақыттың ортасында тік күннің күшті жарығы айқын жарықтар мен терең көлеңкелерді тудырады. Экспозицияның артық болу деңгейі әртүрлі болады, себебі әртүрлі пленкалар мен цифрлық камералардың динамикалық диапазондары әртүрлі. Бұл қатал жарық мәселесі портреттік фотосуретте өте маңызды, онда модельдің беті мен денесіндегі жарықты теңестіру үшін көмекші жарық (fill flash) жиі қолданылады, әдетте жағымсыз саналатын терең көлеңкелерді жоюға көмектеседі. "Алтын сағатта" контраст төмен болғандықтан, көлеңкелер азырақ қараңғы болады және жарықтардың артық экспозицияға ұшырау ықтималдығы төмендейді. Ландшафт фотосуретінде төменгі күннің жылы түсі көбінесе сахнаның түстерін күшейту үшін қажетті деп есептеледі. Бұл диффузиялық және жылы жарық қажет болғанда табиғи фотосурет түсіру үшін ең қолайлы уақыт.