Кіріспе

Пайызды есептеу әдісі Қаржыда күнді есептеу конвенциясы облигациялар, вексельдер, несиелер, ипотека, орта мерзімді вексельдер, своптар және форвардтық ставкалық келісімдер (ФРА) сияқты әртүрлі инвестициялар бойынша пайыздың уақыт өте қалай жинақаланын анықтайды. Бұл екі купон төлемі арасындағы күндер санын анықтайды, соның нәтижесінде төлем күндері аударылатын сома және төлемдер арасындағы жинақталған пайыз есептеледі. Күнді есептеу сонымен қатар ақша ағынын оның қазіргі құнына дисконттау кезінде уақыт мерзімдерін сандық тұрғыда анықтау үшін де қолданылады. Егер облигация сияқты бағалы қағаз пайыз төлеу күндері арасында сатылса, сатушы купон сомасының бір бөлігіне ие болуға құқылы. Күнді есептеу конвенциясы қаржы математикасының көптеген басқа формулаларында да қолданылады.

Даму

Пайыз табысы әкелетін инвестициялардың тікелей салдары – күнді есептеу конвенцияларының қажеттілігі. Есептеудің қарапайымдығы, уақыт мерзімінің тұрақтылығы (күн, ай немесе жыл) және есеп бөлімінің қажеттіктері сияқты жиі қайшы келетін талаптарды қанағаттандыру үшін әртүрлі конвенциялар жасалды. Бұл даму компьютерлер пайда болғанға дейін болған. Күнді есептеу конвенцияларын анықтайтын орталық орган жоқ, сондықтан стандартталған терминология да жоқ. Алайда, Халықаралық своптар және туындылар қауымдастығы (ISDA) және Халықаралық капитал нарығы қауымдастығы (ICMA) конвенцияларды жинап, құжаттау жұмыстарын жүргізді. "30/360", "Actual/Actual" және "ақша нарығы негізі" сияқты белгілі бір терминдерді нақты нарық контекстінде түсіну қажет. Конвенциялар өзгеріп дамыды, әсіресе 1990 жылдардың ортасынан бері. Бұл өзгерістің бір бөлігі қосымша жағдайларды қарастыру немесе нақтылау болды. Сонымен қатар, нарықтағы конвергенцияға қарай үрдіс байқалды, нәтижесінде қолданыстағы конвенциялардың саны азайды. Мұның көп бөлігі еуроның енгізілуімен байланысты.

30/360 және нақты әдістерді салыстыру

30/360 әдісі әр айда 30 күн, ал әр жылда 360 күн бар деп есептейді. 30/360 есебі стандартты несиелік тұрақты кестелерде келтірілген және қазіргі кезде ипотекалық төлемдерді анықтау үшін калькулятор немесе компьютерде қолданылады. Айды 30 күн, жылды 360 күн деп қарастыру әдісі бастапқыда екі күндік аралықтағы нақты күндерге қарағанда қолмен есептеудің қарапайымдылығы үшін жасалған. 360 санының көптеген бөлгіштері болғандықтан, жарты жылдық, тоқсандық және айлық төлем жиілігі 360 күндік жылдың 180, 90 және 30 күнін құрайды, яғни төлем сомасы төлем кезеңдері арасында өзгермейді. Нақты/360 әдісі қарыз алушыдан айдың нақты күндер санын талап етеді. Бұл қарыз алушы 30/360 күндік есептеу әдісімен салыстырғанда жылына 5 немесе 6 күнге артық пайыз төлейді дегенді білдіреді. Нақты/360 мәмілелеріндегі спредтер мен ставкалар әдетте төмен болады, мысалы, 9 базалық пункт. Айлық несие төлемдері екі әдіс бойынша да бірдей болғандықтан және инвесторға Нақты/360 жылдық база бойынша қосымша 5 немесе 6 күндік пайыз төленгендіктен, несиенің негізгі сомасы сәл төмен темпте азаяды. Осының салдарынан, қарыздың қалдығы 30/360 бойынша 10 жылдық несиеге қарағанда 1-2% жоғары болады. 30/360 және Нақты әдістері арасындағы тағы бір айырмашылық – Күн санау коэффициентінің қосымшалық қасиеті, яғни екі тікелей уақыт аралығы берілген жағдайда, бұл қасиет…

Нақты әдістер қосымшалықты сақтайды, ал 30/360 – сақтамайды. Бұл қасиет, мысалы, дискреттеу ережесін қолдана отырып, уақыт аралығында интегралды есептеу кезінде маңызды.

Жұмыс күні туралы келісім

Күнді жылжыту (жұмыс күні) конвенциялары төлемдерді орындау күндерін анықтау үшін жұмыс емес күндерді жұмыс күндеріне бейімдейді. Тағы бір конвенция купондық кезең ішіндегі пайыз төлемінің немесе жинақталған сыйақының сомасын есептеуде түзетілген (яғни, жылжытылған) немесе түзетілмеген (яғни, жылжытылмаған) күндерді пайдалану керектігін көрсетеді. "Келесі жұмыс күні, түзетілмеген" – толық жұмыс күні конвенциясының мысалы.