Кіріспе

Сүтқоректілердің түрі

Төрт саусақты кірпік (Atelerix albiventris), сондай-ақ Африкалық кішкентай кірпік деп те аталады, Орталық және Шығыс Африканың көп бөлігінде кездесетін кірпіктердің бір түрі. Халық саны қолайлы саванна немесе егістік жерлері арасында шашыраңқы орналасқан, орманды аймақтардан аулақ сақталады. Түрдің жалпы атауы оның артқы аяқтарындағы саусақтардың санынан шыққан. Өте кең таралған ареалы мен тұрақты жабайы популяциясының арқасында IUCN бұл түрді "ең аз қызығушылық тудыратын" деп бағалайды. Бұған қоса, бұл түр әртүрлі елдерде танымал үй жануары болып табылады және ол сәтті үйретіліп, тұқымдауда өсіріледі. A. albiventris-тің жалпыға қабылданған тұқымдары жоқ.

Сипаттама

Төрт саусақты тұяқшыл – денесі овал тәрізді, ұзындығы шамамен және салмағы аралығында болатын жануар. Аналықтары әдетте аталықтарынан ірілеу келеді. Оның аяқтары қысқа, құйрығы шамамен ұзындығында, мұрны ұзын, кішкентай, домалақ көздері бар. Құлақтары мен мұрттары салыстырмалы түрде үлкен, яғни жануардың сезімталдығы жоғары екенін көрсетеді. Түсі әр түрлі болуы мүмкін, бірақ табиғатта кездесетін түрлерінің көпшілігінде қоңыр немесе сұр тікендері болады, ал ұштары ақ немесе қаймақ түсті. Дененің түгі сұр, тұмсығының айналасы қоңыр, ал беті, аяқтары мен ішкі жағы ақ түсті. Дененің үстіңгі бөлігі тікендермен жабылған, олардың ұзындығы әртүрлі, ең ұзындары бас бөлігінде орналасқан. Тікендердің түсі әр түрлі болуы мүмкін, бірақ негізі мен ұшы әрқашан ақ болады. Аталықтарының жыныс мүшесі іштің ортасында сырттан көрінеді, ал ұрықтары анусқа жақын қалталардың ішінде жасырынып жатады. Аналықтарында екіден бес жұпқа дейін сүт бездері болуы мүмкін.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Төрт саусақты сіркей Африканың орталық бөлігінде, батыста Гамбия мен Сенегалден шығыста Сомалиге дейін, сондай-ақ шығыс Африкада Мозамбикке дейін таралған. Ол шөптесін орталарды немесе сирек орманды жерлерді ұнатады және көбінесе жазық жерлерде кездеседі, бірақ биіктікте де кездесуі мүмкін. Құрғақ тасты немесе шөпті жерлерде паналағандықтан, тығыз орман мен батпақты жерлерден қашып жүреді. Төрт саусақты сіркейлер жазда ұйқыға кетеді, бірақ бұл температураның жоғарылауымен емес, көбінесе тамақ жетіспеуімен байланысты деп саналады. Ұйқының ұзақтығы көбінесе алты аптадан аспайды. Төрт саусақты сіркейге жаңа немесе күшті иіс сезілгенде, ол "өзін майлау" деп аталатын әрекетті жасайды. Ол хош иісті затты сілекейімен араластырып, көп көбік жасайды және оны тікендеріне жағады. Бұл мінез-құлықтың мақсаты толыққанды түсініксіз, бірақ бұл қорғаныс шарасы болуы мүмкін, өйткені сіркейлердің уытты бақалармен өзін майлаған жағдайлары белгілі.

Тұтқында

Төрт саусақты кірпік – экзотикалық үй жануарлары саудасында сатылатын үйретілген кірпіктердің ең танымал түрлерінің бірі. Ол түсі мен мінез-құлқы үшін кеңінен өсіріледі және тіпті бәйге кірпіктер көрмелерінде де көрсетіледі. Өмір сүру ұзақтығы әдетте 4–6 жылды құрайды. Жанды табиғатының арқасында көптеген иелері кірпіктеріне үлкен жүгіру дөңгелегін ұсынады. Кейбіреулері жануарларының әр түні жүретін қашықтығын өлшейді, ал кейбіреулері кірпіктерінің бір түніне жоғары жылдамдықпен шамамен жүгіретінін айтады. Қамауда ұсталғанда, температурасы реттеліп ұсталатын жағдайда, бұл түр әдетте жазғы ұйқыға немесе қысқы ұйқыға түспейді. Көбейту үшін қолжетімді малдың көптігіне байланысты төрт саусақты кірпік енді сирек импортталады. АҚШ және Канаданың бірнеше аймақтарында осы түрді ұстауға тыйым салынған немесе оларға арнайы рұқсаттар қажет. Бұл шектеулер кірпіктердің кейбір түрлерінің жануарлардың тілі мен аузының ауруын тасымалдау қабілетіне байланысты енгізілген болуы мүмкін, бұл тілі бар жануарлар үшін аса жұқпалы ауру. Кірпіктер дұрыс күтілгенде әдетте дені сау жануарлар болып табылады, бірақ олар есейгенде ісіктердің пайда болуына осал болуы мүмкін.