Кіріспе

Аргентиналық ақын (1892–1938)

Альфонсина Сторни (29 мамыр 1892 – 25 қазан 1938) – модернистік дәуірдің швейцариялық-аргентиналық ақын және драматургы.

Ерте өмір

Сторни 1892 жылғы 29 мамырда Швейцарияның Сала Каприаска қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Альфонсо Сторни мен Паола Мартиньони болды, олар итальяндық швейцариялықтар тегінен шыққан. Ол туғанға дейін әкесі Аргентинаның Сан-Хуан қаласында сыра және газдалған су шығаратын сыра қайнату зауытын ашқан еді. 1891 жылы дәрігердің кеңесімен ол әйелімен Швейцарияға қайтып келді, ал келесі жылы Альфонсина дүниеге келді; ол төрт жасқа дейін сонда тұрды. 1896 жылы отбасы Аргентинаның Сан-Хуан қаласына оралды, ал бірнеше жылдан кейін, 1901 жылы, экономикалық қиындықтарға байланысты Росариоға көшіп кетті. Сол жерде әкесі мейрамхана ашты, онда Сторни түрлі шаруа жұмыстарын атқарды. Алайда, бұл отбасылық бизнес көп ұзамай банкрот болды. Сторни өзінің алғашқы өлеңін он екі жасында жазды және бос уақытында өлең жазуды жалғастырды. Кейін ол Colegio de la Santa Unión колледжіне сырттан оқуға түсті.

Әдеби мансап

Сторни Аргентинада әдебиет пен театрдың ерлер басымдығын құрған салаларында табысқа жеткен алғашқы әйелдердің бірі болды. Осылайша, Латын Америкасы поэзиясында ерекше маңызға ие болатын, бірегей және құнды дауысты қалыптастырды. Оның еңбектеріне лайықты орын таба бастағанда, оның шығармашылығы көңілден шығып кетті. Ол өзінің ерекше стильі үшін сыналып, көбінесе постмодернист жазушы ретінде танылды.

Алғашқы жұмыстар

Сторни өзінің алғашқы туындыларының бір бөлігін 1916 жылы Эмин Арсланның "La Nota" әдеби журналында жариялады, және 1919 жылдың 28 наурызынан 21 қарашасына дейін осы журналға тұрақты автор болды. Оның "Convalecer" және "Golondrinas" өлеңдері журналда жарық көрді. Экономикалық қиындықтарға қарамастан, ол 1916 жылы "La inquietud del rosal" шығармасын жариялады, содан кейін дүкенде кассир болып жұмыс істеген кезінде "Caras y Caretas" журналына жазуға кірісті. Сторнидің поэзиядағы алғашқы жұмыстары оның ең танымал және құрметті туындыларының қатарында болғанымен, олар Хорхе Луис Борхес және Эдуардо Гонсалес Лануза сияқты белгілі бір ер замандастарынан қатал сынға ұшырады. Оның шығармаларындағы эротизм мен феминистік тақырыптар сол заманғы поэзия үшін даулы мәселелер болды, бірақ әйелдік туралы осылай тікелей жазу – оның ақын ретіндегі маңызды жаңалықтарының бірі еді.

Кеңейтiлген танылу

Буэнос-Айрестің қарқынды дамып келе жатқан әдеби ортасында Сторни Хосе Энрике Родо және Амадо Нерво сияқты басқа жазушылармен тез арада танысты. Оның экономикалық жағдайы жақсарды, бұл оған Уругвайдың Монтевидео қаласына сапар шегуге мүмкіндік берді. Онда ол ақын Хуана де Ибарбурумен, сондай-ақ Хорасио Кирогамен кездесті, олармен ол жақын дос болды. Кирога «Анаконда» тобын басқарды, ал Сторни Эмилия Бертоле, Ана Вайс де Росси, Ампаро де Хикен, Рикардо Хикен және Берта Сингерменмен бірге оның мүшесі болды.

1918 жылдан 1920 жылға дейінгі өнімді кезеңдерінің бірінде Сторни үш өлең жинағын жариялады: «El dulce daño» (Жұмсақ жара), 1918; «Irremediablemente» (Емделмейтін), 1919; және «Languidez» (Сұрғылттық) 1920. Соңғысы бірінші қалалық поэзия сыйлығы мен екінші Ұлттық әдебиет сыйлығын жеңіп алды, бұл оның беделін және талантты жазушы ретіндегі танымалдылығын арттырды. Кейіннен ол 1925 жылғы «Ocre» жинағында формамен тәжірибелерін жалғастырды, ол көбінесе оның құрылымы бойынша ең дәстүрлі сонеттерінен тұрады. Бұл өлеңдер шамамен сол кезде жазылған, оның 1926 жылғы, аз танымал «Poemas de Amor» жинағындағы еркін құрылымдалған қара сөз өлеңдерімен бірге. «Nosotros» журналы оқырмандардың пікірін қалыптастыру арқылы жаңа аргентиналық әдебиеттің өркендеуіне ықпал етті. 1923 жылы «Nosotros» журналы «жаңа әдеби буынның» мүшелеріне бағытталған сауалнама жариялады. Сұрақ қарапайым болды: отыз жасқа дейінгі қай үш немесе төрт ақынды ең көп құрметтейсіз? Сол кезде Сторни отыз бірге толып, «жаңа буынның шебері» деп есептелуге тым ересек болды.

Театр

«Окре» романының сәттілігінен кейін Сторни драма жазуға көңіл бөлді. Оның алғашқы көпшілікке таныстырылған жұмысы, автобиографиялық «El amo del mundo» пьесасы 1927 жылдың 10 наурызында Сервантес театрында қойылды, бірақ көпшілік тарапынан жақсы қабылданылмады. Дегенмен, бұл шығарманың сапасын анықтайтын көрсеткіш емес; көптеген сыншылар сол жылдары Аргентина театрының жалпы алғанда құлдырауға ұшырағанын, сондықтан көптеген сапалы драмалық туындылар осы атмосферада сәтсіз аяқталғанын атап өткен. Пьесаның қысқа ғана уақыт қойылғаннан кейін Сторни оны «Bambalinas» журналында жариялады, онда шығарманың бастапқы атауы «Dos mujeres» екені белгілі болды. Оның «Dos farsas pirotécnicas» шығармасы 1931 жылы жарық көрді. Ол балаларға арналған келесі туындыларды жазды: «Blanco Negro Blanco», «Pedro y Pedrito», «Jorge y su Conciencia», «Un sueño en el camino», «Los degolladores de estatuas» және «El Dios de los pájaros». Бұл ән мен билермен қоса қысқа театрлық қойылымдар болатын. Олар оның Театро Лабарден театрындағы студенттері үшін арналған еді. «Pedrito y Pedro» және «Blanco Negro Blanco» пьесаларына Альфонсина музыка жазды. Бұл қойылымдар 1948 жылы Буэнос-Айрестегі Театро Колон театрында орындалды. Бұл туралы Джульета Гомес Паз былай деді: «Бұл ирониялық түрде балалар әлеміне ауыстырылған ересектердің жағдайларын көрсетеді, ересектердің қателіктерін, әділетсіздіктерін және зиянды әдеттерін ашып көрсетеді, бірақ поэзиялық қиял арқылы бақытты аяқталады».

Кейінгі жұмыстар

Поэзия жинақтарын басып шығарудан шамамен 8 жыл үзіліс жасағаннан кейін, Сторни 1934 жылы «El mundo de siete pozos» (Жеті құдық әлемі) атты жинағын жариялады. Бұл том, оның өмірінің соңында жарық көрген «Mascarilla y trébol» (Маска және көкшөңір) атты соңғы жинағымен бірге, оның поэзиялық тәжірибелерінің шыңына жеткенін көрсетеді. Соңғы жинақта ол «антисоннет» деп атаған, дәстүрлі сонеттердің көптеген өлең құрылымдарын пайдаланған, бірақ дәстүрлі ұйқас схемасын сақтамаған өлеңдер бар.

Габриэла Мистральмен достық

Осы шамада Габриэла Мистраль Куба көшесіндегі үйіне қонаққа келді. Бұл чилилік жазушы үшін шешуші кездесу болды, ол осы жылы "El Mercurio" газетінде жарияланған еді. Бұрын, телефон арқылы кездесуді келісіп алғанда, ол Сторнидің дауысына қатты әсерленген болатын. Сондықтан, Сторнидің келбеті жаман екенін естігенде, ол дауысына сай келмейтін жүзді күткен. Соңғы кездесуде ол Сторниге оның сыртқы келбеті туралы айтылғандармен сәйкес келмейтінін айтты. "Оның басы керемет еді" деп есіне алды ол, "оның сыртқы емес, жас бетін ажарлы қоршаған күміс шашының арқасында". Ол алтын түсті болған, ал ақ түсінің арасында сары шаштар көрінетін. Оның көк көзі, тік француз мұрыны және қызғылт терісі оған бір сәтке балалық келбет пен ересек пішін беріп, ерекшелік пен сыртқы жабықпылықты сыйлады. Чилилік әйел оның қарапайымдылығы мен сыртқы әдемілікке құштар еместігіне, эмоцияларын бақылауына және шынайылығына таң қалды. Ең бастысы, ол оның айналасындағының бәрін сезіну қабілетіне әсерленді. Мистраль оны "барлығына тиіп, барлығын бойына сіңірген ұлы қаланың әйелі" деп атады.

Хорасио Кирогамен қарым-қатынасы

Хосе Мария Дельгадо Хорасио Кирогаға хат жазып, Сторнимен танысып, оның поэзиясы туралы сөйлесу үшін Буэнос-Айреске баруды ұсынды. Олар екі баласымен бірге киноға бара бастады және Тронадор көшесіндегі бір үйде кездесуге мүмкіндік алды, онда сол заманның көптеген көрнекті жазушылары ойындар ойнап жиналатын. Осындай ойындардың бірі – Сторни мен Кироганың Кироганың қалта сағатының екі жағынан бір уақытта сүйісуінен тұрды. Сторнидің еріні сағатқа жақындағанда, Кирога оны жылдырып, екеуі сүйісіп қалды, бұл Сторнидің анасын ашуландырды, ол да тойда болған еді. 1919-1922 жылдар аралығында Кирога Сторниді хаттарында жиі еске алған, бірақ олардың қарым-қатынасының нақты тереңдігі белгісіз. Оның оны еске алуы осы кезеңде әйел жазушылардың көп болмауына байланысты ерекше көзге түседі. Досы Хосе Марияға жазған хатында Кирога оның туындыларын құрметтейтінін және оған теңдес ретінде қарағанын айтқан. Анаконда тобының Монтевидеоға сапарына қатысты тізімде қатысушылардың бірі "Альфонсина" деп, тек есімімен көрсетілген, бұл олардың тығыз достығын көрсетеді. Басқа бір жазбада, 1922 жылдың 11 мамырында, Кирога болашақ сапар туралы айта келіп, балаларымен және Сторнимен бірге саяхатқа шығып, барлығы бірге тамақтанатынын жазған. Сонымен қатар, Кироганың өмірбаясын жазған Эмир Родригес Монегал, Эмилио Орибе айтқандай, Кироганың Сторни университеттегі конференциядан шығар кезде күтіп отырғанын растады, мүмкін ол Дельмира Агустинидің поэзиясы туралы сөз сөйлеген болуы мүмкін. Кирога бұл шараға қатысуды қаламаған, бірақ Сторниді шығыста күтіп отырды; ол сабаннан тоқылған шляпамен келді, бұл жақын жердегі адамдарды таңқалдырды. Сторни Кирогамен киноға, әдеби кештерге және музыка тыңдауға барды: екеуі де Вагнердің жанкүйерлері еді. Олар жиі Монтевидеоға саяхаттап, екеуінің бақытты көрінген суреттерін түсіретін. Олар бірге сапарға шықты, өйткені Кирога Уругвай консулдығына тағайындалған еді және оны әрқашан зиялы әйел сүйреп жүретін. 1925 жылы Кирога Мисьонеске сапар шеккенде, Сторни Бенито Квинкела Мартиннің кеңесімен онымен бірге бармады, ол оған: «Сен сол психопаткамен барасың ба?» деді. Соның салдарынан жазушы Сан-Игнасиоға барып, пәтерін уругвайлық Энрике Аморимге қалдырды. Сторни Кирогаға хат жазатын, бірақ ол жауап бермейтін. Сапар бір жылға созылды, қайтып келгеннен кейін Кирога Сторнимен қайтадан достық қарым-қатынас орнатты. Кейін Кирога Висенте Лопестен жалға алған үйде кездесу өткізгеннен кейін, олар бір-бірінің жазбаларын оқыды, содан кейін Вагнер қоғамы ұсынған кино мен концерттерге барды. Бұл қарым-қатынас 1927 жылы Кирога Мария Елена Бравомен танысып, екінші рет үйленген кезде аяқталды. Кирога мен Сторнидің махаббаттас болғаны белгісіз, өйткені екеуі де олардың сезімінің мәнісі туралы көп айтпаған. Бір белгілі нәрсе – Сторни Кироганы өзін түсінген дос деп саққан және ол 1937 жылы, өзінің өлімінен бір жыл бұрын, өзіне-өзі қол жұмсаған кезде оған өлең арнаған.

Ауру және өлім

1935 жылы Сторни сол жақ көкірегінде дөңгелек тапқан болуы мүмкін және операция жасатуға шешім қабылдады. 1935 жылғы 20 мамырда оған радикалды мастэктомия жасалды. Оның қазасы Ариэль Рамирес пен Феликс Лунаны "Альфонсина и эль мар" ("Альфонсина және теңіз") әнін жазуға шабыттандырды. Аргентиналық композитор Джулия Стилман Ласански Сторнидің мәтінін Cuadrados y Angulos шығармасында пайдаланды. 2009 жылы Хуан Мария Солар Альфонсина Сторнидің мәтіндерінен әндер циклын жазды: Viejas palabras (Viaje, El sueño, Cuadrados y ángulos және ¿Qué diría la gente? әндерінен, сондай-ақ әндердің арасында үш қысқа фортепианолық интерлюдиядан тұрады).