Кіріспе

Сидеробласты анемия немесе сидероакрестикалық анемия – анемияның бір түрі, онда сүйек миы сау қызыл қан жасушаларының (эритроциттердің) орнына сақиналы сидеробластар өндіреді. Сидеробластық анемия кезінде организмде темір жеткілікті, бірақ оны қызыл қан жасушаларының оттегіні тиімді тасымалдауы үшін қажет гемоглобинге қоса алмайды. Бұл ауру генетикалық бұзылыстардан немесе миелодиспластикалық синдромның салдарынан туындауы мүмкін, ол гематологиялық қатерлі ісіктерге (әсіресе, жіті миелоидты лейкозға) айналуы мүмкін. Сидеробластар (сидеро + бласт) – ядролық эритробластар (жетілген қызыл қан жасушаларының алғы құрылымдары), олардың митохондрияларында ядроны қоршап тұрған темір гранулалары жиналған. Әдетте, сидеробластар сүйек миында кездеседі және эритроцитке жетілгеннен кейін қан айналымына өтеді. Сидеробластардың болуы сидеробластық анемияны анықтамайды. Сидеробластық анемияны анықтау үшін тек сақиналы (немесе сақина тәрізді) сидеробластардың табылуы қажет. Сақиналы сидеробластар темірге толы митохондриялардың ядроның айналасында сақина құрауы себепті осылай аталады. Бұл эритроциттердің базафильді гранулаларының бір түрі, бірақ оны тек сүйек миында ғана көруге болады. 2008 жылғы Дүниежүзілік денсаулық ұйымының гематопоэтикалық және лимфоидты тіндердегі ісіктердің жіктемесіне сәйкес, жасушаны сақиналы сидеробласт деп санау үшін сақина ядроның кемінде үштен бірін қоршауы және құрамында кемінде бес темір грануласы болуы керек.

Симптомдар мен белгілер

Сидеробласты анемияның белгілері: терінің бозаруы, шаршау, бас айну, көкбауыр мен бауырдың үлғаюы. Бұл органдарда темірдің жиналуынан жүрек аурулары, бауыр зақымдануы және бүйрек жеткіліксіздігі дамуы мүмкін. Сидеробласты анемияның белгілері көбінесе анемияның жалпы белгілерімен ұқсас келеді. Жоғарыда аталған белгілерден басқа, сидеробласты анемиясы бар науқастарда тыныс алудың қиындауы, жүрек қағудың тез болуы және бас ауруы пайда болуы мүмкін. Кейбір науқастардың терісі темірдің артық болуына байланысты қола түсті болуы мүмкін. Синдромдық тұқым қуалайтын сидеробласты анемиясы бар науқастарда қант диабеті және есту қабілетінің жоғалтуы болуы мүмкін.

Диагностика

Сүйек кемігінде сақиналы сидеробластар көрінеді. Перифериялық қан жағындысында базафильді ұсақ нүктелі эритроциттер (РНҚ тұнбаларының цитоплазмалық түйіршіктері) және Паппенгеймер денелері (темірдің цитоплазмалық түйіршіктері) табылады. Анемия орташадан ауырға дейін және диморфты. Қызыл қан жасушаларын микроскоппен қарағанда, олардың айқын түрде әртүрлі мөлшерде және қалыптан тыс пішінде екені көрінеді. Базафильді ұсақ нүктелілік айқын байқалады және мақсатты жасушалар жиі кездеседі. Жасушалардың орташа көлемі көбінесе төмендейді (яғни, микроциттік анемия), бірақ ол қалыпты немесе тіпті жоғары болуы мүмкін. RDW жоғарылаған, ал қызыл қан жасушаларының гистограммасы солға қарай ығысқан. Лейкоциттер мен тромбоциттер қалыпты. Сүйек кемігінде эритроидтық гиперплазия және жетілудің тоқтауы байқалады. Дамып келе жатқан эритроциттердің 40%-дан астамы сақиналы сидеробластар құрайды. Қан сарысуындағы темір, қанығу пайызы және ферритин деңгейі жоғарылайды. Жасушалардың жалпы темір байланыстыру қабілеті қалыпты немесе төмендеген. Сүйек кемігіндегі боялатын гемосидерин мөлшері артады.

Емдеу

Кейде анемия соншалықты ауыр болады, қан құю арқылы қолдау қажет болады. Мұндай пациенттер көбінесе эритропоэтинмен емдеуге жауап бермейді. Кейбір жағдайларда, орташадан жоғары дозадағы пиридоксин (В6 витамині) қолдану арқылы анемияның қайтуы немесе гемоглобин деңгейінің жақсаруы туралы хабарламалар бар. Ауыр жағдайларда сүйек косыры трансплантациясы да қарастырылады, бірақ сәттілік деңгейі туралы мәліметтер шектеулі. Кейбір жағдайлар MedLine және басқа да медициналық сайттарда тіркелген. Изониазид тудырған сидеробластикалық анемияда анемияны жою үшін В6 витаминін қосу жеткілікті. Дефероксамин, хелаттаушы зат, қан құюдан туындаған темірдің артық мөлшерін емдеу үшін қолданылады. Темірдің артық жүктемесін басқару үшін терапиялық флеботомия жасауға болады.

Болжам

Сидеробласты анемиялар көбінесе В6 витаминінің фармакологиялық дозаларына гемоглобин деңгейінің жоғарылауына жауап беретін немесе жауап бермейтін деп сипатталады. 1 Туа пайда болған: 80% жауап береді, бірақ анемия толыққанды түрде жойылмайды. 2 Жүре пайда болған клоналды: 40% жауап береді, бірақ жауаптың нәтижесі шамалы болуы мүмкін. 3 Жүре пайда болған, қайта қалпына келтірілетін: 60% жауап береді, бірақ анемияның барысы негізгі себебіне жасалған емге байланысты. Үнемі қан құюды қажет ететін және/немесе лейкемияға айналатын (5–10%) ауыр, емдеуге көнбес сидеробласты анемиялар өмір сүру ұзақтығын едәуір қысқартады.