Кіріспе

Киран Эган (22 мамыр 1942 – 12 мамыр 2022) – ирландтық білім беру философы, сонымен қатар классика, антропология, когнитивтік психология және мәдени тарихты зерттеген. Ол білім беру және бала дамуы мәселелері бойынша жазған, әсіресе қиялдың пайдалануы мен адамның интеллектуалдық дамуы кезінде болатын сатыларға (Эган оларды "түсініктер" деп атаған) баса назар аударған. Ол Жан Пиаже және прогрессивті педагогтар, атап айтқанда Герберт Спенсер мен Джон Дьюидің жұмыстарын сынаған. Ол Саймон Фрейзер университетінде оқытқан. Оның маңызды еңбегі – 1997 жылы жарық көрген «The Educated Mind» кітабы.

Ерте өмір

1942 жылы Ирландияның Клонмель қаласында дүниеге келген және Англияда өсіп, білім алған. Францискан монастырінде жаңадан кіруші ретінде қысқа ғана уақыт өткеннен кейін,

"Мәдени құралдар жиынтығы" теориясы

Эган адамдардың белгілі бір танымдық құралдар арқылы үйренетінін айтты. Бұл құралдарды бес "мәдени құралдар жиынтығына" топтастыруға болады, олардың (біріншісінен басқа) барлығы "табиғи" түрде дамымайды. Әрқайсысы – мәдениеттің ғасырлар бойы жасаған туындысы; студент оларды әлемді түсінуге тырысқанда пайдалана алады. Соматикалық құралдар жиынтығы: бала тіл үйренгенге дейін пайда болатын, дене сезімдері, эмоциялар, еліктеу және юмор сияқты әлемді түсінудің туа біткен жолдары. Мифтік құралдар жиынтығы: адам алғаш сөйлей бастағанда пайда болатын әлемді түсіну жолдары, оның ішінде әңгімелер, метафоралар, екіұшты қарама-қарсылықтар, ойдағы образдар, әзілдер мен жұмбақтар. Романтикалық құралдар жиынтығы: адам оқу мен жазу дағдыларын меңгергенде пайда болатын әлемді түсіну жолдары, соның ішінде таңғажайып пен құпиялылық, батырлық сезімі және шындықтың шегін іздеу. Философиялық құралдар жиынтығы: адам бір тақырыпты жақсы білгеннен кейін, оны теориялық тұрғыдан ойлай алатын әлемді түсіну жолдары. Бұларға билік пен шындықты іздеу, жалпы схемалар мен аномалиялар, гипотезалар мен тәжірибелер, және мета-әңгімелер кіреді. Ирониялық құралдар жиынтығы: адам бұрынғы құралдар жиынтығын меңгергеннен кейін, олардың әлемді сипаттауға жеткіліксіз екенін түсінгенде пайда болатын әлемді түсіну жолдары. Бұл құралдарға мәңгілік ізденіс, түсініктің шектерін бағалау және идеяларға қатысты икемді, Сократтық көзқарас кіреді. Эганның пікірінше, білім беру – студентке осы құралдарды игеруге және қолдануға көмектесу процесі. Эган бұл тәсілдің білім берудің дәстүрлі үш қайшы мақсатына балама болатынын айтты. Эганның өмірлік жұмысы – осы құралдардың тарихта қалай пайда болғанын, жеке оқушылардың өмірінде қалай дамығанын және мұғалімдер шәкірттерге оларды шындықты түсіну үшін қалай дамытуға көмектесе алатынын түсіну болды. Ол эволюциялық тарих, антропология, мәдени тарих және когнитивтік психология сияқты алуан түрлі салалардан білім алды, сонымен қатар әлемнің түкпір-түкпіріндегі студенттер мен оқытушылармен жұмыс істеді. Эган байқағандай, студенттер осы құралдарды олардың алғаш пайда болған ретімен қосып алады. Рекапитуляция теориясынан (19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында кең таралған) күрт өзгешелік ретінде, Эган осы түсінік түрлері "кезеңдер" емес, бірақ қосылатын құралдар жиынтығы екенін айтты: мифтік құралдар жиынтығы соматикалық құралдар жиынтығын өзгертеді, романтикалық құралдар жиынтығы мифтік және соматикалық құралдар жиынтығын өзгертеді, және т.б. Сондай-ақ, адамның барлық құралдар жиынтығын меңгеретініне кепілдік жоқ – көптеген адамдар меңгермейді.

Жеке өмір

Эган атеист еді. Ол 2022 жылдың 12 мамырында қайтыс болды.

Негізгі жұмыстар

1976 жылғы құрылымдық коммуникация. Fearon Publishers, Belmont, Калифорния. 1979 Білім беруді дамыту. Оксфорд университетінің баспасы, Нью-Йорк. 1983 Білім беру және психология: Платон, Пиаже және ғылыми психология. Teachers College Press, Колумбия университеті, Нью-Йорк; Лондон. 1988 Бастапқы түсінік: ерте балалық шақтағы білім беру. Routledge, Нью-Йорк. 1988 Қиял мен білім беру. Teachers College Press, Нью-Йорк. 1989 Оқытуды әңгіме айту ретінде қарастыру: бастауыш мектепте оқыту және оқу бағдарламасына баламалы көзқарас. Чикаго университетінің баспасы, Чикаго. 1990 Романтикалық түсінік: рационалдық пен қиялдың дамуы, 8-15 жас. Routledge, Нью-Йорк. 1992 Оқыту мен оқуда қиял: орта мектеп жылдары. Чикаго университетінің баспасы, Чикаго. 1997 Білімді ақыл: танымдық құралдардың біздің түсінігімізге қатысы. Чикаго университетінің баспасы, Чикаго. 1999 Балалардың ой-қиялы, сөйлейтін қояндар және сағаттық механизмдер: білім туралы эсселер. Teachers College Press, Нью-Йорк. 2002 Бастапқы қателік: Герберт Спенсер, Джон Дьюи және Жан Пиажеден біздің прогрессивті мұрамыз. Yale University Press, Нью-Хейвен. 2005 Шығармашылық оқытуға қатысты көзқарас. Jossey Bass, Сан-Франциско, Калифорния. 2006 Оқу сауаттылығын оқыту: жаңа оқырмандар мен жазушылардың қиялын ояту. Corwin Press, Thousand Oaks, Калифорния. 2008 Білім берудің болашағы: мектептерді түптеп келгенде қайта құру. Yale University Press, Нью-Хейвен, CT. 2010 Терең оқу: мектепті өзгерте алатын қарапайым жаңару. Чикаго университетінің баспасы, Чикаго, Иллинойс. 2014 Мектептік жобалар: пәнаралық зерттеулер арқылы қиялға қызығушылық тудыру. Teachers College Press, Нью-Йорк. 2015 Қиял мен белсенді оқушы: сыныпта сабақ өткізуге арналған танымдық құралдар. Teachers College Press, Нью-Йорк.