Күлли мәдениеті: Қазіргі Пакистанның оңтүстік Балушистанындағы археологиялық ескерткіштер
Kulli culture
Күллі мәдениеті – Пәкістанның оңтүстік Балочистанында б.з.д. 2500-2000 ж. дамыған ежелгі мәдениет. Сінд өркениетімен байланысы бар, қазба жұмыстары аз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кулли мәдениеті – Пәкістанның оңтүстік Белуджистан (Гедрозия) аймағында шамамен 2500–2000 жж. б.з. дейінгі тарихқа дейінгі мәдениет. Археологиялық бұйымдар мен керамика Инд өркениетінің нұсқаларына ұқсас, және Кулли мәдениеті Инд өркениетінің жергілікті нұсқасы ма, әлде дербес мәдени кешен ме екені әлі анық емес. Бұл мәдениеттің аты Сер Аурел Штайн тапқан археологиялық қазбаларға байланысты қойылған.
The Kulli culture was a prehistoric culture in southern Balochistan (Gedrosia) in Pakistan ca. 2500 2000 BCE. The pottery and other artifacts are similar to those of the Indus Valley civilization and it is not clear whether the Kulli culture is a local variation of the Indus Valley civilization or an own culture complex. The culture is named after an archaeological site discovered by Sir Aurel Stein.
Елді мекендер
100-ден астам қоныс орны белгілі, бірақ олардың өте азы қазылған. Олардың кейбіреулері шағын қалалардың көлемімен тең, және Инд өзені цивилизациясының қоныстарына ұқсас. Үйлер жергілікті тастан, көшелер бойында салынған. Көшелердің кейбіреулері төселген. Жоғарғы деңгейге өту үшін көшеде баспалдақтар бар. Қоныстар көбінесе айналасының көрінісін бақылайтын шағын төбелердегі стратегиялық маңызды жерлерде орналасқан. Көптеген қоныстар бөгеттерге жақын орналасқан. Мурда Санг – шамамен 35 гектар аумақты алып жатқан бір қала. Ең соңғы тұрғын деңгейі Кулли мәдениетіне жатады. Ниндовари – Кулли мәдениетінің маңызды қонысы. Кулли мәдениетіне тән ыдыстар Сохр дамбының (Нал) ең соңғы қабатында да табылды, сондықтан бұрын Сохр дамбы Кулли мәдениетіне жатқан деп есептелген. Бірақ соңғы кезде бұл орын көбінесе Балучистанмен байланысты өзінің ертерек керамикалық дәстүріне (сонымен қатар «Нал керамикасы» деп те аталады) жатқандығы анықталды.
More than 100 settlement sites are known but very few are excavated. Some of them have the size of small towns and are similar to those of the Indus Valley civilization. The houses are built of local stone along streets. The latter are sometimes paved. There are stairs on the street for getting access to higher levels. The settlements are often placed at important strategic positions on small hills overlooking the surrounding country side. Most settlements are close to dams. Murda Sang is one town, about 35 ha big. The latest occupation level belongs to the Kulli culture. Nindowari is an important settlement of the Kulli culture. Kulli culture ware is also found in the latest stratum of Sohr Damb (Nal), so, in the past, Sohr Damb was understood as belonging to the Kulli culture. But more recently, this site is rather seen as mostly belonging to its own, earlier, pottery tradition (also known as 'Nal pottery'), linked more to Baluchistan.
Экономика
Ауыл шаруашылығы осы халықтың экономикалық негізін құрады. Бірнеше Кулли мәдениеті орналасқан жерлерде су сақтауға арналған бөгеттер табылған, бұл суды басқарудың жоғары деңгейде дамығанын көрсетеді.
Agriculture was the economical base of this people. Several Kulli culture sites dams were found, providing evidence for a highly developed water management system.
Материалдық мәдениет
Кулли мәдениеті: Мұнда табылған қыш ыдыстар негізінде, ол жеке археологиялық мәдениет немесе субмәдениет ретінде жіктеледі. Кулли мәдениетінің қыш ыдыстары әртүрлі формада кездеседі. Оларға шар тәрізді құмыралар, кішкентай құтылар, биік вазалар, кеселер мен тарелкалар жатады. Ірі сақтау ыдыстары кейде боялған. Инд өзені цивилизациясымен ортақ нәрсе – тек тұғырлы тарелкалар мен тесіктелген ыдыстар ғана. Кулли мәдениетінің қыш ыдыстары кейде суретпен әшекейленген. Суреттер ыдыстардың бетінде көлденең жолақтармен орналасқан. Геометриялық өрнектер және кейде өсімдіктермен бірге жануарлардың суреттері кездеседі. Ең танымал мотив – зебу бұқасы. Суреттер жоғары стильделген. Сызықтар үшін әрқашан ыдыстардың қызыл фонында қара бояу қолданылған. Бұл Инд өзені цивилизациясының әшекейленген қыш ыдыстарына ұқсас, бірақ Кулли ыдыстарының қызыл түсі жарқырақтау келеді. Кулли мәдениетіне тән басқа да заттар – зебу бұқалары мен әйелдердің қарапайым қыштан жасалған мүсіндері. Әйел мүсіндері де жоғары стильделген, бірақ күрделі шаштармен және әртүрлі әшекейлермен – мысалы, әшекей мойындықтар мен білезіктермен безендірілген. Бұқа мүсіндері көбінесе боялған. Бұқаларға арналған қыштан жасалған көліктер де табылған. Мехиде Тепе-Яхьядан әкелінген және Шығыс Иранмен сауда байланыстарын көрсететін бірнеше әшекейленген хлорит ыдыстары табылды. Мыс пен қола қолданылған.
Kulli culture: Based on the pottery found here, it is classified as a separate archaeological culture / subculture. The pottery of the Kulli culture shows different forms. There are globular beakers, small flasks, tall vases, cups and dishes. Large storage jars are sometimes painted. The only types in common with the Indus Valley Civilization are dishes on a stand and perforated vessels. Kulli culture pottery bears sometimes a painted decoration. The paintings are arranged in horizontal bands over the vessels. There are geometrical patterns and sometimes bands with figures of animals with plants. A popular motif is the zebu bull. The figures appear highly stylised. The paint used is always black on the red surface of the vessels. This is similar to the decorated pottery of the Indus Valley Civilization, although the red of the Kulli pottery appears brighter. Other typical Kulli culture objects are rough clay figurines of zebu bulls and women. The women figurines are again highly stylized but show elaborate hair styles and many personal ornaments, such as necklaces and bangles. The bull figures are often painted. There were also found clay carts for the bulls. At Mehi were found several decorated chlorite vessels, imported from Tepe Yahya and attesting trade contacts with the Eastern Iran. Copper and bronze was known.