Кіріспе

Этельвеалх (шамамен 660 – 685 ж.ж.) – 674 жылдан 680 мен 685 жылдар аралығында қайтыс болғанға дейін ежелгі Оңтүстік Саксон корольдігінің билеушісі. Ол Мерсияда крещениеден өтіп, Сассекстің алғашқы христиан патшасы атанды. Оны Батыс Саксон князі Кэдвалла өлтірді, ол кейін Уэссекс патшасы болды.

Сассекс корольдігінің аңызға толы негізі 477 жылға дейін барып жетеді. «Англосаксон шежіресінде» айтылғандай, Сассекстің Элласы және оның үш ұлы Сименшор деген жерге қонды және жергілікті бриттермен шайқасты. Алайда, көптеген ғалымдар осы оқиғаға күмәнмен қарайды. V ғасырға жататын зираттарға негізделген археологиялық мәліметтер көрсеткендей, қоныстанудың негізгі аймағы Шығыс Сассекстегі төменгі Оуз және Кукмир өзендері арасында орналасқан. Дегенмен, Этельвеалх заманында Оңтүстік Саксондар корольдігі Сассекстің оңтүстік-батысындағы Селси аймағына шоғырланған сияқты. «Англосаксон шежіресінде» айтылғандай, Оңтүстік саксондардың алғашқы патшасы Элладан кейін Цисса билік құрды. Элланың тегі белгісіз, ал Этельвеалхтың тегі одан анық.

**Мерциямен одақтасу**

Мерция билігі Вулфхердің 661 жыл шамасында Юттың оңтүстік Хэмпширіне және Уайт аралына басып кіруімен күшейді. Содан кейін Беденің айтуынша, Этельвеалх крещение алу үшін Мерсияға сапар шекті, Сассекстің алғашқы христиан патшасы болды, ал Вулфхер оның крест әкесі болды. Беде «Англия халқының шіркеу тарихында» Этельвеалхтың христиандық Хвикке халқының билеушісі Эанфриттің қызы Эафеге үйленгенін де жазды. Беде Вулфхердің Этельвеалхқа Уайт аралы мен Меонвараны сыйға бергенін айтады. Оңтүстік саксондар мен мерциялықтар арасындағы одақ және олардың Оңтүстік Англия мен Уайт аралын бақылауы Батыс саксондарға қарсы болды, олардың билік орталығы сол кезде Теміздің жоғарғы ағысында орналасқан. 681 жылы қуғыннан кейін Йорк епискобы Уилфрид Сассекске келіп, Сассекс және Уайт аралының халқын христиан дініне өткізді. Этельвеалх Уилфридке Селсиде жер берді, онда ол Оңтүстік Саксондардың епископтық орталығын құрды, ол Селси аббаттығында орналасқан.

Батыс Саксонияны сатып алу

Кейдвалла – Батыс Саксонияның ханзадасы, оны Вессекс патшасы Сентвин қуған еді. Кейдвалла жер аударылуын Чилтерн мен Уэльд ормандарында өткізді және бір кезде Уилфридпен дос болып кетті. Кейдвалла, егер Уилфрид оның рухани әкесі болса, онда ол оның адал ұлы болады деп уәде берді. Дәстүр бойынша, Кейдвалла шамамен 686 жылы Сассекске шабуыл жасады және Стоттонның оңтүстік-шығысындағы Саут Даунс аймағында, Гэмпширмен шекараға жақын жерде Этельвеаллмен кездесті. Осы дәстүрге сәйкес, Этельвеалл сол жерді белгілейтін дөңгелек қабірлер тобының оңтүстігіндегі қабірде жатыр. Кейдвалла Этельвеаллдың екі ақсақалы, Берхтун мен Анхун оны қуғанда шабуыл тоқтап қалды. 687 жылы Кейдвалла Батыс Саксонияның патшасы болды және Сассекске жаңа шабуыл басталды, бұл жолы ол сәтті аяқталды. Беда, Кейдвалланың Оңтүстік Саксондарды қаншалықты қатыгездікпен басып тастағанын айтады. Жеңіске жеткен соң, Кейдвалла дереу Уилфридті шақырып алып, оны бүкіл патшалығындағы жоғарғы кеңесші етіп тағайындады. Содан кейін, 686 жылы Уилфрид солтүстікке қайтқанда, Сельси епархиясы Уинчестердегі Батыс Саксония епархиясына қосылды. Дүниелік мәселелерде Сассекс Батыс Саксония патшаларына, ал діни мәселелерде Винчестер епископтарына бағынышты болды.

Кентпен қарым-қатынасы

Кент аймағында 673/674 жылдары Хлотер билік құрған. Бұл оның немере інісі, Кенттік Эдрик оған қарсы көтеріліп, Сассекске қашқанға дейін болды. Онде, Этельвеалдың көмегімен, ол Оңтүстік Саксон әскерін жинады. Содан кейін Эдрик шамамен 685 жылы Хлотерді жеңіп, Кенттің билеушісі болды. Этельвеалдың Кедвалланың қолынан қаза тапқаннан кейін, Вильгельм Малмсбери Эдрик Оңтүстік Саксон мемлекетінің патшасы болды деген пікір білдіреді. Бірақ, 686 жылы Батыс Саксонияның әскері Кедвалла мен оның інісі Мул басшылығымен Кентке шапқындап, Эдрикты биліктен қуғызды және Мулды Кент патшасы етіп тағайындады.