Кіріспе
Өткенді қазіргі көзқарастар арқылы түсіндіру Әдеби және тарихи талдауда, презентизм - өткенді бейнелеуге немесе түсіндіруге қазіргі заманның идеялары мен көзқарастарын енгізуге арналған термин. Кейбір заманауи тарихшылар өз жұмыстарында презентизмнен аулақ болуға тырысады, өйткені олар оны мәдени бейімділіктің бір түрі деп санайды және бұл олардың тақырыптарын бұрмаланған түсінуді тудырады деп санайды. Кейбіреулер қазіргі заманды пайдалануды өткен туралы жазу кезінде жиі кездесетін қателік деп санайды. Оксфорд ағылшын сөздігі 1916 жылдан бастап презентизмді өзінің тарихи мағынасында бірінші рет келтіреді, ал сөз 1870 жылдары осы мағынада қолданылған болуы мүмкін. Тарихшы Дэвид Хакетт Фишер презентизмді "nunc pro tunc" (лит. "одан кейін"). Ол қазіргі заманғы "классикалық мысал" деп аталатын "Whig тарихы" деп жазды, онда белгілі бір XVIII және XIX ғасырдағы британдық тарихшылар тарихны өздерінің саяси сенімдерін растау үшін өткенді пайдаланған түрде жазды. Бұл түсінік қазіргі заманға тән болды, өйткені ол өткенді объективті тарихи контекстте бейнелемейді, керісінше тарихқа тек қазіргі вигтердің көзқарастары арқылы қарайды. Тарихтың қазіргі заманға қатысы бар екеніне баса назар аударатын осы тәсілде маңызды емес нәрселерге аз көңіл бөлінеді, бұл өткенді бұрмалаушылықпен суреттеуге әкеледі. "Виг тарихы" немесе "вигтік" жиі презентизмнің синонимдері ретінде қолданылады, әсіресе тарихи суреттеу телеологиялық немесе триумфалистік болған кезде.
In literary and historical analysis, presentism is a term for the introduction of present day ideas and perspectives into depictions or interpretations of the past. Some modern historians seek to avoid presentism in their work because they consider it a form of cultural bias, and believe it creates a distorted understanding of their subject matter. The practice of presentism is regarded by some as a common fallacy when writing about the past. The Oxford English Dictionary gives the first citation for presentism in its historiographic sense from 1916, and the word may have been used in this meaning as early as the 1870s. The historian David Hackett Fischer identifies presentism as a fallacy also known as the "fallacy of nunc pro tunc" (lit. "now for then"). He has written that the "classic example" of presentism was the so called "Whig history", in which certain 18th and 19th century British historians wrote history in a way that used the past to validate their own political beliefs. This interpretation was presentist because it did not depict the past in objective historical context but instead viewed history only through the lens of contemporary Whig beliefs. In this kind of approach, which emphasizes the relevance of history to the present, things that do not seem relevant receive little attention, which results in a misleading portrayal of the past. "Whig history" or "whiggishness" are often used as synonyms for presentism particularly when the historical depiction in question is teleological or triumphalist.
Әлеуметтік талдау
Презентизмнің социологиялық талдаудағы қысқа тарихы бар, онда ол жаңа технологияны енгізуден басталатын мінез-құлық өзгеруін түсіндіретін технологиялық детерминистерді сипаттау үшін пайдаланылады. Мысалы, Франсис Кэрнкросс сияқты ғалымдар Интернет "ауқыттың жойылуына" әкелді деп жариялады, бірақ көпшілік қоғамдастық байланыстары мен көптеген іскерлік байланыстар көптеген жылдар бойы континенттік және тіпті континенттік аралық болды.
Моральдық үкімдер
Қазіргі заманғылық тарих және моральдық үкімдер мәселесінде де фактор болып табылады. Тарихшылар арасында, әдеттегі көзқарас, қазіргі заманғы моральдық түсініктерді өткенге аудару, қазіргі заманға деген қателік жасау болып табылады. Мұны болдырмау үшін тарихшылар болған оқиғаларды ғана баяндап, сын сөздерді қолданбауға тырысады. Мысалы, құлдық туралы тарихты жазу кезінде бұл тәжірибе кеңінен қабылданған кезде, бұл фактке топ немесе жеке адам туралы шешімді әсер етуге жол беру қазіргі уақыттағы және олай болса, одан аулақ болу керек. Сыншылар құлдық сияқты мәселелерде қазіргі заманға көз жеткізуден аулақ болу басым топтардың, бұл жағдайда құл иелерінің, оларға қарсы шыққандардың көзқарастарын қолдауға барабар деп жауап береді. Тарих профессоры Стивен Ф. Лоусон былай дейді: Мысалы, құлдық пен нәсілге қатысты тарихшылар қазіргі заманның әсерінен нәсілдік мәселелер туралы жаңа сұрақтар қойып, жаңа деректер тапты. Мысалы, олар құл иелерінің көзқарастары мен мінез-құлқының ежелгі тарихқа қайшы келетінін анықтады. Құлдыққа ұшыраған халықтардың қарсылық білдірудің әртүрлі түрлеріне қоса, 18-19 ғасырларда құлдыққа қарсы шыққандар, соның ішінде квакерлер мен құлдықты жоюшылар, африкалықтарды құлдыққа салуға моральдық негізде қарсы болды. Сыншылар бұған жауап ретінде моральдық үкімдерден аулақ болу моральдық салыстырмалылықты жүзеге асыру болып табылады. Кейбір дін тарихшылары адамгершіліктің мәңгілік екенін, оны Құдай орнатқанын айтады; олар мәңгілік нормаларды өткенге қолдану ахаронисттік емес дейді. (Бұл көзқарас бойынша, әдеп өзгерсе де, мораль өзгермейді.) Басқалар діни нормаларды қолдану уақыт өте келе әртүрлі болды деп айтады. Мысалы, Августин Гиппоның пікірінше, моральдық қағидалар бар, бірақ кейбір тәжірибелер (мысалы, көп әйел алу) бұрын әдеттегі болғандықтан, бірақ қазір әдеттегі немесе қабылданатын емес деп санайды. Фишер өз кезегінде тарихшылардың бұл қателіктен толықтай құтылу мүмкін емес екенін, бірақ олар кем дегенде өздерінің бейімділіктерін білуге тырысуы керектігін және тарихын өткенді бұрмалаған суретті жасамауы үшін жазуы керектігін жазады. Консервативті сыншылар 1619 жобасы сияқты қазіргі заманғы тарихи стипендияда "оянған" көзқарастардың кеңінен қоғамдағы үстемдігін көрсететін деп таныды.
For example, with respect to slavery and race, historians, influenced by the present, have uncovered new data by raising new questions about racial issues. They have discovered, for instance, points of view and behavior among the enslaved that contradict older histories told primarily from the perspective of slaveholders. In addition to the various forms of resistance embraced by enslaved peoples, opponents of slavery in the 18th and 19th centuries, including Quakers and abolitionists, objected on moral grounds to the enslavement of Africans. Critics further respond that to avoid moral judgments is to practice moral relativism. Some religious historians argue that morality is timeless, having been established by God; they say it is not anachronistic to apply timeless standards to the past. (In this view, while mores may change, morality does not.) Others argue that application of religious standards has varied over time as well. Augustine of Hippo, for example, holds that there exist timeless moral principles, but contends that certain practices (such as polygamy) were acceptable in the past because they were customary but now are neither customary nor acceptable. Fischer, for his part, writes that while historians might not always manage to avoid the fallacy completely, they should at least try to be aware of their biases and write history in such a way that they do not create a distorted depiction of the past. Conservative critics have portrayed a trend towards presentism in modern historical scholarship such as The 1619 Project as reflective of a growing dominance of "woke" attitudes in wider society.