Балалар мәдениеті: зерттеулер мен даму үрдістері

Кіріспе

Балалар мәдениеті балаларға арналған мәдени мұралар, балалар медиасы мен әдебиеті, сондай-ақ балалық шақ ұғымына байланысты туындаған мифтер мен әңгімелерді қамтиды. Балалар мәдениеті академиялық ортада мәдениеттану, медиа зерттеулер және әдебиет кафедраларында зерттеледі. Балалық шақты зерттеудің салааралық көзқарасы балалар мәдениетін зерттеуге қатысты әлеуметтік теория аясында да қарастырылуы мүмкін.

Балалар мәдени зерттеулері

Соңғы жылдары мәдениеттанудың түрлі салаларындағы ғалымдар қоғам мәдениетінде балалардың рөліне қатысты әлеуметтанулық мәселелерді талдап, бағалаумен айналысты. "Балалар мәдениеті" термині "Балалар мәдениеті оқырманы" атты еңбектер жинағы арқылы кеңінен танымал болды. МТИ-дың Генри Дженкинс редакциялаған жинақта балалық шақ және бала болудің мәні туралы мәдени тақырыптарды талқылайтын әртүрлі ғалымдардың еңбектері жинақталған. Дженкинс бұл жинақты "біздің мәдениет бала болуді қалай анықтайды, ересектердің институттары балалар өміріне қалай әсер етеді және балалар өздерінің мәдени және әлеуметтік жекеліктерін қалай құрастырады" деп сипаттайды. Осы ғалымдар балаларды әлеуметтік және саяси "әрекет етуге" ие "белсенді қатысушылар" деп қарастырады.

Жақында Ребекка Хейнс, Шарон Мацарелла және Нэнси Дженнингс сияқты медиа зерттеуші ғалымдар балалардың тұтыну мәдениеті, медиа және ойыншықтарды насиндаудың өзара байланысын зерттеу үшін мәдениеттанулық тәсілдерді қолдануға шақырып отыр. Олар "Балалар ойыншықтарының насиндалуы: Балалардың тұтыну мәдениетіне қатысты сынды көзқарастар" және "Легоның мәдени зерттеулері: тек кірпіштен артық" сияқты жинақтарды жариялап, әдебиеттегі бұл олқылықты толтыруға тырысты.

Балаларды әлеуметтік қамту

Тұтынушыны әлеуметтендіру және тұтынушылық жастардың тұтынуға қатысты дағдыларды, білімді және көзқарастарды қалыптастыру кезеңдерімен айналысады. Миннесота университетінің Карлсон менеджмент мектебінің маркетинг кафедрасының меңгерушісі Дебора Роддер Джон 25 жылдық зерттеулерді қарастырып, "балалардың өнімдер, брендтер, жарнама, сауда жасау, баға белгілеу, шешім қабылдау стратегиялары, ата-аналардың ықпал ету стратегиялары, сондай-ақ тұтыну мотивтері мен құндылықтары туралы білімі" тақырыбына назар аударады. Тұтынушылардың мінез-құлқын дамытуға арналған модель жасқа байланысты үлгілер арқылы құрылған. Білімнің және ойлаудың ерекшеліктері мен даму механизмдерін пайдалана отырып, танымдық және әлеуметтік кезеңдер Пиажедің танымдық даму теориясы арқылы анықталады, ол балалардың танымдық түрде делдалдық хабарламаларды түсіну қабілетін меңгерген кезде өтетін даму кезеңдерін сипаттайды. Ол ақпаратты сақтау және қайтаруды түсіндіретін ақпараттық өңдеу теорияларына да сілтеме жасайды. Джон Гарвард университетінің білім беру, адам дамуы және медицина психологиясы профессоры Роберт Л. Селменнің жас балалардағы әлеуметтік көзқарастардың қалыптасуы туралы пікірлерін келтіреді.

Балалардың медиа зерттеулері

Балалардың медианы қолдану және тұтыну, қолжетімділік және сауаттылық, мазмұны мен оған ұшырау туралы зерттеулер – жастардың мінез-құлқына қатысты зерттеулерде кездесетін тақырыптардың барлығы. Медиа ортасының қарқынды дамуына байланысты, түрлі ғылыми саланың зерттеушілері тек тұтынуды түсінумен шектеліп қалмай, мобильділікке және әртүрлі коммуникация мен өзара әрекеттесу мүмкіндіктерін ұсынатын жаңа медиа технологияларының тереңдігін зерттеуге ұмтылады. Қазіргі қоғамда жастардың күніне орташа есеппен 5-7, тіпті 7,5 сағатқа дейін медианы пайдаланатыны хабарланды. Атап айтқанда, ойын-сауық медиасы: теледидар және жатын бөлмесіндегі теледидар, кабельдік/спутниктік телеарналар, кино, музыка, компьютер, интернет, бейне ойындар (онлайн, CD-ROM немесе ойын консолі арқылы), ұялы телефондар, жарнама және баспа түріндегі материалдар. Қазіргі қоғамда жастардың бес пайдалану туралы мәліметтер келтірілген.

Қол жеткізу және пайдалану

Медиа қолданысындағы түрлі кедергілерді және оларды жеңілдетуші факторларды қарастырғанда, медиа сауаттылығында қолжетімділік, түсіну және шығармашылық бастаманың бәрі өзіндік рөл атқарады. Медиаға қол жеткізу үшін физикалық қолжетімділік және медианы пайдалану қабілеті болуы керек. Жеке пайдалануға арналған жаңа медианың кең таралуына қарамастан, мектепте әдеттегі күні интернет қолданғанын айтқан балалардың саны 2004 жылы 19%-ды, ал 2009 жылы 20%-ды құрады. Медиа кеңістігінің әртараптануы жастардың таңдау мүмкіндіктерін кеңейтті. 10 жылға (1999-2009) созылған Кайзер Фамилиялық қорының зерттеуі медиаға қолжетімділіктің жаңа платформаларға таралуын көрсететін бірнеше салаға назар салады, олардың ішінде: жоғары жылдамдықты үй интернетіне қолжетімділіктің артуы, теледидар контентінің онлайнға көшуі және әлеуметтік желілер мен YouTube сияқты жаңа қолданбалардың кеңеюі. 2010 жылғы ұқсас зерттеуде Кайзер зерттеушілері ойын-сауық медиасын «мектеппен байланысты емес медиа қолдану» деп анықтады (6-бет). Би мен Бойд (2010) ойын-сауық медиасын мыналар деп белгілейді: теледидар, кино, MP3 плеерлер, бейне ойындар және компьютерлер. Жаңа ойын-сауық түрлеріне қызығушылық артып келе жатқанмен, теледидар әлі де ең күшті әсерге ие. Үйде оңай қолжетімді, дыбыс пен цифрлық бейнелерді біріктіретін теледидар, басқа жаңа медиа әлі толыққанды пайдалана алмаған ақпараттық және әлеуметтік құндылықтары бар тартымды ортаны құрайды. Адамдар арасындағы қарым-қатынас тұрғысынан, Стенфорд ғалымдары медиада бірнеше тапсырманы бір уақытта орындау мен тікелей қарым-қатынас арасындағы айырмашылықты талқылағанда, қыздардың бірнеше ұқсас платформаларда медиа қолдануын байқады, соның ішінде: бейнелер мен бейне ойындарды қарау, музыка тыңдау, электрондық поштаға жазылу және әлеуметтік желілерде жазба жариялау, хабар алмасу және жылдам хабарлау, телефонмен сөйлесу және бейне байланыс. Лондон экономика және саяси ғылымдар мектебінің ғалымдары Ливингстон мен Бовиллдің мәлімдемесіне сәйкес, 6-17 жастағылардың дерлік барлығы (99%) бос уақытында теледидар көреді, бес адамның төртеуінен астамы бейнелерді тамашалайды (81%), үштен екісі компьютерлік ойындар ойнайды (64%), тоғыз адамның сегізі (86%) музыка тыңдайды (көбінесе басқа нәрсемен айналысып жүргенде), жартысынан көбі (57%) мектепке арналмаған кітаптар оқиды, үштен бірі (36%) бос уақытында ойын ойнамай, жеке компьютерді (PC) пайдаланады, ал бес адамның бірі (19%) интернетті жеке қолданады (көбінесе мектепте).

In addressing various barriers to and enablers of media usage, access, understanding, and creative initiative all play their roles in media literacy. In order to access media there must be physical access and then the ability to manipulate the media. Despite the proliferation of new media for personal use, those children that reported they used the internet on a typical day at their schools has remained consistent at 19% in 2004 and 20% in 2009. Diversifying media landscapes have expanded the options young people have to consume. The Kaiser Family Foundation study that spans 10 years (1999 2009) highlights several areas in which media access has branched into new platforms including: the increase of high speed home Internet access, the crossing over of television content available online, and the expansion of new applications such as social networking and YouTube. In a similar study in 2010, the Kaiser researchers defined recreational media as, "non school related media use" (p. 6). Bee and Boyd (2010) specifies entertainment media only as: television, movies, MP3 players, video games, and computers. While interest in areas of newer forms of entertainment media are expanding, television still has the most predominant effects. Easily accessible at home, TV's incorporation of sound and digital images make for an entertaining medium that has both informational and social values that other new media have not yet tapped. From an interpersonal communication standpoint, Stanford scholars discussing media multitasking versus face to face multitasking observed girl's media use across several similar platforms including: video and video games, listening to music, e mailing and posting on social network sites, texting and instant messaging, talking on phones, and video chatting. According to Livingston and Bovill of the London School of Economics and Political Science, almost all (99%) of 6 17 year olds watch television in their leisure time, over four in every five watch videos (81%), two thirds play computer games (64%), almost nine in ten (86%) listen to music (often while doing something else), just over half (57%) read books that are not for school, a third (36%) use a personal computer (PC) not for games in their leisure time, and one in five (19%) personally use the Internet somewhere (mostly in school).

Медиа мен технология дәуірі

Балалардың бұл медиа құралдарымен қашан, қалай және қандай жағдайда қарым-қатынас жасайтыны – олардың әлеуметтік қарым-қатынасына, әлеуметтік жағдайына, мектептегі оқуға және басқа да іс-әрекеттерге жұмсайтын уақытына әсер етеді. Балалар медиа құралдарын көбірек пайдаланады және бір уақытта бірнеше нәрсені істей алады. Дегенмен, ғалымдар әлеуметтік және эмоционалдық дамудың маңызды факторы ретінде құрбы-құрдастарымен және ересектермен тікелей қарым-қатынасты мойындайды. 2010 жылы Риддют, Фур және Робертс зерттеулерінде, көп медиа пайдаланатындардың көптеген әлеуметтік-эмоционалдық салаларында, аз пайдаланатындармен салыстырғанда айқын айырмашылықтарды анықтады. Олардың мәліметінше, көп медиа пайдаланатындардың 10%-ы көңілсіз немесе бақытсыз сезінуі мүмкін, ал 12%-ы көңілдесу сезімін бастан өткеруі мүмкін. Электрондық және цифрлық медиа құралдары, әсіресе, қоғамдық, мәдени және әлеуметтік құрылымға олардың тигізетін әсері зерттеулерге тақырып болып отыр. Кальверт пен Уилсон (2008) батыс қоғамдарындағы балалар үшін экрандық медиамен тәжірибе алмасуды қалыпты жағдай деп сипаттайды, сондықтан авторлар медиа құралдарын бір уақытта пайдалану құбылысына назар аударады. Бірнеше платформада назар аудару туралы мәліметтерге сәйкес, 7-ден 12-ге дейінгі сынып оқушыларының 68%-ы теледидар көріп отырып, кейде (29%) немесе көбінесе (39%) бірнеше нәрсені бірге істейтінін айтқан. Тікелей қарым-қатынас пен медиа құралдарын бір уақытта пайдалану арасында кері байланыс бар екені анықталды. Зерттеуде медиа құралдарын бір уақытта пайдалану теріс әлеуметтік көрсеткіштермен байланысты болса, ал тікелей қарым-қатынас оң әлеуметтік жағдаймен тығыз байланысты екені анықталды. Атап айтқанда, бейнелерді пайдалану әлеуметтік жағдайдың нашарлауымен байланысты. Сұралған қыздардың арасында музыка тыңдау, телефонмен сөйлесу және онлайн қарым-қатынас медиа құралдарын бір уақытта пайдаланумен оң байланысты екені анықталды, сонымен қатар ұялы телефонның болуы және жатын бөлмеде телевизордың тұруы медиа құралдарын бір уақытта пайдаланудың деңгейін одан да жоғарылатты. Осыған байланысты ғалымдар бұл екеуін ұйқының жетіспеуімен байланыстырды. Зерттеулер тікелей қарым-қатынастың ұйқы сағатына оң әсер ететінін көрсеткенмен, медиа құралдарын бір уақытта пайдалану, бейнелерді пайдалану және онлайн қарым-қатынас ұйқы сағатына кері әсер ететінін анықтады. Медиа экологиясы жылдам өзгеріп, әлеуметтік дамуды қалыптастыратын өзара әрекеттесуді өзгертіп жатыр. Зерттеулер жастардың уақытын қалай өткізетініне көбірек назар аударуда. Көптеген ғалымдар үшін балалардың денсаулығы мен салауаттылығы үшін жағдай мен мазмұн шектеулерді белгілейді. Медиа құралдарымен күшті қанығу белгілі бір көзқарастар мен ой-пікірлердің қалыптасуына әкелуі мүмкін. Қазіргі уақытта балалар мен жасөспірімдерге медиа құралдарының тигізетін әсерін зерттейтін ірі ұлттық ұйымдар жұмыс істеп жатыр. Кейзер отбасы қоры сияқты қорылар балалар мен жасөспірімдердің медиа әдеттерін зерттейтін ұзақ мерзімді зерттеулер жүргізіп келеді. Жылдар бойы ел бойынша 8-ден 18 жасқа дейінгі 2000-нан астам балалық және жасөспірімдік кезеңдегі өзгерістерді бақылауға қатысты. Авторлар сонымен қатар жастардың медиа ортасын, сондай-ақ жылдар бойы әртүрлі жас топтарындағы пайдалану үлгілерін зерттеді. Сондай-ақ, жыныстық және этникалық айырмашылықтар зерттелді. 2010 жылы Страсбургер, Джордан және Доннерштейн медианың денсаулық пен әл-ауқатқа тигізетін әсерін талқылады. Зерттеулер көрсеткендей, медиа дамуға оң әсерін тигізуі мүмкін және әлеуметтік байланыстарды нығайтатын қауіпсіз, салауатты өмір салты туралы ақпарат береді. Дегенмен, кейбір ғалымдар медианың агрессия, жыныстық мінез-құлық, есірткі қолдану, тамақтанудың бұзылуы және академиялық қиындықтар сияқты салдарының ықтимал жағымсыз әсерлеріне қатысты алаңдаушылықтарын білдіруді жалғастыруда. 2000 жылы Лондондағы Экономика және саяси ғылымдар мектебінің профессорлары Ливингстон мен Бовилл жүргізген зерттеуге сәйкес, 6-17 жастағы балалардың барлығы дерлік (99%) бос уақытында теледидар көреді, әр бесінші баланың төртеуінен көбі (81%) бейнероликтерді көреді, үштен екісі (64%) компьютерлік ойындар ойнайды, оннан тоғызын (86%) музыка тыңдайды (көбінесе басқа бір нәрсемен айналысып жүргенде), жартысынан көбі (57%) мектепке арналған емес кітаптарды оқиды, үштен бірі (36%) бос уақытында ойын ойнауға емес, жеке компьютерді (PC) пайдаланады, ал бестен бірі (19%) Интернетті жеке пайдаланады (көбінесе мектепте).

"The choices that our children are making—when and how they engage with these media and in what situations—are shaping their social relationships, social well being, and time availabilities for school related study and other activities." Children are increasing their consumption of media and their media multitasking. yet because scholars continue to recognize face to face communication with peers and adults as key determinant of social and emotional development, In 2010, Rideout, Foehr, and Roberts found substantial differences in children that are heavy compared to light media users in numerous socioemotional areas of life. These scholars reported that heavy users are 10% more likely to feel sad or unhappy; 12% more likely to report feelings of boredom. Electronic and digital media especially are increasingly being studied for their influential role in community, cultural, and societal shaping. Calvert and Wilson (2008), describe experiences with screen media as normative for children in western societies, so much that authors point out a phenomenon called media multitasking. Reports of spreading attention across platforms indicated that some 68% of seventh through twelfth graders reported media multitasking while watching TV either 'some of the time' (29%) or 'most of the time' (39%). A negatively associated relationship between face to face communication and media multitasking was found. In the study, media multitasking was associated with negative social indicators and face to face communication was strongly associated with positive social well being. In particular, video usage was strongly associated with negative social well being. Of the girls surveyed, the media formats of music, talking on the phone, and online communication were found to be positively related to media multitasking, and even greater levels of media multitasking were seen with cell phone ownership and having TV in the bedroom. With that, the scholars also linked the two to less sleep. While the research indicated that face to face communication was positively related to hours of sleep, they found media multitasking, video use, and online communication to be negatively related to hours of sleep. The rapidly fluctuating media ecologies now more than ever are changing the very interactions that form social developments. Increasingly, studies are focusing on the ways in which youth spend their time. For many scholars context and content set the parameters for health and wellness in the lives of children. High mediated saturation levels can lead to the development of certain outlooks and perspectives. There is research now from large national organizations studying media effects specially those of children and adolescents. Foundations like the Kaiser Family Foundation have conducted longitudinal studies relating the media habits of children and adolescents. Through the years nationwide, over 2,000 youth, ages 8 to 18, have participated to track changes through developing stages of childhood and adolescents. Authors also investigated the media environment of young people, as well as usage patterns over the years and across different age groups. Gender differences and ethnicity were also studied. In 2010, Strasburger, Jordan, and Donnerstein discussed the effects of media on health and well being. While studies have shown that media can be positive for development and provide information about safe healthy practices that can foster social connectedness, some scholars continue to express concerns regarding potential negative effects of media's outcomes such as: aggression, sexual behavior, substance use, disordered eating, and academic difficulties. According to a 2000 media study done by Livingston and Bovill of the London School of Economics and Political Science, almost all (99%) of 6 17 year olds watch television in their leisure time, over four in every five watch videos (81%), two thirds play computer games (64%), almost nine in ten (86%) listen to music (often while doing something else), just over half (57%) read books that are not for school, a third (36%) use a personal computer (PC) not for games in their leisure time, and one in five (19%) personally use the Internet somewhere (mostly in school).