Кіріспе

1982 жылға дейін Канада Конституциясын өзгерту ең алдымен 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңына түзетулер енгізуді білдірді. Дегенмен, көптеген басқа конституциялардан өзгеше, бұл заңда түзету формуласы болған жоқ; өзгерістердің орнына Ұлыбритания Парламенті (немесе "Империялық Парламент") қабылдаған Британдық Солтүстік Америка заңдары арқылы жүзеге асырылды. Басқа Достас елдері 1931 жылғы Вестминстер статутынан кейін конституциялық түзетулерді жүргізу құқығын өздеріне алды, бірақ сол кезде Канада Ұлыбритания Парламентіне бұл құқықты "уақытша" сақтап қалуға келісім берді. 1931 мен 1982 жылдар аралығында федералды үкімет, Канада Төменгі палатасы мен Сенатының атынан, британ үкіметіне түзетулерді сұрап үндеу жіберді. Үндеуде қажетті түзетулерді қамтитын қарар болады, оны британ Парламенті әдетте аз немесе ешқандай пікірталассыз қабылдады. 1982 жылғы Конституциялық заңмен Канада өз конституциясын өзгерту құқығын өз қолына алды, толық тәуелсіздікке ие болды. Осыдан бері Канада Конституциясына түзетулер енгізу үшін Төменгі палата, Сенат және провинциялық заң шығарушы органдардың келісімін қажет ететін бес түзету формуласының бірі қолданылады.

Түзету формулалары

1982 жылы конституцияны қайтару процесінің бір бөлігі ретінде 1982 жылғы Конституциялық актінің 38-49-шы баптарында конституцияны өзгерту ережесі қабылданды. Осы актіге сәйкес, конституцияның қай бөлігіне өзгерту енгізілгеніне қарай, өзгерту рәсімі әртүрлі санаттардан құралады.

Бiр дауысты келісім бойынша өзгерiстер

Конституцияның кейбір бөлімдері барлық провинциялардың толық бірлігімен және Парламенттің екі палатасының келісімімен ғана өзгертілуі мүмкін. Бұл формула 1982 жылғы Конституциялық актінің 41-бабында қамтылған және "бірліктің формуласы" деп белгілі. Ол келесі мәселелерге қатысты қолданылады:

"7/50 формуласы" өзгерістері

Кейбір конституциялық ережелерге түзетулер енгізу үшін Төменгі палата, Сенат және провинциялық заң шығарушы жиналыстардың кемінде жетісі, провинциялардың жалпы халқының кемінде 50 пайызын құрайтын, бірдей қаулылар қабылдалуы тиіс. Бұл формула 1982 жылғы Конституциялық актінің 38-бабында баяндалған және ресми түрде "жалпы түзету рәсімдері" деп аталады, сондай-ақ "7/50 формуласы" деп белгілі.

Облыстық конституциялар

45-бапқа сәйкес, егер өзгерістер 41-бапта белгіленген мәселелерге қатысты болмаса, әрбір провинцияның өзінің конституциясын өзгертуге ерекше құқығы бар.

Сенаттың үстіне

47-тарау Канада Конституциясына өзгеріс енгізуге, Сенат мәселені жариялауға рұқсат беретін қаулы қабылдамай, мүмкіндік береді, егер 180 күн ішінде Халықтар палатасы мәселені жариялауға рұқсат беретін қаулыны қабылдағаннан кейін Сенат мұндай қаулыны қабылдамаса және бұл мерзім өткеннен кейін кез келген уақытта Халықтар палатасы қайтадан осы қаулыны қабылдаса. Парламент тоқтатылған немесе таратылған кез келген кезең 180 күндік мерзімді есептеу кезінде есепке алынбайды.

1982 жылға дейінгі өзгерістер

1982 жылға дейінгі конституциялық түзетулердің көп бөлігі Ұлыбритания немесе Канада парламенттерінің 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңына (қазіргі 1867 жылғы Конституция заңы) түзетулер енгізу туралы актілері болды. Кейбір жағдайларда Канаданың конституциялық құрылымына конституцияға толыққанды қосымша құжаттар қосу арқылы түзетулер енгізілді. Бұларға Канадаға провинцияларды қосу туралы бұйрықтар, мысалы, Британдық Колумбия Одағының шарттары, сондай-ақ Канада үкіметінің құрылымын өзгертетін құжаттар, мысалы, 1875 жылғы Канада Парламенті заңы кірді. + 1867 жылдан 1982 жылға дейінгі Конституциялық түзетулер тізімі Аты Жылы Басқа конституциялық құжаттарға түзетулер Статусы (2022 жылға дейін) 32–33 Виктория актын өзгерту және жалғастыру туралы акт; Манитоба провинциясының үкіметін құру және қамтамасыз ету туралы акт, 1870 1870 1867 жылғы Конституция заңының 21-бабы Конституцияда Манитоба заңы, 1870 деген атпен. Руперт жері заңы 1868 1868 жоқ Руперт жері мен Солтүстік-Батыс аумағы туралы бұйрық күшіне енген кезде тоқтатылды. Руперт жерінің уақытша үкіметі заңы, 1869 1869 жоқ 1871 жылдың 14 сәуірінде күші жойылды. Руперт жері мен Солтүстік-Батыс аумағын Одаққа қабылдау туралы Ең Көне Кеңестің 1870 жылғы 23 маусымдағы бұйрығы 1870 жоқ Конституцияда Руперт жері мен Солтүстік-Батыс аумағы туралы бұйрық ретінде. Британдық Колумбияны Одаққа қабылдау туралы Ең Көне Кеңестің бұйрығы, 1871 жылғы 16 мамыр 1871 1867 жылғы Конституция заңының 21-бабы Конституцияда Британдық Колумбия Одағының шарттары ретінде. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1871 1871 жоқ Конституцияда 1871 жылғы Конституция заңы ретінде. Принц Эдуард аралын Одаққа қабылдау туралы Ең Көне Кеңестің 1873 жылғы 26 маусымдағы бұйрығы 1873 жоқ Конституцияда Принц Эдуард аралының Одақ шарттары ретінде. Канада Парламенті заңы, 1875 1875 1867 жылғы Конституция заңының 18-бабы Конституцияда осы атаумен. Солтүстік Америкадағы және оған іргелес аралдардағы барлық британдық иеліктер мен аумақтарды Одаққа қабылдау туралы Ең Көне Кеңестің 1880 жылғы 31 шілдедегі бұйрығы 1880 жоқ Конституцияда Іргелес аумақтар туралы бұйрық ретінде. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1886 1886 жоқ Конституцияда 1886 жылғы Конституция заңы ретінде. Канада (Онтарио шекарасы) заңы, 1889 1889 жоқ Конституцияда осы атаумен. 1867 жылғы Конституция заңының 2, 4, 25, 42, 43, 51, 81, 88, 89, 127, 145-баптарын күшіне енгізу туралы заң 1893 тоқтатылды. Канадалық спикер (орынбасарларды тағайындау) заңы, 1895 1895 жоқ 1982 жылы жойылды. Альберта заңы, 1905 1905 1867 жылғы Конституция заңының 21-бабы Конституцияда Альберта заңы ретінде. Саскачеван заңы, 1905 1905 1867 жылғы Конституция заңының 21-бабы Конституцияда Саскачеван заңы ретінде. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1907 1907 жоқ Конституцияда 1907 жылғы Конституция заңы ретінде. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1915 1915 1867 жылғы Конституция заңының 21, 22, 26, 27, 28, 51A-баптары Конституцияда 1915 жылғы Конституция заңы ретінде. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1916 1916 жоқ 1927 жылғы Заңды қайта қарау туралы заңмен күші жойылды. Заңды қайта қарау туралы заң, 1927 1927 1915 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңының 1 және 2-баптарын алып тастады және 1916 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңының күшін жойды. Тоқтатылды. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1930 1930 жоқ Конституцияда 1930 жылғы Конституция заңы ретінде. Вестминстер статуты, 1931 1931 жоқ Конституцияда осы атаумен. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1940 1940 1867 жылғы Конституция заңының 91(2A) бабы Конституцияда 1940 жылғы Конституция заңы ретінде. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1943 1943 1867 жылғы Конституция заңының 51-бабы 1982 жылы жойылды. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1946 1946 1867 жылғы Конституция заңының 51-бабы 1982 жылы жойылды. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1949 1949 1867 жылғы Конституция заңының 21, 22-баптары Конституцияда Ньюфаундленд заңы ретінде. Британдық Солтүстік Америка (No. 2) заңы, 1949 1949 1867 жылғы Конституция заңының 91-бабы 1982 жылы жойылды. Заңды қайта қарау туралы заң, 1950 1950 1867 жылғы Конституция заңының артық 118-бабын алып тастады. Тоқтатылды. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1951 1951 1867 жылғы Конституция заңының 94A бабы 1982 жылы жойылды. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1952 1952 1867 жылғы Конституция заңының 51-бабы 1982 жылы жойылды. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1960 1960 1867 жылғы Конституция заңының 99-бабы Конституцияда 1960 жылғы Конституция заңы ретінде. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1964 1964 1867 жылғы Конституция заңының 94(A) бабы Конституцияда 1964 жылғы Конституция заңы ретінде. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1965 1965 1867 жылғы Конституция заңының 29-бабы Конституцияда 1965 жылғы Конституция заңы ретінде. Британдық Солтүстік Америка заңы, 1974 1974 1867 жылғы Конституция заңының 51(1) бабы Конституцияда 1974 жылғы Конституция заңы ретінде. Британдық Солтүстік Америка заңы (No. 1), 1975 (бұрын Солтүстік-Батыс территорияларын ұсыну туралы заң) 1975 1867 жылғы Конституция заңының 51(2) бабы 1999 жылы Конституция заңы (No. 1), 1975 деп аталғаннан кейін жойылды. Британдық Солтүстік Америка заңы (No. 2), 1975 1975 1867 жылғы Конституция заңының 21, 22, 28-баптары Конституцияда Конституция заңы (No. 2), 1975 ретінде. Әртүрлі заңдарды қайта қарау туралы заң, 1977 1977 Конституция заңдарының қайта аталғанын, қайтадан 1982 жылғы Конституция заңымен аталды. Тоқтатылды. Канада заңы 1982 1982 жоқ Конституцияда осы атаумен. Конституция заңы, 1982 1982 1867 жылғы Конституция заңының 1, 20, 51, 91(1), 92(1), 92A(6), 94A, Алтыншы кестесі Конституцияда осы атаумен.

1982 жылдан кейінгі өзгерістер

Конституцияға түзетулер енгізу қазіргі Канадада көп талқыланған тақырып, және құжатты қайта қараудың екі ең толыққанды әрекеті де сәтсіз аяқталды. Дегенмен, 1982 жылы конституцияға өзгерістер енгізілгеннен бері он үш түзету қабылданды. Бұл түзетулердің көпшілігі шектеулі ауқымда болды, тек белгілі бір провинцияларды қатыстыратын мәселелерді қарастырды. + 1982 жылдан кейінгі Конституцияға енгізілген түзетулер тізіміАтыТүзетілген бөлімдерМақсаты және ескертулеріТүзету рәсіміКонституцияға түзетулер енгізу туралы 1983 жылғы жарияланым1982 жылғы Конституциялық актінің 25(b), 35(3)–(4), 35.1, 37.1, 54.1 және 61-тармақтарыКонституциядағы халықтардың құқықтарын күшейтті. 38-бап: 7/50 қағидасыКонституциялық акт, 1985 (өкілдік)1867 жылғы Конституциялық актінің 51(1)-тармағыКоммундар палатасындағы орындықтарды бөлу формуласын өзгертті. 2011 жылы «Әділ өкілдік» актісімен алмастырылды. 44-бап: Канада ПарламентіКонституцияға түзету, 1987 жылЖаңафаундленд актісінің 3- және 17-тармақтары және оған қосымшаЖаңафаундлендтегі Пятидесятниктер шіркеуінің білім беру құқықтарын кеңейтті. 1998 жылғы Конституцияға түзету (Жаңафаундленд актісімен алмастырылды). 43-бап: Төменгі палата, Сенат және Жаңафаундленд АссамблеясыКонституцияға түзету, 1993 (Нью-Брансуик)1982 жылғы Конституциялық актінің 16.1-тармағыКанадалық құқықтар мен бостандықтар хартасына 16.1-бөлімді қосты, ол Нью-Брансуиктегі ағылшын және француз тілді қауымдастықтарын теңестіріп, ерекше мәдени және білім беру мекемелеріне құқық берді. 43-бап: Төменгі палата, Сенат және Нью-Брансуик Заңнамалық жиналысыКонституцияға түзету, 1993 (Принц-Эдуард аралы)Принц-Эдуард аралының Одақ шарттарына қосымшаПринц-Эдуард аралына паромдық қызметтердің орнына тұрақты көпір салуға рұқсат берді. 43-бап: Төменгі палата, Сенат және ПЭИ Заңнамалық жиналысыКонституцияға түзету, 1997 (Жаңафаундленд актісі)Жаңафаундленд актісінің 17-тармағыЖаңафаундленд провинциясына шіркеулік білім беру жүйесін алмастыру үшін зайырлы мектеп жүйесін құруға рұқсат берді. 43-бап: Төменгі палата және Жаңафаундленд Ассамблеясы; Сенаттың мақұлдауы 47-бап бойынша айналып өтілдіКонституцияға түзету, 1997 (Квебек)1867 жылғы Конституциялық актісінің 93A-тармағыКвебек провинциясына конфессиялық мектеп кеңестерін тілдік принцип бойынша ұйымдастырылған кеңестермен алмастыруға рұқсат берді. Ескерту: Квебек Ұлттық Ассамблеясының түзетуді қабылдаған қаулысының кіріспесінде қолданылған түзету формуласы көрсетілмеген және мынадай мәлімдеме бар: «Бұл түзету ешқандай жағдайда Ұлттық Ассамблеяның 1982 жылғы Конституциялық актіні тануын білдірмейді, ол оның келісімінсіз қабылданды». 43-бап: Төменгі палата, Сенат және Квебек Ұлттық АссамблеясыКонституцияға түзету, 1998 (Жаңафаундленд актісі)Жаңафаундленд актісінің 17-тармағыЖаңафаундлендтегі діни сабақтар үшін конфессиялық квоталарды жойды. 43-бап: Төменгі палата, Сенат және Жаңафаундленд АссамблеясыКонституциялық акт, 1999 (Нунавут)1867 жылғы Конституциялық актісінің 21, 23, 28 және 51(2)-тармақтарыНунавут территориясына Канада Сенатында өкілдік беруге рұқсат берді. Ескерту: Акт қабылданған кезде оппозиция жетекшісі Престон Мэннинг осы актінің де, 1993 жылғы Нунавут актісінің де көбірек кіріктірілген түзету формуласын (мысалы, 7/50 формуласын) қолдану арқылы қабылдануы керек еді деп мәлімдеді, және тиісті формуланы қолданбау болашақта конституциялық қиындықтарға әкелуі мүмкін. 44-бап: Канада ПарламентіКонституцияға түзету, 2001 (Жаңафаундленд және Лабрадор)Жаңафаундленд актісінің қосымшасындағы «Жаңафаундленд» сөзінің барлық тіркесі«Жаңафаундленд провинциясының» атауын «Жаңафаундленд және Лабрадор провинциясының» деп өзгертті. 43-бап: Төменгі палата, Сенат және Жаңафаундленд Ассамблеясы«Әділ өкілдік» актісі, 2011 жыл1867 жылғы Конституциялық актісінің 51(1),(1.1)-тармақтарыКоммундар палатасындағы орындықтарды бөлу формуласын өзгертті. 44-бап: Канада ПарламентіКонституцияға түзету, 2022 (Саскачеван актісі)Саскачеван актісінің 24-тармағы, 1966 жылғы 29 тамызда кері күшімен жойылдыКанадалық Тынық мұхиты темір жолына қатысты тарихи салық жеңілдігін жойды. 43-бап: Төменгі палата, Сенат және Саскачеван Заңнамалық жиналысыҚоғамдар палатасында провинциялық өкілдікті сақтау туралы акт (2022)1867 жылғы Конституциялық актісінің 51(1)-тармағыКоммундар палатасындағы орындықтарды бөлу формуласын өзгертті. 44-бап: Канада Парламенті

Облыстық конституцияларды өзгерту

1982 жылғы Конституция Заңының 45-бабы провинцияларға өздерінің провинциялық конституцияларын өзгертуге мүмкіндік береді. Дегенмен, провинциялық конституциялардың көп бөлігі Канада Конституциясының құрамына кіретін құжаттарға енгізілген, сондықтан 43-баптың түзету формуласына сәйкес Сенат пен Төменгі палатаның мақұлдауы қажет болуы мүмкін. 43-бапты қолданбай провинциялық конституцияларды өзгертудің түрлі әдістері қолданылған, бірақ олардың бәрі сотта тексерілген жоқ. Альбертада 1990 жылғы Альберта Конституциясын өзгерту туралы заң провинцияның заң шығарушы жиналысының өкілеттіктерін шектейді, ол метис жерлерін иемденуге қатысты заңдарды өзгерту үшін метис қауымдастығы мүшелерінің келісімін талап етеді. Соттар осы ережелердің болашақ заң шығарушыларды міндетті ететініне қатысты шешім шығармаған, бірақ заңды қабылдау кезінде жоғары талаптар орындалса, мұндай мүмкіндік бар. Британдық Колумбияда провинциялық үкіметтің атқарушы және заң шығарушы тармақтарының өкілеттіктерін және ережелерін сипаттайтын Конституциялық заң деп аталатын заң бар. Алайда, заңда нақты айтылғандай, ол 1867 жылғы Конституция Заңына және Британдық Колумбияның одақ шарттарына бағынышты, себебі Британдық Колумбия Конституциясының осы құжаттарда қамтылған кез келген бөлігін өзгерту үшін 43-бап бойынша түзету қажет. Квебек және Саскачеван провинциялық конституцияларына түзетулерді Канада Конституциясына түзетулер ретінде қабылдады. 2021 жылы Квебек Парламенті «Квебектің ресми және ортақ тілі – француз тілі» заңын қабылдады, ол негізінен француз тілінің хартасына түзетулер енгізді. Заң 1867 жылғы Конституция Заңына 90Q.1 және 90Q.2 баптарын қосуды көздейді, олар квебектіктердің ұлтты құрайтынын және француз тілінің Квебектің жалғыз ресми тілі екенін бекітеді. Өкілдер палатасы 1867 жылғы Конституция Заңына осы толықтыруларға рұқсат бермегендіктен, олар тек 45-бап бойынша түзету рәсімі арқылы жасалған Квебек конституциясына енгізілген түзетулер ретінде күшіне енеді. Конституциялық құқық мамандары провинциялық конституцияға түзетулерді Канада Конституциясының бөлігіне қосымша ретінде қарастырудың заңдылығына қатысты екіге бөлінген. Әділет министрлігінің өкілі 2022 жылдың маусым айында Le Devoir газетіне Квебек заң шығарушы органының «Квебектің ресми және ортақ тілі – француз тілі» заңы арқылы конституцияға енгізген толықтырулар келесі жаңартуда конституциялық заңдардың кодификациясында қайта жарияланатынын мәлімдеді. Алайда, 90Q.1 және 90Q.2 баптары федералды үкімет тарапынан әлі 1867 жылғы Конституция Заңының мәтініне қосылмаған. Соңғы жаңарту 2021 жылдың 1 қаңтарында жасалды. Квебектің бұл әрекетінен кейін, 2022 жылы Квебек Парламенті мен 2023 жылы Саскачеван Парламенті қабылдаған заңдар 1867 жылғы Конституция Заңына 128Q.1 және 90S.1 баптарын қосуға бағытталған. 128Q.1 бабы Квебек заң шығарушы жиналысының мүшелерін 128-баптың талаптарына сәйкес қажетті ант беруден босатады, ал 90S.1 бабы Саскачеванның өзінің эксклюзивті құзыретіне жататын барлық мәселелер бойынша дербестікке ие екенін жариялайды. + Провинциялық конституцияларға түзетулер, Канада Конституциясын өзгертуге бағытталғанNameӨзгертілген бөлім(дер)Мақсаты және ескертулерТүзету рәсіміКвебектің ресми және ортақ тілі – француз тілі заңы (2022)1867 жылғы Конституция Заңының 90Q.1 және 90Q.2 баптары1867 жылғы Конституция Заңына 90Q.1 және 90Q.2 баптарын қосты, олар квебектіктердің ұлтты құрайтынын және француз тілінің Квебектің жалғыз ресми тілі екенін бекітеді.45-бап: Квебек ПарламентіҰлттық Ассамблеяны құрметтейтін актіде көзделген антты, Ассамблеяда отыру үшін қажетті жалғыз ант ретінде мойындаған акт (2022)1867 жылғы Конституция Заңының 128Q.1 бабыКвебек Ұлттық Ассамблеясындағы лауазымдық анттан Канада монархына адалдық антін алып тастады.45-бап: Квебек ПарламентіСаскачеванның бірінші актісі (2023)1867 жылғы Конституция Заңының 90S.1 бабы және Саскачеван Заңының 3.1 бабы1867 жылғы Конституция Заңына 90S.1 бабын және Саскачеван Заңына 3.1 бабын қосты, олар Саскачеванның өзінің эксклюзивті заң шығару құзыретіне жататын барлық мәселелер бойынша дербестікке ие екенін бекітеді.45-бап: Саскачеван Парламенті

Талқылау

Канада конституциясына түзету енгізу Канададағы қызу пікірталас тақырыбы болып табылады. Провинциялық үкіметтер арасында конституцияның кейбір бөліктеріне көптеген провинциялардың ұзақ жылдар бойы талап етіп келген талаптарын қанағаттандыру үшін түзетулер енгізу қажет деген жалпы пікір қалыптасқан сияқты. Батыс провинциялары федералдық деңгейде биліктің үлесін арттыруды, ал Квебек – өзінің ерекше қоғам ретіндегі мәртебесін нығайтуды талап етеді. Әсіресе Квебек 1982 жылғы Конституциялық актіге ресми түрде келіспеген, бірақ бұл актінің заңдық күшіне әсер етпейді. Дегенмен, түзетулердің мән-жайлары бойынша келісімге келу қиын болып тұр. Конституцияға түзету енгізу процедурасының күрделілігі де жағдайды усложнитәді. Көбінесе, түзетулерді мақұлдау үшін федералдық үкімет пен провинциялық үкіметтердің үштен екісінің, жалпы халықтың кем дегенде 50 пайызын құрайтындарының, ал кейбір жағдайларда – федералдық үкімет пен барлық он провинциялық үкіметтің келісімі қажет. 1982 жылы конституцияға бірнеше түзетулер енгізілді, оның ішінде Ньюфаундленд және Квебек провинцияларындағы білім беру жүйесіне қатысты, сондай-ақ Ньюфаундлендтің атауын Ньюфаундленд және Лабрадор деп өзгерту туралы түзетулер (төменде қараңыз). Түзету формуласы ресми түрде өзгертілмегенімен, 1995 жылғы Квебек референдумынан кейін премьер-министр Жан Кретьен басқаратын Канада үкіметі Онтарио, Квебек және Британдық Колумбия провинцияларының, сондай-ақ Прайри (Альберта, Саскачеван және Манитоба) және Атлантика (Нью-Брансуик, Нова-Шотия, Ньюфаундленд және Лабрадор және Принц-Эдуард аралы) аймақтарының ұсынылатын түзетулерге вето құқығын мойындады.

Жеткізбейтін әрекеттер

1987 жылғы Мич-Лейк келісімі, 1982 жылғы Конституциялық актіге Квебектің наразылықтарын шешуге бағытталған конституциялық түзетулер жиынтығы, 1990 жылы он провинцияның барлығы оны ратификацияламағандықтан сәтсіз аяқталды. Конституциялық түзетулердің толыққанды жиынтығына жасалған соңғы әрекет – Шарлоттаун келісімі, ол Мич-Лейк келісімінің сәтсіздігінен кейін туындады. Шарлоттаун келісімі 1992 жылы жалпыұлттық референдумда қолдау таппады.

Шартқа қарамастан

Канада Конституциясының әртүрлі ережелері Канаданың Құқықтар және бостандықтар туралы Хартиясының 33-бабына (мәлімдеме жасау шарты) бағынады. Бұл бап федералды және провинциялық парламенттерге 2- және 7–15-баптарда қарастырылған құқықтар мен бостандықтарды бес жылға дейін уақытша күштен шығаруға рұқсат береді, олар мерзімі біткеннен кейін жаңаруға жатады. Федералды парламент оны ешқашан қолданған емес, бірақ провинциялық парламенттер қолданды. Мәлімдеме жасау шарты 1982 және 1985 жылдар аралығында Квебек Парламенты тарапынан үнемі қолданылды, ол Хартияны қабылдауды қолдамады, бірақ оған қарамастан оған бағынуға тиіс болды. Саскачеван және Альберта парламенттері де бұрын мәлімдеме жасау шартын қолданған, тиісінше, ереуілді тоқтату және әскерилерге ғана арналған неке анықтамасын қорғау үшін. (Альбертаның мәлімдеме жасау шартын қолдануының күші болмады, өйткені неке анықтамасы тек федералдық құзыретке жатады және бір жынысты некелер Азаматтық неке туралы заңмен бүкіл елде заңдастырылды.) Юкон территориясы да бір рет мәлімдеме жасау шартын қолданған заң қабылдады, бірақ ол заң күшке енгізілген жоқ. 2018 жылы Онтарио провинциялық үкіметі, муниципалды сайлау науқаны кезінде Торонто қалалық кеңесінің құрамын өзгерту туралы заң Онтарио Жоғары сотында конституциялық емес деп танылғаннан кейін, мәлімдеме жасау шартын қолдануға баруы мүмкін екенін мәлімдеді. Онтарио апелляциялық соты төменгі соттың шешімін жойғаннан кейін бұл қауіп сейілді, бұл өзгеріс «әділетсіз» болғанымен, конституциялық екеніне үкім шығарды.

Канаданың Жоғарғы Соты түзету формуласында

Заңгерлер арасында Канаданың Жоғарғы Соты Канада Конституциясында бекітілген-бекітілмегендігі туралы пікірталас жүріп жатыр. Канаданың Жоғарғы Соты конституциямен құрылмаған, керісінше, "Канаданың жалпы апелляциялық сотын" құру құқығы Парламентке 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңының 101-бабымен берілген. Парламент 1875 жылы 101-бапқа сәйкес, Канаданың Жоғарғы сотын құруға кірісті, ол кезде конституциялық маңызы жоқ, қарапайым заң болып табылатын Жоғарғы Сот туралы заңды қабылдады. Канаданың Жоғарғы соты алғаш рет 1982 жылғы Конституциялық актіде конституциялық құжатта айтылды. Жоғарғы Сот екі рет еске алынады. Біріншіден, 41-бапта Канада Конституциясына бірауыздан келісімді қажет ететін бірнеше түзетулердің тізімі келтірілген. 41(d) тармағы осы тізімге "Канада Жоғарғы Сотының құрамын" қосады. Екіншіден, 42-баптың (1) тармағында Канада Конституциясына жалпы түзету рәсімін қажет ететін бірнеше түзетулердің тізімі келтірілген. 42(1)(d) тармақшасы "41(d) тармақшасына сәйкес, Канаданың Жоғарғы Соты" деп осы тізімге енгізілген. Осылайша, 1982 жылғы Конституциялық актінің 41 және 42-баптары Канаданың Жоғарғы сотын Канада Конституциясына енгізгендей көрінеді. Дегенмен, бұл тұжырым күмәнді, себебі "Канада Конституциясы" 52(2) бапта нақты түрде Жоғарғы Сот туралы заңды қамтымайтын 30 құжаттың жиынтығы ретінде анықталған. Кейбір ғалымдар, соның ішінде Питер Хогг, 41 және 42-баптардағы Канаданың Жоғарғы Сотына жасалған сілтемелердің күші жоқ екенін ұсынды. Олар бұл сілтемелер "күтпелі" екенін және Парламент Жоғарғы Сот туралы заңды 52(2) баптағы тізімге қосса ғана күшке енеді деп санайды. Басқа ғалымдар, соның ішінде профессор Шеффинс, 41 және 42-баптардың салдарынан Жоғарғы Сот туралы заңның 52(2) бапта жасырын бекітілгенін айтады. 52(2) баптың отыз құжаттың тізімін енгізу үшін "соның ішінде" деген сөзді қолданады, бұл ережеде толық тізім болмайтындығын көрсетеді. Жоғарғы Сот өзі Нью-Брансуик радио хабарларын тарату компаниясы мен Нова-Скотия (Ассамблея палатасының спикері) ісінде [1993] 1 S. C. R. 319 52(2) баптың толық емес екенін растады, бірақ Жоғарғы Сот туралы заңның Канада Конституциясына енгізілген-қосылмағаны туралы шешім қабылдаған жоқ. Жоғарғы Сот туралы заңтың 5 және 6-баптарына қатысты 2014 SCC 21 ісінде Жоғарғы Соттың көпшілігі Квебек провинциясынан тағайындалатын судьяларға қатысты ережелердің бекітілгенін шешті.

2013 жылғы Таққа мұрагерлік туралы заң

2013 жылғы Таққа мұрагерлік туралы федералды заң конституциялық түзету болып санала ма деген пікірталас болды. Канада Парламенті Ұлыбритания тағына мұрагерлік кезегінде еркектерге басымдық беруді жоюға бағытталған, Ұлыбритания Достастығының Перт келісіміне сәйкес Тақ заңына (сол кезде Ұлыбритания Парламенті талқылауда болған) келісім беру үшін акт қабылдады. Лаваль университетінің екі құқық профессоры – Женевиева Мотард және Патрик Тайлон Квебек соттарында сот процесін бастады, түзетутің 41-бап бойынша бірауыздан бекіту формуласын қолдану арқылы қабылдалуы тиіс екенін мәлімдеді. Квебек Жоғарғы соты және Квебек апелляциялық соты бұл талапты қабылдамады, өйткені 1931 жылғы Вестминстер статутына сәйкес, Канаданың мұрагерлік ережелерін Ұлыбританияның ережелерімен үйлестіру үшін конституциялық түзету қажет емес. Канада Жоғарғы соты апелляциялық шағымды қарауға рұқсат бермеді.