Кіріспе

Канадалық конституциялық түсіндіру доктринасы

Канада заң жүйесінде "тірі ағаш" доктринасы – конституцияны түсіндірудің бір саласы. Ол конституцияның өздігінен дамитын, тірі организм екенін және оны уақыт өте келе болатын өзгерістерге бейімдеу үшін кең және прогрессивті тұрғыдан қарастыру қажет екенін көрсетеді.

Тұжырымдама

Тірі ағаш доктринасы Эдвардс Канадаға қарсы (Бас прокурор) ісінен, сондай-ақ, «Адамдар ісі» ретінде кеңінен танылған, бастапқы конституциялық істен бері Канаданың конституциялық құқығына терең сіңіп кеткен. 1929 жылғы шешімде виконт Сэнки: «Британдық Солтүстік Америка заңы Канадада өсуге және табиғи шектерінде кеңеюге қабілетті тірі ағаш егілді» деді. Бұл прогрессивті түсіндіру доктринасы деп аталады. Бұл Конституцияны еңбек заңы сияқты қарапайым заң ретінде түсіндіруге болмайды дегенді білдіреді. Оның орнына, ол қоғамның өзгерістеріне бейімделіп, оларды көрсете алуын қамтамасыз ету үшін қоғамның аясында түсіндірілуі керек. Егер конституциялық түсіндіру тек құрылтайшылардың ниетіне ғана сүйенсе және өткенге бекітілген болса, онда Конституция қоғамды шағылыстырмайды және соңында қолданыстан шығып қалады. Дегенмен, «табиғи шектерге» тым икемді анықтама беруге болмайды. «Маркотт трилогиясында» несиелік картамен жасалған төлемдерді федералдық трассаттар құқығына жатқызуға болмайды, себебі Канадада трассаттардың анықтамасы өзгерген жоқ деп шешілді.

Жарғы

Канадалық Құқықтар мен бостандықтар Хартиясын түсіндіруде де "тірі ағаш" доктринасы қолданылады. Бас судья Антонио Ламер "Ре. Б.К. Моторлы көлік туралы іс" бойынша: "Егер жаңадан отырғызылған Хартия – "тірі ағаш" уақыт өте келе өсіп, даму мүмкіндігіне ие болса, тарихи материалдар, мысалы, арнайы бірлескен комитеттің отырыс хаттамалары мен дәлелдемелері оның өсуіне кедеріс келтірмеуі үшін сақталуы керек".

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында да «тірі конституция» деген философия бар. «Тірі конституция» идеясы «тірі ағаш» доктринасына ұқсас; екі философия да өз елдерінің конституциясы қоғамның қазіргі моральдық нормалары мен құндылықтарын бейнелеуі тиіс деп тұжырымдайды. Бұл көзқарас конституциялық түпнұсқалыққа қарсы келеді, ол АҚШ конституциясы жазылған кездегі бастапқы мағынасында түсіндірілуі керек деген сенім.

Ұлыбритания

2011 жылы сөйлеген сөзінде Ричмонд бароншасы Бренда Хейл Еуропалық адам құқықтары конвенциясын талқылау кезінде, бұл мәселе біршама дау тудырған, "тірі ағаш" терминологиясын қолданды. Ол оны Конвенцияға қатысты қолданылатын "тірі құрал" доктринасынан гөрі, "көрінеу сурет" деп сипаттады.