Кіріспе

Рабаттағы тарихи ескерткіш, Марокко. Хасан мұнарасы немесе Тур Хасан (صومعة حسان; Марокконың Рабат қаласындағы құрылысы аяқталмаған мешіттің минареті. Оны 12 ғасырдың соңында Альмохад халифалығының үшінші халифасы Әбу Юсуф Якуб әл-Мансур салдыруды тапсырған. Мұнара әлемдегі ең биік минарет болуы жоспарланған, ал мешіт аяқталғанда батыс мұсылман әлеміндегі ең ірі мешіт болар еді. 1199 жылы әл-Мансур қайтыс болған соң мешіт құрылысы тоқтатылды. Минарет 44 метрлік биіктікте қалды. Мұнара, мешіттің қалдықтары және қазіргі Мохаммед V мазары Рабаттағы маңызды тарихи және туристік кешенді құрайды.

Атауы

Мұнара мен мешітті Әбу Юсуф Якуб әл-Мансур тапсырыс бергенімен, ескерткіш "Хассан" мұнарасы немесе әл-Хассан мешіті деп белгілі. Ескерткішке осы ат қалай берілгені белгісіз, алайда атаудың 13 ғасырдың басынан бері қолданылып келегені мәлім. Мешіттің құрылысы 1191 жылы басталған, бірақ кейде Мармольдің тарихи хабарламаларына сүйене отырып, 1195 жыл да айтылады. Онда Рибат әл-Фатхты құру әл-Мансурдың Аларкос шайқасындағы жеңісін еске алу мақсатында жасалғаны делінген. Мұнара, Аль-Андалустағы (қазіргі Испания) Севильядағы Жиральда сияқты, Марракештегі Кутубия мешітінің минареті үлгісінде салынды, бірақ биіктігі мен көтерілу жолы үшін ежегіт египеттік Александрия маяғынан да ықпал алды – ол бірнеше пандустар арқылы көтерілуге арналған. Якуб әл-Мансур Рабатта басқа да жұмыстар атқарды, ең бастысы – жаңа қала қабырғалары мен қақпаларын салу және Удайя Касбасына қосымшалар жасау.

Мешіт

Мешіт Бу Регрег өзенінің биік оңтүстік жағалауында стратегиялық түрде орналасқан, алыстан да көзге түсетін әсерлі көрініс тудырады. Құрылыс кезінде айналасы қалалық елді мекендермен қамтылған және мешітті үнемі толтыруға жеткілікті халық болмағандықтан, тарихшылар оның жорықтарға шығар алдында жиналған әлмохад әскерлеріне қызмет ету үшін, сондай-ақ ғибадат орны және бекініс ретінде қос мақсатта салынғанын болжайды. Егер аяқталған болса, ол ислам әлемінің батыс бөлігіндегі ең ірі мешіт болар еді, тіпті Кордобаның Ұлы мешітінен де үлкен. Ол ғасырлар бойы қызыл құм түсіне боялған. Оның аймақтағы басқа минареттер сияқты шаршы пішінді жоспары бар, әр қабаты 16 метрге тең. Қазіргі құрылыс биік болғанымен, жоспарланған биіктігі – басқа әлмохад минареттерінің пропорционалдығын ескере отырып – кем дегенде, тіпті екінші қабатына (әдетте минареттердің үстінде болатын кішкентай фонарь мұнарасы) және қоршауына дейін жетер еді. Бұл оны Севильядағы алғашқы Жиральдадан сәл биік етер еді. Мұнараға баспалдақтармен емес, пандустармен көтерілуге болады, бұл мүезіннің дұға шақыру үшін атпен жоғары көтерілуіне мүмкіндік береді. Әрбір алты қабаттың ортасында, қабырғаларына ат жалағы тәрізді терезелер орнатылған, күмбезбен жабылған бөлмелер орналасқан. Сыртқы жағы себка ою-өрнегімен, сондай-ақ мұнараның өзінен жасалған тіректер мен баслықтармен әсемделген, бірақ бүгінде андалусиялық сполиядан қалған бір мәрмәр баслық сақталған.