Кіріспе

Канадалық көлік саласының басшысы және меценаты

Сэр Эдвард Уентворт Битти (16 қазан 1877 – 23 наурыз 1943) – Канадалық Тынық мұхиты темір жолының канадалық туған алғашқы президенті (1918–1943). Ол "Royal York Hotel" және "RMS Empress of Britain" құрылысына жауапты болды, содан кейін Canadian Pacific Air Lines компаниясын құруға көмектесті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде денсаулығы нашарлағандықтан зейнетке шығуға дейін Канаданың теңіз және теміржол көлігін үйлестірді. Ол Квинс университетінің (1919–1923) және Макгилл университетінің (1920–1943) канцлері болды. Өмірі бойы қайырымдылықпен айналысқан ол қайтыс болғанда мүлкінің жартысын қайырымдылыққа сыйлады. Монреальдің "Алтын шаршы миль" ауданындағы үйін Макгилл университетіне қалдырды, ол 70 жыл бойы Беатти Холл деп аталды, содан кейін 2016 жылы сатылды.

Ерте өмір

Онтарионың Торольд қаласында Генри Биттидің (1834–1913) және Харриет Минерва Пауэллдің (1844–1916) ұлы болып дүниеге келді. Битти әулетінің атасы 1835 жылы ағасымен (білімі бар жер өлшеуші) Ирландиядан Торольдқа көшіп келді, олар диірмен, былғары өңдеу және арақ ішу зауыттарын салған жерді сатып алды. 1863 жылға қарай Битттер Парри-Саунд мүлігін сатып алып, Торольдтағы өздерінің кәсіпорындарына қажетті ағаш қорларын толықтырды. Екі мүлігі арасында ағаш тасымалдау үшін олар 1865 жылы Генри Битти басқаруға алған «Georgian Bay Transit Company» компаниясын құрды және оны кейіннен Ұлы көлдерде жұмыс істеу үшін кеңейтілген «Битти» бу кемелері желісіне айналдырды. Генри Битти «ерекше басқару қабілеті мен болашақты көре білуі бар адам» деп сипатталды, ал оның ұлы Эдвард осы қасиеттерді толыққанды мұра етті. Эдвард Битти Жоғарғы Канада колледжінде және Торонто университетінде білім алып, 1898 жылы Осгуд Холл заң мектебінен заңгер дипломын алды. Одан кейінгі үш жыл бойы Торонтодағы Маккарти, Ослер, Хоскин және Крилман заң фирмасында тәжірибе жинады.

Канадалық Тынық мұхит темір жолы, Бу кемелері және әуе желілері

Биттидің әкесінің бу кемелері желісін Канадалық Тынық мұхиты темір жолы Ұлы көлдер арқылы тасымалдау мақсатымен сатып алды, ал оның кемелері CPR-дің Атлантикалық бу кемелері желісінің ядросына айналды, яғни Канадалық Тынық мұхитының кемелеріне. Генри Битти 1892 жылы зейнетке шыққаннан кейін CPR-дің теңіз кеңесшісі қызметін атқара берді, осы байланыс арқылы Эдвард CPR-дің назарына ілігіп, 1901 жылы олардың бас кеңесшісі болып тағайындалды. 1918 жылы CPR-дің Лорд Шоунесси зейнеткерлікке шыққанда, Битти 41 жасқа толғанға дейін әлемдегі ең ірі көлік жүйесінің президенті және бас директоры болып таңдалды. Битти өмір бойы судья болуды армандаған, сондықтан алғашқыда осы маңызды жоғарылатудан бас тартты. Ол CPR-дің Канадада туған тұңғыш президенті болды және 1943 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды иеленді, сондай-ақ үлкен темір жол және кемелер желісінің тағдырын басқарудың ауыр міндетін мойнына алды. Лорд Маунт Стивен CPR-ді ұйымдастырушы, Сэр Уильям Ван Хорн – салушы, Лорд Шоунесси – кеңейтуші, ал Сэр Эдвард Битти – жаңартушы ретінде танылды. Президенттік қызметін атқару кезеңінде Битти «Royal York» қонақ үйін, «RMS Empress of Britain II» және «Canadian Pacific Airlines» әуе компаниясын салуға қатысты. Эдвард Битти CPR-ді өркендеген және депрессиялық кезеңдердің екеуін де бастан өткерді. Өркендеген жылдары CPR өзінің кең ауқымды және әртүрлі мүлкіне жақсартулар жасауға миллиондаған доллар жұмсады. Эдвард Битти әрқашан Канаданың батысының жарқын болашағына сенді және жас Канадаға үлгі болды.

Канададағы білім беруге аударымдар

Ол 1921 жылдан өмірінің соңына дейін Макгилл университетінің канцлері ретінде ең жақсы танылды. 1919 жылы Бити Онтарио штатының Кингстон қаласындағы Куинс университетінің канцлері болып сайланды және 1923 жылы қызметтен босатылды. Ол Квебек провинциясының Ленноксвилл қаласындағы Бишоп университеті корпорациясының мүшесі болып сайланды. 1927 жылдан бастап Монреальдегі Төменгі Канада колледжінің мүшесі болып қызмет етті және Квебек провинциясы үшін Родс стипендиясын іріктеу комиссиясының төрағасы болды. Монреальдің «Алтын шаршы миль» аймағындағы Пайн даңғылындағы үйі 1946 жылы Макгилл университетінің құрамына кіргеннен кейін көп ұзамай «Битти Холл» деп аталды. Сонымен қатар, ол Марта Алланның Монреаль репертуарлық театрының ерте және ынталы қолдаушысы және демеушісі болды. Оған Канада, Ирландия, Шотландия және АҚШ-тың жетекші университеттері құрметті дипломдар тапсырды. Халықаралық деңгейдегі университеттердің қатарында Дублин Тринити колледжі, Сент-Эндрюс университеті, Дартмут колледжі және Нью-Йорк университеті болды. Ал Канададағы университеттер: Макгилл университеті, Торонто университеті, Бишоп университеті, Макмастер университеті, Батыс Онтарио университеті, Нью-Брансуик университеті, Куинс университеті және Альберта университеті.

Канададағы спортқа салымдар

Канаданың әуесқой спорт одағының президенті Джек Гамильтон 1938 жылғы Британ империясы ойындарына қатысу үшін Канада делегациясын дайындауды бақылау үшін комитет төрағасы етіп Беаттиді тағайындады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Битти КПР-ді "толық дайын күйге" жеткізді және оның барлық ресурстарын елге және Британ империясына берді, және ол міндетін атқарды. 1939 жылдан 1941 жылдың соңына дейін Битти Ұлыбританияның Соғыс көлігі министрлігінің канадалық өкілі болды, оған соғыс аймақтарына жабдықтама жеткізу тапсырылды. Кейіннен оның басшылығымен Канадалық Тынық мұхит әуе қызметі Ұлыбританияға бомбалаушыларды Атлант мұхиты арқылы тасымалдауды бастау үшін құрылды, бұл қызметті кейіннен Корольдік әуе күштері қабылдады, бірінші кезекте Фери командасы, содан кейін Көлік командасы арқылы.

Өлім

1943 жылғы 23 наурызда Монреаль, Квебек қаласында қайтыс болды.

Құрметтер

Ол 1935 жылы король Георг V-нің Британ империясы орденінің Ұлы крестімен марапатталды, сондай-ақ сол жылы Лондонның Орта ғибадатханасының құрметті мүшесі атанды. Басқа наградалары: Киелі Олав орденінің бірінші дәрежелі кавалер-командоры (1924) және Иерусалимдегі Киелі Иоанн орденінің қадірлі кавалер-командоры (1934). 1930 жылы Бити және оның жақын досы, КПР-дің бас кеңесшісі Ф. Э. Мередит президент Герберт Гувердің шақыруымен Ақ үйге келді. 1937 жылы Канада Корольдік Теңіз күштері оны ең алғашқы құрметті шынжырмен марапаттады – Канада Корольдік Теңіз ерікті резервінің Монреаль бөлімінің құрметті капитаны. Екі жыл бұрын Лорд Баден-Пауэлл оған «Күміс қасқыр» орденін табыс етті, бұл ол президенті болған Канаданың скауттар қауымдастығының атынан берілетін ең жоғары құрметті сыйлық. Оның жастарды тәрбиелеуге деген қызығушылығы жолдан жаңылысқан балаларды түзетумен айналысатын ұйымдарға, әсіресе Shawbridge Boys' Farm-ға тұрақты қолдау көрсету арқылы көрінді, ол сондай-ақ оның президенті болды. 1943 жылы Монреаль қалалық жақсарту лигасы оған 1942 жылғы «Еңбегі сіңген азамат» сыйлығын қаза болғаннан кейін тапсырды, Бити қаланың дамуына бағытталған көптеген жобалардың біріне жан-жақты көмек көрсетті және өз дағдыларын жұмсады. Бити лекциялары әр жыл сайын Макгилл университетінде оның құрметіне өткізіледі.