Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Акробатикалық ритуалдық би
The X Files эпизоды
A riitual acrobatic dance
The X Files episode
Кэлушари (Călușarii,; немесе Русалии; , жекеше: Călușar) – Кэлуш деп аталатын ритуалдық акробатикалық биді орындайтын бауырластық құпия қоғамның мүшелері. Бұл практика бастапқыда румындықтар арасында пайда болған, кейін Болгария мен Солтүстік Македонияға тарады. Пасхадан кейін үш аптадан бастап, румындарда Русалии деп аталатын Пентикост мерекесіне дейін, шамамен екі апта бойы олар дәстүрлі түрде барлық жергілікті қауымдарға сапар шегіп, бірнеше скрипкашылардың сүйемелдеуімен би билейді.
The Călușari (Călușarii, ; or Русалии; , singular: Călușar) are the members of a fraternal secret society who practice a ritual acrobatic dance known as the căluș. Originally Romanian, the practice later spread to Bulgaria and North Macedonia. From three weeks after Easter until Pentecost, called Rusalii in Romanian, for around two weeks they have traditionally travelled to all their local communities where they would dance, accompanied by a few fiddlers.
Тарих
Калушаридің шығу тегі белгісіз, бірақ алғашқы жазбаша куәліктер Иоанн Каианудың 17 ғасырлық музыкалық нотацияларында кездеседі. Румыниялық дін тарихшысы Мирча Элиаде: «Ант Құдай атынан қабылданса да, калушарилердің мифтік-салттық оқиғасы христиандықпен ешқандай ортақ нәрсеге ие емес» деп көрсеткен. Сондай-ақ, 19 ғасырда кейбір аймақтарда дін қызметкерлері осы топқа қарсы болған, оның мүшелері үш жылға қамыстырылған.
The origins of the Călușari are unknown, although the first written attestations are from the 17th century musical notations of Ioan Căianu. Romanian historian of religion Mircea Eliade noted that "Although the oath taken is made in the name of God, the mythico ritual scenario enacted by the calusari has nothing in common with Christianity" and that, in the 19th century at least, there was clerical opposition to the group, with its members being excluded from taking communion for three years in some regions.
Этимология
Мирча Элиаде Călușari терминінің румын тіліндегі "жылқы" деген мағынадағы "cal" сөзінен, ал оның латынша түбірі "caballus" сөзінен шыққан деп санайды. Căluș сөзінің қалыпты қабылданған шығу тегі – "би тобы" және "құпия қоғам" деген мағыналарды білдіретін ескі латынша "collusium, collusii" екі есімді түрінен деп есептеледі, алайда басқа да болжамдар бар. Румынша "căluș" сөзі "сөйлеуге кедерлес болу үшін ауызға салынатын кішкентай таяқша" деген мағынаны да білдіреді, және кейбір топтардағы үнсіздікке бейім тұлғаның болуы мен топтың сақтайтын ырымдық үнсіздігі осы теорияны қолдайды. Тағы бір пікір бойынша, "căluș" – "cal" ("жылқы") сөзінің кішіртпе түрі, ол өз кезегінде латынша "caballus" сөзінен шыққан. Олар жылқының құнарлылық және соғыспен байланысты мифологиялық мәніне, сондай-ақ кейбір Căluș билеріндегі жылқыға еліктеуге назар салады, бірақ қазіргі уақытта бұл билер рәсімде маңызды рөл атқармайды. Тағы бір теория бойынша, бұл сөз "Coli Salii" – Марсқа табынумен айналысқан рим дін қызметкерлерінен шыққан.
Mircea Eliade believed that the term Călușari originated with the Romanian word for horse, cal, from the Latin caballus. The generally accepted derivation of Căluș is from the old Latin double form "collusium, collusii", meaning both "a dance group" and "a secret society", however other derivations have been proposed. The Romanian word căluș also means "a small piece of wood placed in the mouth to prevent talking", and derivation from this word has some support from the presence of the mute figure in some groups, and the ritual silence that used to be observed by the entire group. Others see căluș as a diminutive of cal "horse", in turn derived from the Latin caballus, and point to the horse's mythical associations with fertility and war, as well as the imitation of horses found in certain Căluș dances, although these dances do not currently play a principal role in the ritual. Another theory is that it derives from "Coli Salii", the Roman priests dedicated to the worship of Mars.
Сипаттама
Дәстүр бойынша, Калушари тобы – көктемгі рәсіммен байланысты, құпия, тек ерлерден құралған қоғам, мүмкін тайпалық жауынгерлер қоғамдарының қалдығы. Топ жетекшісі (әдетте ересек ер адам) дене күшімен ерекшеленетін жас, отбасы құрмаған жандарды шәкірттерге іріктейді. Топ мүшелері құпия сақтауға ант етеді, одан кейін олар бастау рәсіміне қатысып, би өнерін үйренеді. Калушари топтары көктем айларында елді аралап, ауылдарға кезегімен барып, демалыс күндері ұйымдастырылатын билерге қатысады. [[Hora (би)].
Traditionally, the Călușari group is a secret, male only society associated with a spring rite, possibly a remnant of tribal warrior societies. The group leader (usually an older man) recruits a number of acolytes, always young, single adults chosen for physical prowess. The group members take an oath of secrecy, whereupon they participate in an initiation rite and taught the forms of the dance. The groups of Călușari roam the country in spring time, visiting villages by turns and taking part in the week end dances – [[Hora (dance).
Әншілермен байланысы
Румын тарихшысы Мирча Элиаде айтуынша, Калушарилер "ауада ұшып бара жатқандай әсер тудыру қабілетімен" белгілі болған. Ол мұны жылқының шабысын және перилердің (зîne) биін бейнелейтін нәрсе деп санайтын. Шындығында, топтың қамқоршысы "Перилер патшайымы" (Doamna Zânelor) болды, ол Иродиада және Арада есімдерімен де танымал еді, ал Элиаде оны халықтық аңыз кейіпкері Дианамен байланыстырды. Калушарилер перилердің құрбандарын емдей алады деп сендірілген.
According to the Romanian historian Mircea Eliade, the Călușari were known for "their ability to create the impression of flying in the air" which he believed represented both the galloping of a horse and the dancing of the fairies (zîne). Indeed, the group's patron was the "Queen of the Fairies" (Doamna Zânelor), who was also known as Irodiada and Arada, and who Eliade connected with the folkloric figure Diana. The Călușari were believed to be able to cure the victims of fairies.
Әскери элементтер
Олардың биінде Калушари таяқ пен қылышты, сондай-ақ ту мен ағаштан жасалған ат басын алып жүреді. Олар топтың туына бір-бірін ағайындысып қарауға, Калушари дәстүрлерін құрметтеуге және келесі тоғыз күн бойы ұяттылықтарын сақтауға ант берді. Үйлеріне қайтқанда, олардың туы жерге орнатылып, бір мүшесі оған шығып, "соғыс, жақындары, соғыс!" деп айғайлады.
In their dance, the Călușari carried clubs and a sword, as well as a flag and a wooden horsehead. They swore on the group's flag to treat each other as brothers, to respect the customs of the Călușari and to remain chaste for the next nine days. Upon their return home, their flag was fixed into the ground, with one member climbing it and crying out "war, dear ones, war! ".
Ұқсас билер
Карпаттар мен Трансильванияда ритуалдық билерден пайда болған ерлер тобының басқа да билері кездеседі. Молдавиядан Трилишешти және Тянцеройль, Марамурештен Барбатескуль және Де Сарит сияқты Карпат түрлері ең қарапайым элементтерді ғана қамтиды, ал Трансильванияның Де бате, Хайдау және Фечиореска билері Калушариге өте жақын, бірақ оларға кейінірек дамыған күрделі элементтер қосылған. Ағылшынның Моррис биі де хореографиясы, ритуалдық қылыш биінің мағынасы және костюмдері жағынан ұқсас. Бұл, мүмкін, жалпы еуропалық халық биі болғандықтан, оның феялар сияқты халықтық сенімдермен байланысы бар.
Other male group dances originating from ritual dances are found along the Carpathians and in Transylvania. The Carpathian variants such as Trilișești and Țânțăroiul from Moldavia and Bărbătescul and De sărit from Maramureș include only the most basic features whereas the De bâtă, Haidău, and Fecioreasca of Transylvania are very close to the Călușari with the addition of more complex later developments. The English Morris dance is also similar in choreography, the meaning of the ritualistic sword dance, and the costumes. It could simply be a common European folk dance, hence its connections with common folk beliefs such as fairies.