Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Грецияның заңдары мен құқықтық институттары
Laws and legal institutions of Ancient Greece
Ежелгі Греция заңдары – ежелгі Грецияның заңдары мен құқықтық институттарының жиынтығы. Ежелгі Грецияда белгілі бір жалпы құқықтық принциптердің бар екендігі екі грек мемлекетінің арасындағы, немесе бір мемлекеттің азаматтары арасындағы дауды сыртқы төрелікке жүгіну арқылы шешу салтынан көрінеді. Ежелгі грек заңдарының жалпы бірлігі көбінесе мұрагерлік және бала асырап алу, сауда және шарт жасасу заңдарында, сондай-ақ заңды келісімдерге берілген біркелкі жариялылықта байқалады. Оның ескі түрлері Гортин кодексінде зерттелген, ал оның ықпалы Мысыр папирустарында сақталған құқықтық құжаттарда көрінеді. Кейінірек, Рим империясының шығыс провинцияларындағы Рим заңымен байланыста тұтас жүйе ретінде танылуы мүмкін. Салыстырмалы құқық ғылымының мамандары грек заңын Рим заңдарымен және герман тайпаларының бастапқы институттарымен салыстырып зерттейді.
Ancient Greek laws consist of the laws and legal institutions of ancient Greece. The existence of certain general principles of law in ancient Greece is implied by the custom of settling a difference between two Greek states, or between members of a single state, by resorting to external arbitration. The general unity of ancient Greek law shows mainly in the laws of inheritance and adoption, in laws of commerce and contract, and in the publicity uniformly given to legal agreements. While some of its older forms can be studied in the Gortyn code, its influence can be traced in legal documents preserved in Egyptian papyri and it may be recognized at a later period as a consistent whole in its ultimate relations to Roman law in the eastern provinces of the Roman empire, with scholars in the discipline of comparative law comparing Greek law with both Roman law and the primitive institutions of the Germanic nations.
Грек заңдарының әртүрлілігі
Ежелгі Грекияда бүкіл елде қолданылатын бірыңғай заң кодексі болған жоқ. Ежелгі Грекия мемлекет емес, poleis (πόλεις) деп аталатын қала-мемлекеттердің жиынтығы ретінде сақталды, олардың әрқайсысының өз заңдары болды. Дегенмен, қала-мемлекеттердің әртүрлі заңдарындағы көптеген идеялар бір ортақ түбірге, атап айтқанда, мәдени бірлікке негізделген. Ежелгі грек мәдениеті өз діні мен тілін, сондай-ақ дін мен дәстүрге байланысты әртүрлі әдет-ғұрыптарды дамытты. Грек мәдениетінен заң негіздері пайда болды: δίκη ("заң, әділдік"), κύριος ("еге, иесі"), βλάβη ("зақым"), және басқа да ұғымдар. Алайда, кісі өлтіру туралы заң ғана Солония реформасынан аман қалғандықтан белгілі. Драктың кісі өлтіру туралы заңы IV ғасырда да қолданыста болды. Ликургтың өмірбаясын біздің заманымыздың I ғасырында Плутарх "Ликургтың өмірі" атты еңбегінде жазған. Плутархтың еңбегінде Ликургтың спарталықтарды Гомердің шығармаларымен таныстырғаны, Крит, Азия және Египетке сапарлар жасағаннан кейін заң жүргізу тәжірибесін енгізгені айтылады. Ликург Спарта заңында екі институт құрды: герусия және апелла. Апелла, өз кезегінде, басқа грек полистеріндегі экклесияға (ekklesia) ұқсас болды. Апелла 30 жастан асқан еркектерден тұратын азаматтар жиналысы болды, олар герусия ұсынған ұсыныстарға дауыс берді. Олар герусияға сайлау жүргізуге, сыртқы саясат мәселелерін талқылауға және мұрагерлік пен әскери билікке қатысты шешімдерді қабылдауға да қатысты.
Ancient Greece lacked a codified law code used across the country. Ancient Greece was not a state but existed as a collection of city states known as poleis (πόλεις), all with different laws. However, numerous ideals within the various laws of the city states were rooted in the same context, notably, cultural unity. Ancient Greek culture advanced their own religion and language, along with various customs that were rooted in religion and tradition. From Greek culture, common bases in law emerged : δίκη ("law, justice"), κύριος ("lord, master"), βλάβη ("injury"), among other concepts. However, the homicide law is the only one known due to it surviving the Solonian reforms. The homicide law of Draco was still in force in the fourth century. Lycurgus' biographer was Plutarch, who wrote the Life of Lycurgus in the 1st century CE. Plutarch's work mentions that Lycurgus likely introduced the Spartans to the works of Homer, along with establishing law practices following his ventures to Crete, Asia, and Egypt. Notably, Lycurgus established two bodies in Spartan law: the gerousia and the apella. The apella on the other hand closely mirrored the ekklesia existing in other Greek polis. The apella was the citizen body consisting of men over the age of 30, and they voted on the proposals submitted by the gerousia. They also had the power to elect those who served on the gerousia, discussed matters of foreign policy, and helped determine succession and military powers.
Басқа ежелгі грек қалалары
Басқа қала-мемлекеттерде де белгілі заң шығарушылар болды. Фива қаласында Қорынттық Филолай осы қаланың алғашқы заң жинағын жариялады. Тағы бір маңызды қала-мемлекет, Коринтте, Фидон қаланың алғашқы заңдарының жиынтығын жасады. Мегараның заң жинағының авторы белгісіз болғанымен, қала-мемлекет ішінде афиналық сияқты демократияны қолдайтын заң жинағы болған болуы мүмкін.
In other city states, there were also notable lawgivers. In Thebes, Philolaus of Corinth published the first law code of this city. In another notable city state, Corinth, Pheidon composed the first set of tne city laws. Though the author of the law code of Megara remains unknown, it is likely a law code existed promoting Athenian like democracy within the city state.
Соттар мен сот жүйесі
Грекия мемлекеттерінде заңды ресми түрде соттарда қолданумен қатар, әділдік пен әлеуметтік бірлік жалпы қоғамдық күштермен бірлесіп сақталды, ал бейресми ұжымдық әділдік көбінесе жоғары топтағы қылмыскерлерге бағытталды. Афина құқықтық жүйесінде соттар ережелердің, құқықтар мен міндеттердің тұтас жүйесін қамтамасыз етуден гөрі, дау-жанжалды шешу және пікір келіспеушіліктерді реттеу үшін арналған жүйе ретінде қарастырылды. Пританейон соты адам өлтіру қылмысы үшін таныс емес адамдарды, жануарларды және жансыз заттарды соттады, және бұл Афинаның осы қылмыс үшін қандық кінәдан таза болуын қамтамасыз ету мақсатымен жасалған деп есептеледі.
Along with the official enforcement of the law in the courts in the Grecian states, justice and social cohesion were collectively enforced by society at large, with informal collective justice often being targeted at elite offenders. In the Athenian legal system, the courts have been seen as a system for settling disputes and resolving arguments, rather than enforcing a coherent system of rules, rights and obligations. The Prytaneion court was responsible for trying unknown people, animals, and inanimate objects for homicide, and it is assumed that it was in order to ensure that Athens was free of blood guilt for the crime.
Афинадағы мемлекеттік және жеке істер
Ежелгі Афинада екі түрлі сот ісі болған. Қоғамдық қудалаулар немесе графайлар 501 немесе одан да көп адамнан тұратын қазылар алқасымен қарастырылған, алқа саны 500-ге жуық қазылардан құралған. Жеке даулар немесе дикайлар 201 немесе 401 қазыдан тұратын алқамен қарастырылды, бұл саладағы ақша сомасына байланысты болды. Қазылар алқасы жыл сайын сайланатын 6000 еріктінің арасынан таңдалған ер адамдардан құралды. Олар 30 жастан асқан, толық құқықты азаматтар болуы керек еді. Періклдің тұсында қазылар алқасына шағын төлем жасалған, бұл қазылар алқасында жұмыс істейтін кедей және егде жастағы азаматтардың көп болуына себеп болуы мүмкін.
In Ancient Athens, there were two types of lawsuit. Public prosecutions, or graphai, were heard by juries of 501 or more, increasing in increments of 500 jurors, while private suits, or dikai, were heard by 201 or 401 jurors, depending on the amount of money at stake. Juries were made up of men selected from a panel of 6,000 volunteers, who were selected annually and were required to be full citizens, aged over 30. Juries were paid a small fee from the time of Pericles, which may have led to disproportionate numbers of poor and elderly citizens working on juries.
Афинадағы остракизм
Остракизм – демократияны сақтау мақсатымен афиналықтар қолданған тәжірибе. Бұл практика грек-парсы соғыстары кезінде Грекияға жасалған алғашқы шабуылдан кейін, шамамен б.з.д. 490 жылы басталды. Афинаның бұрынғы тираны Гиппиас парсылармен бірге Марафон шайқасына қатысып, Афинаны қайта басып алу ниетімен остракизм идеясы туды. Осы процедураның мақсаты – Хиппиас сияқты тым көп ықпалға ие болған адамның Афинада тиран болуына жол бермеу еді. Жыл сайын Афинаға тирания қаупі бар-жоғын анықтау үшін дауыс беру өтетін. Егер көпшілік «иә» деп дауыс берсе, екі айдан кейін тағы бір дауыс беру өткізіліп, кімнің остракизмге ұшырауы керектігі шешілетін. Егер бір адамға 6000-нан астам остраконға оның аты-жөні жазылса, ол кем дегенде он жылға жер аударылатын.
Ostracism was an Athenian practice done in an attempt to preserve democracy. This practice began shortly after the first invasion of Greece during the Greco Persian Wars around 490 BC. The idea of ostracisms was spurred after the earlier tyrant of Athens, Hippias, accompanied the Persians to the Battle of Marathon with hopes of regaining control of Athens. The goal of this procedure was to prevent anyone with too much influence becoming a tyrant in Athens, such as Hippias. Annually, a vote would take place to decide if Athens was in danger of possible tyranny. If there was a majority of those who said yes, another vote would occur two months later to decide which person was to be ostracized. If a man received over 6,000 ostracons with their name scratched on them, they were to be placed into exile for a minimum of ten years.
Спартадағы иммиграция
Ксениласия – Спартада шетелдіктерді қуу және азаматтардың елден шығуын ұстау салты. Спарта, әскери негіздегі қоғам болғандықтан, басқа грек полистерінен қатаң оқшаулану саясатын ұстанды. Бұл практика көбінесе Спартамен байланыстырылса да, басқа полистерде де кездесетін. Пелопоннес соғысы кезінде ықпалды афиналық мемлекет қайраткері Перикл спарталықтардың ксениласиясын үлгі етіп алды.
Xenelasia was the practice in Sparta of expelling foreigners and discouraging citizens from traveling outside. Sparta, a military based society, practiced strict isolationism from other Greek polis. Though attributed primarily to Sparta, the practice of xenelasia existed in other polis as well. During the Peloponnesian War, Pericles, an influential Athenian statesman, mirrored the practice of xenelasia practiced by the Spartans.
Афина
Афиналықтар сот жүйесіне келгенде өзгеше жол таңдады. Олар түрлі істер бойынша қабылданатын әр шешімде әртүрлі ұсыныстарды пайдаланды. Афина заң жүйесінде кәсіби заңгерлер болмады, алайда Демосфен сияқты танымал сөз жазушылар басқалар үшін немесе олардың атынан сөздер жазды. Осы сөз жазушылар Афина заң жүйесінің шегінде қазіргі заманғы заңгер функциясына ең жақын болды деп есептеледі. Сақталған классикалық Афина сот сөздеріндегі риторикалық және көркемдік ерекшеліктер Афина сот процестерінің көбінесе заңның қатаң қолданылуына мән бермейтін, риторикалық күрес екенін көрсетеді делінеді. Сонымен қатар, Афина сот залында дәлелдердің басқа да көздерін ұсына алатын қазіргі заманғы сот-медициналық және тергеу техникаларының болмауынан афиналық сот істерінде ораторлардың әңгімелер құрастыруы қазіргі заманғы сот істерінен гөрі әлдеқайда маңызды рөл атқарды.
The Athenians chose a different way when it came to the court system. They used different proposals in each type of decision made through various cases. In the Athenian legal system, there were no professional lawyers, though well known speechwriters such as Demosthenes composed speeches which were delivered by, or on behalf of others. These speechwriters have been described as being as close as a function of a modern lawyer as the Athenian legal system would permit. It has been argued that the rhetorical and performative features evident in surviving Classical Athenian law court speeches are evidence that Athenian trials were essentially rhetorical struggles which were generally unconcerned with the strict applicability of the law. It is also said that orators constructing stories played a much more significant role in Athenian court cases than those of the modern day, due to the lack of modern forensic and investigatory techniques which might provide other sources of evidence in the Athenian courtroom.