Кіріспе

Өзін-өзі реттеу оқыту (SRL) – өзін-өзі реттеудің бір саласы болып табылады және білім беру мақсаттарымен ең тікелей байланысты. Жалпы айтқанда, бұл метатаным (өз ойлау туралы ойлау), стратегиялық әрекет (жоспарлау, бақылау және жеке прогресті белгілі бір стандартқа сәйкес бағалау) және оқуға мотивациямен басшылықты жүзеге асыратын оқытуды білдіреді. Өзін-өзі реттейтін оқушы «ақпарат алу, білімді кеңейту және өзін-өзі жетілдіру мақсатына бағытталған әрекеттерді бақылайды, басқарады және реттейді». Өзін-өзі реттейтін оқушылар өздерінің академиялық күшті және әлсіз жақтарын жақсы біледі және академиялық тапсырмалардың күнделікті қиындықтарын шешу үшін қолданатын стратегиялар жиынтығына ие. Бұл оқушылар интеллект туралы дамушылық сенімдерге ие (интеллекті тұрақты немесе өзгермейтін деп қараудың орнына) және өздерінің жетістіктерін немесе сәтсіздіктерін өздерінің бақылауындағы факторларға (мысалы, тапсырмаға жұмсалған күш, стратегияларды тиімді пайдалану) байланыстырады. Өзін-өзі реттейтін оқушылар қиын тапсырмаларды қабылдайды, оқуларын тәжірибелік тұрғыдан қолданады, пәннің терең түсінігін дамытады және академиялық жетістікке жету үшін күш жұмсайды. Білім беру психологиясы саласындағы зерттеушілер осы қасиеттерді мектепте де, одан тыс жерде де табысқа байланыстырып көрсетеді. Өзін-өзі реттейтін оқушылар өз оқу ортасын бақылай алатындықтан табысқа жетеді. Олар оқу мақсаттарына қатысты өз әрекеттерін бағыттап, реттеу арқылы осы бақылауды жүзеге асырады. Өзін-өзі реттеу оқыту процесінің үш кезеңінде қолданылуы тиіс. Бірінші кезең – бастапқы оқыту кезінде, екінші кезең – оқыту барысында туындаған мәселені шешу кезінде, ал үшінші кезең – басқаларды оқытуға тырысқанда.

Оқушылар туралы өзін-өзі реттеуді үйрену

Өзін-өзі реттеу – студенттердің онлайн курстар сияқты оқушыға таңдау жасау мүмкіндігін беретін ортада табысқа жетуінің маңызды факторы. Түсіндірудің қалған уақтында өзін-өзі реттеудің түрлі түрлері қарастырылады, атап айтқанда, бірінші және екінші буын колледж студенттерінің онлайн оқытуды өзін-өзі реттеу арқылы басқару қабілеттерінің айырмашылықтарына назар аударылады. Компьютерді қолданудағы жайлылық деңгейі бірінші буын студенттерінің онлайн оқытуда өзін-өзі реттеу деңгейі екінші буын студенттеріне қарағанда едәуір төмен екенін көрсетеді. Өзін-өзі реттеуге қатысты, жеке жазу техникалары сияқты әртүрлі стратегиялар бар, олар мәтіннің бір түрі болып табылады. Бұл академиялық жазу бойынша оқуларда жиі қолданылмаған еркін жазу және күнделік жүргізу тәсілі. Дегенмен, бұл көбінесе жазудың алдын ала дайындық түрі ретінде қарастырылады және жазуды оқуды дамыту тұжырымдамасының аясында әлеуметтік практика ретінде қарастырылмайды, сондықтан теориялық негізі жеткіліксіз деп сынға ұшырайды. Бірінші курс студенттері жаңа стратегияларды ашады деп есептеледі. Орта білімнен жоғары білімге көшу студенттер үшін қиындық тудыруы мүмкін, олар университеттегі оқудың тәуелсіз сипатына бейімделуі керек. Оқу стратегиялары университеттерде сирек оқытылады, бұл студенттерге жаңа стратегияларды үйренуді қиындатады. Маңызды мәселе – анатомия және физиология курсының бірінші курс студенттері арасында оқу стратегияларын бөлісу үшін шағын топтық пікір алмасу платформаларын бағалау. Студенттердің жоспарлау процесін қабылдауына сенім білдіріледі, сондай-ақ бизнес коммуникация курстарындағы студенттердің жоспарлау туралы түсініктері зерттелді. Студенттерге жоспарлау қалай жасалады, жасала ма және не үшін жасалады деген сұрақтар қойылды. Зерттеу көрсетті, студенттер жоспарлау процесіне ұйымдастыруды және мазмұнды зерттеуді қоса алды, бұл тек ұйымдастыруға немесе тек мазмұнды зерттеуге назар аударатын студенттер үшін пайдалы болды. Бұл студенттердің жазуында функционалдық лингвистика сияқты сындық талдау бар деген болжамға әкелді. Мысалы, тәлімгерлер студенттерді сындық талдау жасауға шақырып, сипаттамалық жазуды жазуға тапсырды. Дегенмен, сипаттамалық жазу студенттердің оқуында маңызды рөл атқарады. Сындық талдау туралы пікір студенттердің жазуында көрінеді. Нәтижесінде онлайн оқытуда өзін-өзі реттеудің маңыздылығы артады, әсіресе бірінші және екінші курс студенттері үшін. Бірінші буын студенттері компьютерді қолданудағы жайлылық деңгейіне байланысты өзін-өзі реттеу деңгейінің төмен екенін жиі көрсетеді. Жеке жазу техникалары және пікір алмасу платформалары сияқты стратегиялар студенттерге тиімді оқу стратегияларын дамытуға көмектеседі, әсіресе орта білімнен жоғары білімге көшу кезінде. Сонымен қатар, студенттердің жазуындағы жоспарлау процесі мен сындық талдау академиялық сәттіліктің маңызды компоненттері болып табылады. Жалпы алғанда, өзін-өзі реттеуді дамыту және әртүрлі оқу стратегияларын қолдау студенттердің онлайн курстарда табысқа жетуі үшін маңызды.

Өзін-өзі реттеудің көздері

Иран Неджад пен Чисомның пікірінше, өзін-өзі реттеудің үш көзі бар: белсенді/атқарушы, динамикалық және қызығушылықты тудыратын зерттеу моделі (1992). Белсенді/атқарушы өзін-өзі реттеу адам тарапынан реттеледі және ол қасақана, ойластырылған, саналы, ерікті және стратегиялық болып табылады. Адам өзін-өзі реттеу стратегияларын қолдануда жайлы және күш жұмсайды. Осы өзін-өзі реттеу көзі бойынша оқыту әдеттегі жұмыс режимінде тиімді болады. Динамикалық өзін-өзі реттеу «орталық атқарушыдан» басқа ішкі жүйелермен реттелетін қасақана емес оқыту деп те аталады. Оқушы оқып жатқанын саналы түрде сезбейді, себебі бұл қасақана ішкі бақылаудың тікелей ықпалынан тыс жүреді. Өзін-өзі реттеудің үшінші көзі – қызығушылықты тудыратын зерттеу модулі, ол өзін-өзі реттеудің белсенді және динамикалық модельдерінен дамығандықтан «қос функциялы» деп сипатталады. Бұл модельде оқыту шығармашылық режимде ең жақсы жүзеге асырылады және толығымен адамның ықпалында немесе санасыз емес, екеуінің де үйлесімі болып табылады.

Өлшем

Оқушылардың өзін-өзі реттеу мінез-құлқын өлшеудің екі тұрғысы бар. Біріншіден, бұл тұрғыда өзін-өзі реттеу (SRL) қабілет ретінде қарастырылады. Бұл көзқарас студенттің өзінің реттеу мінез-құлқы туралы қабылдауына негізделген реттеу мінез-құлқын өлшейді. Бұл тұрғыда көбінесе сауалнама қолданылады. Екінші тұрғыда өзін-өзі реттеуді студенттің нақты мінез-құлқына куә болу арқылы өлшенетін құбылыс ретінде қарастырады. Бұл тұрғыдағы ең көп қолданылатын өлшеу әдістері – дауыстап ойлау протоколы және тікелей бақылау.

Бағалау

Сапалық зерттеуде оқушылар оқытушыдан стандартты нұсқаулық жазбалардың (СНЖ) орнына жетілдірілген нұсқаулық жазбалар (ЖНЖ) алғанда өздік оқу дағдыларын тиімді пайдаланатыны көрсетілген. Бұған қоса, студенттер көбінесе жаттап алу, қайталау және жазбаларды қарап шығу сияқты беткей деңгейдегі өңдеу стратегияларын қолданады, бұл олардың бойына сіңген оқу мәдениеттерімен байланысты. Дегенмен, басқа оқу орталары өзара әрекеттесу арқылы өздік оқу дағдыларын дамытудың жолы ретінде топтық жұмыс және әлеуметтік көмектей әлеуметтік ықпалдарды қолдайды, бұл өзіндік ойлауға көмектеседі. Сондықтан зерттеушілерге өздік оқу дағдыларын бағалауға қолайлы ая жасау қиын, себебі оқушылар түрлі жағдайларда өздік оқу дағдыларына ерекше назар аудара отырып, кейбір стратегияларды басқаларынан жиірек қолданады.