Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербияның патшалық тәжі – серб монархиясы тұсында болған патшалық регалия. Сербия, Еуропадағы көптеген бұрынғы монархиялар сияқты, өзінің билеушілері киген тәждерге ие болған. Сербияның әртүрлі княздықтары мен корольдіктері бірнеше патшалық әулеттердің айналасында құрылған. Олардың көпшілігі патшалықтың символына инвестиция жасады, нәтижесінде бүгінгі күнге дейін жеткен көптеген ерекше тәждер, әшекейлер және басқа да құндылықтар сақталды. Қол жеткізілген мәліметтерге сәйкес, серб патшалары немесе князьдары киген төрт патшалық тәж қазірге дейін сақталған, олардың тек біреуі ғана қазіргі Сербия Республикасында сақтаулы.
The Royal Crown of Serbia is a royal regalia that existed during the Serbian monarchy. Serbia, like most former monarchies in Europe, has had crowns once worn by its rulers. The various Serbian principalities and kingdoms were organised around a number of different royal dynasties. Many of these invested in symbols of royalty which has led to a number of distinctive crowns, jewels and other treasures of incredible wealth surviving to the present day. As far as is known, there are four royal crowns once worn by Serbian kings or princes that have survived to the present day, of which just one is kept in the modern Republic of Serbia today.
Неманьич тәждері
Неманжич тажының асыл бұйымдары – сақталған серб патшалық регалияларының ең көнесі. Олар ортағасырлық Неманжич әулетінің мүшелерінің тәж кигізу рәсімдерінде қолданылған. Неманжич тажының түпкілікті асыл бұйымдарының көпшілігі жоғалып кетті немесе шетелдерде сақталады. Сербияның көптеген патшалық құндылықтары Австрияға, Венгрияға, Ұлыбританияға, Германияға, Черногорияға, Түркияға және Ресейге көшті. Түріктерден қашып, серб князьдары мен феодалдары, дін қызметкерлері және халықпен бірге Оңтүстік Венгрияға келгенде, олармен бірге жылжымалы мүліктерін алып келді, онда көбінесе билеушінің белгілері мен құндылықтары болды. Ұрпақтан-ұрпаққа жеткен құнды заттар осылайша Батыс Еуропаның сарай қазыналары мен жинақтарына жетті. Көптеген серб офицерлері мен шенеуніктер неке және сату арқылы жылжымалы мүліктерін венгрлер мен немістердің қолына қалдырды, олардың көпшілігі Вена мен Пешт қалаларында тұрды. Бірақ сербтердің ортағасырлық мұрасы ғана емес, сонымен қатар Австрияның азаматтары болған сербтердің мұрасы да, жаңа отандарында мәдени және экономикалық жақтан дамып, ғасырлар бойы Вена мен Будапештке ағылып келді. Бұл әсіресе Венгрия түріктерден азат болғаннан кейін, Вена мен Пешт тез дамыған кезде болды. Серб ұлттық азаматтары, зейнеткерлік жасқа жеткен жоғары шенді шекара офицерлері осы екі қалаға екі ғасыр бойы көшіп келіп, көптеген құнды заттарын алып келді. Сондай-ақ, сербтер арасында қызмет еткен немістер мен венгрлер, генералдар және басқа да офицерлер Вена мен Будапештке келді, олармен бірге құндылығы бар барлық нәрсені дерлік әкелді. Алғашқыда тәж Карловци митрополиясының меншігінде болды, кейіннен Цетинье митрополиті Петр I Петрович Ньегошқа сыйға тартылды. Тәж соңғы рет 1910 жылы король Никола I Петрович Ньегоштің тәж кигізу рәсімінде қолданылды. Германиядағы Гогенштауфен тажы да Византиялық үлгіде жасалған және сербтік тегі бар екені, сондай-ақ ол Сербияның ортағасырлық билеушілерінің біріне тиесілі болған болуы мүмкін деген мәліметтер бар. Оны тексеру мүмкін болмағандықтан, оны дәлелдеуге болмайды. Көптеген еуропалық елдердің регалияларындағыдай, мемлекеттік қылыш жоқ.
The Nemanjić Crown Jewels are the oldest of the surviving pieces of Serbian royal regalia. They were used in the coronation ceremonies of members of the medieval House of Nemanjić. Most of the original Nemanjić crown jewels were lost or are located in foreign countries. Many Serbian royal valuables ended up in Austria, Hungary, United Kingdom, Germany, Montenegro, Turkey, and Russia. Fleeing from the Turks, Serbian princes and lords, together with the clergy and the people, when they came to southern Hungary, carried with them their movable property, which not infrequently contained the ruler's insignia and valuables. Valuables kept for generations have thus found their final destination in the palace treasuries and collections of Western Europe. Many Serbian officers and dignitaries left their movable properties, by marriage and sale, in the hands of Hungarians and Germans, mostly residents of Vienna and Pest. But not only the Serbian medieval heritage, but also the heritage of the Serbs, Austrian subjects, who showed great cultural and economic progress in their new homeland, flowed for centuries, slowly, to Vienna and Budapest. This happened especially after the liberation of Hungary from the Turks, when Vienna and Pest developed rapidly. Retired high ranking border officers of Serbian nationality immigrated to these two cities for two centuries, bringing with them many valuable possessions. Likewise, many Germans and Hungarians, generals and other officers, who served in the midst of Serbs, came to Vienna and Budapest, carrying entire caravans of almost everything that represented of value. Originally the crown was in possession of the Metropolitanate of Karlovci and was later gifted to Metropolitan of Cetinje, Petar I Petrović Njegoš. The last time the crown was used was during the coronation of King Nikola I Petrović Njegoš in 1910. There are accounts that the crown of Hohenstaufen in Germany, also of Byzantine design, has Serbian origins and that it might have belonged to one of Serbia's medieval rulers. Due to the impossibility of testing, it is impossible to prove it. Unlike in most European countries' regalia, there is no sword of state.
Тақтың көшірмесі
Сербия тарихи мұражайының директоры доктор Душица Бојићтың бастамасымен, Сербия Мәдениет министрлігінің қолдауымен, ортағасырлық серб билеушілерінің бірнеше тәжі идеалды түрде қайта жасалды. Бұл жұмысты филигрань шебері Горан Ристович Покимица (басқа зергерлер, филигрань шеберлері және алтын соғушылармен бірлесіп жұмыс істеді) және тарихшы, ортағасырлық өнер профессоры, Сербия Ғылым академиясының корреспондент мүшесі Драган Војводић жасады. Тәждер күмістен жасалып, никель мен алтынмен қапталған. Барлық інжу-маржандар тұщы судан алынған, ал асыл тастар жасанды жағдайда шаңнан өсірілген. Құрылыс кезінде 13 техника қолданылды, барлығы ескіше әдіспен орындалды. Әрбір тәжді жасауға төрттен алты айға дейін уақыт кетті. Олар 2022 жылдың желтоқсан айында ресми түрде жұртшылыққа таныстырылды. Тәждер 2023 жылдың ақпан және наурыз айлары аралығында Сербия тарихи мұражайында уақытша көрмеге қойылды. Олар мұражайдың жаңа жоспарланған орнында, бұрынғы Белград орталық теміржол вокзалында тұрақты түрде қойылатын болады. Алғашқы қайта жасалған тәж король Стефан Урош II Милутин Неманджичтікі болды, ол Студеница монастырының корольдік шіркеуіндегі фрескалық бейнелерден қайта жасалды. Оның салмағы 1,6 килограмм, ал тәжге 26 рубин, 18 сапфир, 23 аметист, 4 лазурит және 407 інжу-маржан орнатылған. Тәжді жасауға төрт ай кетті, автор 13 техниканы қолданды: орау, кесу, қалау, бұру, түйіршіктеу, қолмен ою, филигрань, қадау, дәнекерлеу, жылтырату, алтынмен қаптау, тас өңдеу және кесу. Стефан Душанның тәжін Стефан Милутин тәжінен гөрі императорлық мәртебесіне лайықты, күрделірек және байрақ етуге ерекше көңіл бөлінді. Сербия билеушілері өмір бойы бірнеше тәж киген, ал Гречаница монастырындағы фрескаларда бейнеленген Стефан Милутин тәжі билеушінің барлық бейнелерінің ішіндегі ең әсем тәж саналды. Екінші қайта жасалған тәж император Стефан Урош IV Душан Неманджичтікі болды, ол Лесново монастырындағы фрескалық бейнелерден қайта жасалды. Салмағы 1,7 килограмм болатын тәжді жасауға алты ай кетті, сонымен қатар 13 техника қолданылды. Үшінші қайта жасалған тәж князь Стефан Лазаревичтікі болды, ол Манасия монастырындағы фрескалық бейнелерден қайта жасалды. Оның салмағы 1,4 килограмм (1434,37 грамм), ал тәжге 3 обсидиан, 13 турмалин, 3 аквамарин, 3 гранат, 4 аметист, 26 рубин, 29 сапфир және 69 інжу-маржан орнатылған. Алғашқы тәж алтыннан немесе күмістен жасалған болса, оның көшірмесі алтынмен қапталған күмістен жасалған. Болгария император Стефан Душанның әйелі Еленаның тәжін Жасминка Брканович жасады. Тарихи мұражайдың тұрақты экспозициясының қажеттілігіне байланысты король Стефан Урош I Неманджичтің әйелі және король Урош II Милутин Неманджичтің анасы Анжу королевасы Хеленнің тәжі Симон мен Марсель Чивляктар Сопочани монастырындағы фрескалық бейнелерден қайта жасады. Орта ғасырдағы Сербияның 20-дан астам билеушісінің тәждерін қайта жасау жоспарланған, олар король Михаил I Воиславлевичтен бастап деспот Джурад Бранковичке дейін. 2023 жылдың маусымына қарай Симон мен Марсель Чивляктар король Стефан Урош II Милутин Неманджичтің әйелі Симонида Неманджичтің тәжін Студеница монастырының корольдік шіркеуіндегі фрескалық бейнелерден, сондай-ақ король Михаил I Воиславлевичтің тәжін Стондағы Киелі Михаил шіркеуіндегі фрескалық бейнелерден қайта жасауды жоспарлап отыр.
By the initiative of dr Душица Бојић, the director of the Historical Museum of Serbia, with the support of the Ministry of Culture of Serbia, several crowns of medieval Serbian rulers were ideally recreated by the filigree artist Goran Ristović Pokimica (co operated with other jewellers, filigree artists and goldsmiths) and aided by Драган Војводић, historian and professor of medieval artwork and the corresponding member of the Serbian Academy of Sciences and Arts. The crowns were made of silver, which were gilded with nickel and gold. All the pearls are genuine from freshwater sources, while the precious stones were grown from dust under artificial conditions. About 13 techniques were used during the construction and everything was done the old fashioned way. Each crown is worked between four and six months. They were officially revealed to the public in December 2022. The crowns were temporarily displayed in the Historical Museum of Serbia between February and March 2023. They are planned to be permanently displayed at the newly planned museum location, previously the Belgrade Main railway station. The first crown recreated was of King Stefan Uroš II Milutin Nemanjić, recreated from the fresco depictions in the King's Church of Studenica Monastery. Weighing in at 1.6 kilograms, the crown is adorned with 26 rubies, 18 sapphires, 23 amethysts, 4 lapis lazulis and 407 pearls. The production of the crown took four months, and the author used 13 techniques: rolling, cutting, forging, twisting, granulation, hand engraving, filigree, riveting, soldering, polishing, gilding, stone processing and faceting. Special care was given to make the crown of Stefan Dušan more elaborate and richer compared to Stefan Milutin′s, more fit for his Emperor status. Serbian rulers had several crowns during their reign, with Stefan Milutin′s crown as depicted in the frescoes in Gračanica Monastery being the most elaborate from all the depictions of the ruler. Second crown recreated was of Emperor Stefan Uroš IV Dušan Nemanjić, recreated from the fresco depictions in Lesnovo Monastery. Weighing in at 1.7 kilograms, the production of the crown took six months, also using the same 13 techniques. The third crown recreated was of Prince Stefan Lazarević, recreated from the fresco depictions in Manasija Monastery. Weighing in at 1.4 kilograms (1434.37 grams), the crown is adorned with 3 obsidians, 13 tourmalines, 3 aquamarines, 3 garnets, 4 amethysts, 26 rubies, 29 sapphires and 69 pearls. While the original crown was most likely made of gold or glam silver, the replica was made of gilded silver. The crown of Empress Helena of Bulgaria, Emperor Stefan Dušan′s wife, was done by Jasminka Brkanović and was also recreated from the fresco depictions in Lesnovo Monastery. Due to the needs of the permanent display of the historical museum, the crown of Queen Helen of Anjou, wife of King Stefan Uroš I Nemanjić and mother of King Uroš II Milutin Nemanjić, was recreated from the fresco depictions in Sopoćani Monastery by Simon and Marsel Čivljak. There are plans to ideally reconstruct crowns of over 20 medieval Serbian rulers, starting from King Mihailo I Vojislavljević all the way to Despot Đurađ Branković. By June 2023, Simon and Marsel Čivljak would recreate the crown of Queen Simonida Nemanjić, wife of King Stefan Uroš II Milutin Nemanjić, from the fresco depictions in the King's Church of Studenica Monastery, as well as the crown of King Mihailo I Vojislavljević, from the fresco depictions in the Church of St. Michael in Ston.