Кіріспе

Мангаладеви ғибадатханасы – Үндістанның Карнатака штатындағы Мангалор қаласындағы Боларада орналасқан индуистік ғибадатхана. Ол қала орталығынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен үш шақырым қашықтықта жатыр. Ғибадатхана Маңладеви бейнесіндегі Шакти индуистік қадірлі құдайына арналған, және қала осы қадірлі құдайдың атымен аталған. Ғибадатхананың тарихы тереңде жатыр, және ол 9-шы ғасырда Алупа әулетінің ең белгілі патшасы Кундаварман, Мацйендранатхтың қолдауымен салынған деп есептеледі. Тағы бір аңыз бойынша, ғибадатхананы индуист құдайы Вишнудың он бейнесінің бірі – Парашурама салған, ал кейін Кундаварман оны кеңейткен. Ғибадатхана Керала стилінде салынған, бұл стиль Оңтүстік Үндістанның Керала штатында және Батыс Гатт тауларындағы барлық ғибадатханаларда кең таралған. Оның құрылымының көп бөлігі ағаштан жасалған. Орталық қасиетті орында Маңладеви отырған күйде бейнеленген. Қасиетті орынның төңірегінде басқа да қадірлі құдайларға арналған ғибадатханалар бар. Қазіргі уақытта ғибадатханаға қамқорлар қарауылдық және басшылық етеді. Ғибадатхана күн сайын сағат 6:00-дан 13:00-ге дейін және 16:00-дан 20:30-ға дейін ашық.

Этимология

Маңғалор қаласы индуизм дініндегі Маңғолдеви қасиетті құдайының есімімен аталған, ол ғибадатхананың бас құдайы. Жергілікті аңыз бойынша, Малабардан келген Паримала немесе Премаладеви есімді ханшайым патшалығынан бас тартып, Натх дәстүрінің негізін қалаушы Матсьендранатхтың шәкірті болған. Матсьендранатх Премаладевиді Нат ағымына өткізген соң, оны Маңғолдеви деп атады. Ол Матсьендранатхпен бірге бұл аймаққа келді, бірақ жол жүрісінде ауырып қалғандықтан Маңғалордың Болар ауданына қоныстанды. Көп ұзамай ол қайтыс болды, ал жергілікті халық оның құрметіне Боларда Маңғолдеви ғибадатханасын тұрғызды. Қала өз атын осы ғибадатханадан алған.

Аңыз

Ғибадатхана тоғызыншы ғасырға дейін сақталып келген. Ол кезде Алупа әулетінің ең танымал патшасы Кундаварман Түлү Надуды билеген. Осы кезеңде Непалдан Мачиндранат және Горахнат атты Натх сектасының екі қасиетті әулиесі келді. Олар Нетравати өзенін кесіп өтіп, Мангалорға жетті. Олар өзеннен өткен жер Горакданди деп аталды. Олар Нетравати өзенінің жағасындағы, бір кезде дана Капиланың орталығы болған жерді таңдады. Билеуші патша екі қасиеттімен кездесті. Патшаның қарапайымдылығы мен ізгіліктеріне риза болған олар, оның мемлекетіне Мангаладевиге арналған ғибадатхана қажет екенін айтты. Ол анасынан Вихасини мен Андасура, Парашурама және олар салған ғибадатхана туралы әңгімелерді естіді. Екі қасиетті адам патшаны осы тарихи оқиғалар болған жерлерге жетеледі. Олар патшадан оны қазып, Маңғаладевидің лингамын және драпатра символын алып, оларды Нагараджамен бірге ғибадатханаға орнатуды сұрады, ол қорғау үшін керек болды. Кундаварман даналардың нұсқауымен Маңғаладевиге арнап ұлы ғибадатхана салды. Маңгалордың Маңғаладеви және Қадри ғибадатханалары бүгінге дейін байланыстарын сақтап келеді. Қадри Йогираймұттың жолаушылары Қадри ғибадатханасының алғашқы күндері Маңғаладеви ғибадатханасына барып, дұғалар мен жібек киімдер сыйлайды. Басқа бір аңыз бойынша, бұл ғибадатхана индуизм құдайы Вишнудың он бейнесінің бірі Парашурама салған деп есептеледі. Уақыт өте келе ғибадатхана өсімдіктерге көміліп, тоғызыншы ғасырда Алупа әулетінің Кундавармасы оны қайта жаңартып, қалпына келтірді.

Ғибадатхана

Ғибадатхана Керала стилінде салынған, бұл стиль Оңтүстік Үндістанның Керала штатындағы және Батыс Гатттардағы барлық ғибадатханаларға тән. Ғибадатханада екі қабатты гопура немесе қақпа мұнарасы бар, жоғарғы қабатында Коттупураны (фестивальдер кезінде барабан соғылатын зал) жабатын ағаш жолдар орналасқан. Ғибадатхананың барлық киелі орындарын қоршап тұратын, қақпалармен тесілген төртбұрышты қабырға Кшетра Мадилука деп аталады. Металл жалатылған ту немесе Дважастхамба ғибадатхана мұнарасының бойымен, орталық қасиетті орынға дейін орналасқан. Орталық қасиетті орын, Гарбхагуди деп аталады, онда бас құдайдың мүсіні орналасқан. Ол бес сатылы баспалдақпен жететін жалғыз есікпен биік тұғырда орналасқан. Есіктердің екі жағында Дварапалака деп аталатын қорғаушы құдайлардың бейнелері бейнеленген. Орталық қасиетті орынның жоспары дөңгелек пішіндес, негізі граниттен, үстігі латериттен салынған, ал конустық шатыры терракота плиткасынан жасалған және іштен ағаш конструкциямен қолдау көрсетілген. Орталық қасиетті орын төменгі жазықтықта орналасқан, ал жоғары жазықтықта жылан құдайы Нагарға арналған қасиетті орын бар. Маңғаладеви Дхарапатра түрінде отырған күйде бейнеленген. Мүсіннің сол жағында кішкентай Линга орналасқан. Қазіргі уақытта ғибадатхананы мұрагерлік сенімділер күтіп, басқарады. Ғибадатхана күн сайын сағат 6:00-дан 10:00-ға дейін, 12:00-ден 13:00-ге дейін және 16:00-дан 20:00-ға дейін ашық.

Фестивальдар

Наваратри (Дуссера) – тоғыз күн бойы арнайы пуджалар орындалатын уақыт. Жетінші күні Мағаладеви құдайы Чандика (немесе Марикамаба) ретінде, ал сегізінші күні Маха Сарасвати ретінде құлшылыққа алынады. Тоғызыншы күні, Маханавами деп те аталады, әйел құдайы Вагдеви, сөз құдайы ретінде табынылады, сондай-ақ Аюда пужасы орындалады. Бұл күні барлық қару-жарақ пен құрал-саймандарға табынылады, себебі бұл күні Дурга құдайы қатыгез демонды жеңген. Осы күні Чандика яагасы да орындалады. Он күндік Дасара мерекесінде көптеген жандар қатысады. Әсем безендірілген құдай үлкен күймеге орнатылып, қалың арқанмен тартылып, шерумен Марнамикаттеге дейін жеткізіледі, онда құдай мен Шамьи ағашына (Prosopis cineraria) табынылады.