Кіріспе

Орта ғасырларда шынжырлы атқа ие болу рәсімдеріндегі басты акт – салтанатты қадау (немесе тағайындау, adoubement) (benedictio militis) болды.

Этимология

"Ақталқыш" термині ағылшын тіліне 1591 жылы Томас Лодж оны Роберт Ібіліс туралы тарихи романда қолданған кезде енген: "Ол барлық салтанатты түрде ақталды және рыцарьдық орденін алу үшін тізе бүгіп отыруға бұйрық берілді". Ол орта француз тіліндегі accolee сөзінен шыққан, ол құшақтауды немесе осы арқылы рыцарьдық мәртебе беруді білдіреді, ал ол латын тіліндегі collum сөзінен, яғни "мойын" деген мағынадан туындаған.

Салтанатты рәсім

Алада рәсімдері әртүрлі формаларда өткізілді, оның ішінде кандидаттың иығына рыцарлық қылыштың жалпақ жағымен тигізу (кейде рәсім кезінде оны марапаттау деп те атайды) немесе мойнына құшақтау. Германияда рыцарьлық тағайындаудың ресми рәсім ретінде алғашқы тізілімі Аахен жылнамасында 1184 жылы жазылған, онда император Фридрих I-нің ұлдары Генрих VI және Фридрих VI "рыцарь атанды" (facti sunt milites). Ерте германдық ересек болу рәсімі, жасөспірімге белдігіне байланған қару сыйлау, 10 және 11 ғасырларда жас жеткіншек кәмелетке толғандығының белгісі ретінде дамыды. Байе гобеленінде Вильгельм Нормандскийдің Гарольдты рыцарь етіп тағайындауы бейнеленген, бірақ нақты қимыл анық көрсетілмеген. Ортағасырлық Францияда адубменттің алғашқы рәсімдері толығымен діни емес болды және жас ақсүйектің ересек болуын білдірді. Шамамен 1200 жылға қарай, осы рәсімдерге христиандық ритуалдардың элементтері қосыла бастады (мысалы, рәсімге дейін дұға етуге арналған түн). Адубментке байланысты әсерлі рәсімдер француз және орта ағылшын тілдеріндегі роман әдебиеттерінде, әсіресе Троя соғысы немесе Александр Македонскийдің аңыз кейіпкері туралы шығармаларда кеңінен суреттелді.

Франция

Құрмет легионының жаңадан қабылдаған әскери рыцарьдары екі иығына да семсермен (Армия және Флот) немесе диркпен (Әуе күштері) соғылады, егер рәсімді әскери билік жүргізсе. Азаматтық мүшелер мен кіші ордендердің (Құрмет, Өнер және Әдебиет) барлық мүшелері қарумен белгіленбейді. Олар тек «құшақтау» деп аталатын марапатты алады, ол француз тілінде ежелгі «құшақтау» мағынасын сақтап қалған. Француз қарулы күштерінің офицерлері де осы марапатты алады, бірақ басқаша нұсқада. Олар бітірген кезде, рәсім барысында жоғары шенді офицер тізе бүгіп отырған түлектің иығына семсерін тигізеді, осылайша жас офицерді рыцарь етіп сайлайды. Бұл бөлігі «adoubement» деп аталады, ол марапаттан өзгеше мағынаға ие. «Adoubement» семсерді қатыстырады, ал марапат – әртүрлі елдерде әртүрлі қол қимылынан тұрады. Францияда ол құшақтасуға немесе иыққа қол тигізуге ұқсас болуы мүмкін.

Нидерланды

Нидерландыда Вильгельмнің әскери орденіндегі рыцарьлар (голландтық "Виктория шапаны") сол иығына алақанмен соққы береді, бірінші Нидерланд монархы (қатысса) соққы береді, содан кейін басқа рыцарьлар. Жаңа рыцарь тізе бүкпейді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда жаңадан тағайындалған барлық рыцарьлар монарх немесе олардың өкілі ретінде тағайындалған ханзадамен екі иығынан семсермен аталды. Бірінші жағдайда, "рыцарь болып сайланған" монархтың алдында тізе бүгіп, рыцарьдық орындыққа отырады. Қазіргі таңда он бір түрлі рыцарьдық атақ берілуде (көтерілу ретімен): Бакалавр рыцарь, Ұлыбритания империясы орденінің Командоры және Ұлы кресті, Корольдік Виктория ордені, Әулие Михаил және Әулие Георгий ордені, және Бат ордені, Тистл орденінің рыцарьлары және Гартер орденінің серіктес рыцарьлары. "Дәм" атағын алған әйелдер бұл құрметке ие болмайды. Рыцарьдық атақ алған дін қызметкерлері аталмайды, себебі мұндай рәсімде семсерді қолдану жөнсіз деп есептеледі.