Кіріспе
Қаржылық саудада кредит тәуекелін қамтамасыз етуге қолданылатын қаржы кепілдігінің түрі – маржа.
financial trading
In finance, margin is the collateral that a holder of a financial instrument has to deposit with a counterparty (most often their broker or an exchange) to cover some or all of the credit risk the holder poses for the counterparty. This risk can arise if the holder has done any of the following:
Borrowed cash from the counterparty to buy financial instruments,
Borrowed financial instruments to sell them short,
Entered into a derivative contract. The collateral for a margin account can be the cash deposited in the account or securities provided, and represents the funds available to the account holder for further share trading. On United States futures exchanges, margins were formerly called performance bonds. Most of the exchanges today use SPAN ("Standard Portfolio Analysis of Risk") methodology, which was developed by the Chicago Mercantile Exchange in 1988, for calculating margins for options and futures.
Қаржыда маржа дегеніміз – қаржы құралының иесі қарсы тарапқа (көбінесе олардың брокері немесе биржаға) оның тудыратын кредиттік тәуекелді жабу үшін сақтауға міндетті кепілдік. Бұл тәуекел иесі келесілердің бірін жасаған жағдайда туындауы мүмкін:
financial trading
In finance, margin is the collateral that a holder of a financial instrument has to deposit with a counterparty (most often their broker or an exchange) to cover some or all of the credit risk the holder poses for the counterparty. This risk can arise if the holder has done any of the following:
Borrowed cash from the counterparty to buy financial instruments,
Borrowed financial instruments to sell them short,
Entered into a derivative contract. The collateral for a margin account can be the cash deposited in the account or securities provided, and represents the funds available to the account holder for further share trading. On United States futures exchanges, margins were formerly called performance bonds. Most of the exchanges today use SPAN ("Standard Portfolio Analysis of Risk") methodology, which was developed by the Chicago Mercantile Exchange in 1988, for calculating margins for options and futures.
* Қаржы құралдарын сатып алу үшін қарсы тараптан ақша қарыз алу,
* Оларды қысқа сату үшін қаржы құралдарын қарызға алу,
* Туынды шартқа (деривативтік келісімшартқа) қол қою.
financial trading
In finance, margin is the collateral that a holder of a financial instrument has to deposit with a counterparty (most often their broker or an exchange) to cover some or all of the credit risk the holder poses for the counterparty. This risk can arise if the holder has done any of the following:
Borrowed cash from the counterparty to buy financial instruments,
Borrowed financial instruments to sell them short,
Entered into a derivative contract. The collateral for a margin account can be the cash deposited in the account or securities provided, and represents the funds available to the account holder for further share trading. On United States futures exchanges, margins were formerly called performance bonds. Most of the exchanges today use SPAN ("Standard Portfolio Analysis of Risk") methodology, which was developed by the Chicago Mercantile Exchange in 1988, for calculating margins for options and futures.
Маржалық шоттың кепілдігі – шотқа салынған ақша немесе ұсынылған бағалы қағаздар болуы мүмкін және бұл шот иесіне акциялармен одан әрі сауда жасау үшін қолжетімді қаражатты білдіреді. АҚШ-тың фьючерстік биржаларында маржа бұрын кепілдік салымдары деп аталатын. Бүгінде көптеген биржалар опциялар мен фьючерстерге маржа есептеу үшін 1988 жылы Чикаго тауарлық биржасы әзірлеген SPAN ("Стандартты портфельдік тәуекелді талдау") әдістемесін қолданады.
financial trading
In finance, margin is the collateral that a holder of a financial instrument has to deposit with a counterparty (most often their broker or an exchange) to cover some or all of the credit risk the holder poses for the counterparty. This risk can arise if the holder has done any of the following:
Borrowed cash from the counterparty to buy financial instruments,
Borrowed financial instruments to sell them short,
Entered into a derivative contract. The collateral for a margin account can be the cash deposited in the account or securities provided, and represents the funds available to the account holder for further share trading. On United States futures exchanges, margins were formerly called performance bonds. Most of the exchanges today use SPAN ("Standard Portfolio Analysis of Risk") methodology, which was developed by the Chicago Mercantile Exchange in 1988, for calculating margins for options and futures.
Маржалық шот
Маржалық шот – акциялар саудасы үшін брокермен ашылатын несиелік шот. Маржалық несие бойынша қолжетімді қаражат мөлшерін брокер трейдердің иелігіндегі және ұсынған бағалы қағаздар негізінде анықтайды, бұл қағаздар несиеге кепіл ретінде табыс етіледі. Брокер трейдерге берілетін қосымша несиелерге қатысты әр бағалы қағаздың құнының процентін өзгерту құқығын сақтайды және егер қолжетімді қалдық пайдаланылған сомадан төмен болса, маржаға қосымша талап қоюға құқылы. Кез келген жағдайда, брокер маржалық шоттан алынған сомаға пайыз және басқа да комиссиялар алады. Егер маржалық шоттың қолма-қол ақша қалдығы теріс болса, онда сома брокерге тиесілі болады және әдетте оған пайыз есептеледі. Егер қолма-қол ақша қалдығы оң болса, ақша шот иесіне қайта инвестициялауға немесе алуға болады, сондай-ақ шотта қалдырып, оған пайыз табуға мүмкіндік бар. Фьючерстік келісімдер мен клирингтен өткен туынды қаржы құралдары бойынша маржалық баланс – орталық контрпарт (орталық клирингтік тарап) және/немесе фьючерстік комиссиялық делдалдарға берілген кепілдің жалпы құнына сілтеме жасайды.
Маржалық сатып алу
Маржалық сатып алу – брокерден алынған қарыз ақшамен бағалы қағаздарды сатып алу, мұнда сатып алынған бағалы қағаздар кепіл ретінде пайдаланылады. Бұл бағалы қағаздар бойынша туындаған кез келген пайданы немесе залалды арттырады. Бағалы қағаздар несиенің кепілі болып табылады. Таза құн – бағалы қағаздардың құны мен несиенің арасындағы айырмашылық – бастапқыда қолма-қол ақшаның сомасына тең болады. Бұл айырмашылық ең төменгі маржа талабынан жоғары болуы керек, оның мақсаты – бағалы қағаздардың құны төмендегенде брокерді қорғау, нәтижесінде инвестор енді несиені жаба алмайды. Маржалық несиелеу 1800 жылдардың соңында теміржолдарды қаржыландыру құралы ретінде танымал болды. 1920 жылдары маржа талаптары бос болды, яғни брокерлер инвесторлардан өте аз ақша салуды талап етті. Ал бүгінде Федералды резервтің маржа талабы (T ережесі бойынша) қарызды 50 пайызға дейін шектейді. 1920 жылдары 90 пайызға дейін қарыздық коэффициенттер жиі кездесетін. Алайда, Питер Раппопорт пен Юджин Н. Уайттың 1994 жылы «The American Economic Review» журналында жарияланған «1929 жылғы құлдырау күтілген бе?» атты мақаласында көрсетілгендей, барлық дереккөздер 1928 жылдың соңында немесе 1929 жылдың басында «маржа талаптары жаңа тарихи деңгейлерге көтеріле бастағанын» көрсетеді. Брокерлік несиелердің ең жоғары мөлшерлемелері 40-50 пайызды құрады. Брокерлік үйлер де соған еліктеп, инвесторлардан жоғары маржа талап етті. Мысалы, Джейн бір компанияның акциясын 100 долларға сатып алады, мұнда оның өзінің 20 доллары мен брокерден алынған 80 доллар қарыз ақша қолданылады. Таза құн (акция бағасы минус қарыз сомасы) 20 долларды құрайды. Брокердің ең төменгі маржа талабы 10 доллар. Егер акция бағасы 85 долларға төмендесе, онда таза құн енді 5 доллар ғана болады (бұрынғы 20 доллар таза құннан акция бағасының 15 долларға төмендеуінен). Сондықтан, брокердің ең төменгі маржасын сақтау үшін Джейн акцияны сату арқылы немесе қарыздың бір бөлігін өтеу арқылы осы таза құнды 10 долларға немесе одан да көпке дейін арттыруы керек.
Қысқа сату
Шорт-сату – саудагердің меншігінде жоқ бағалы қағаздарды сату, оларды брокерден қарызға алу және ақшаны кепіл ретінде пайдалану. Бұл бағалы қағаздар бойынша туындаған кез келген пайданы немесе зиянды кері қайтаруға әкеледі. Саудагердің бастапқы салынған ақшасы, сатудан түскен сомамен бірге, қарызға кепіл ретінде тартуға мүмкіндік береді. Таза құн – қолма-қол ақша мен қарыз кепілдігінің арасындағы айырмашылық – бастапқыда жеке қолма-қол ақша сомасына тең болады. Бұл айырмашылық ең төменгі маржа талабынан жоғары болуы керек, оның мақсаты – брокерді қарыз алынған бағалы қағаздардың құны инвестордың қарызды жаба алмайтын деңгейге дейін өскен жағдайда қорғау. Мысалы, Джейн өзіне тиесілі емес акцияны 100 долларға сатады және 20 долларын кепіл ретінде салады, нәтижесінде шотта 120 доллар ақша болады. Таза құны (ақша сомасы минус акция бағасы) – 20 доллар. Брокердің ең төменгі маржа талабы 10 долларды құрайды. Егер акция бағасы 115 долларға дейін өссе делік. Таза құн енді тек 5 доллар ғана (бұрынғы 20 доллар таза құннан акция бағасының 15 долларға өскенін алып тастағанда). Сондықтан, брокердің ең төменгі маржасын сақтау үшін Джейн акцияны қайта сатып алу немесе қосымша ақша салу арқылы осы таза құнды 10 долларға немесе одан да көпке дейін арттыруы керек.
Маржалық талаптардың түрлері
Қазіргі өтімдік маржасы – егер позиция қазір сатылса, бағалы қағаз позициясының құны. Яғни, егер иесінің қысқа позициясы болса, бұл оны қайта сатып алуға қажетті сома; егер ұзақ позициясы болса, оны сату арқылы алуға болатын сома. Баға өзгерісіне байланысты маржа немесе күн сайынғы маржа кепілдік емес, ол күнделікті пайда мен зиянды төлеу үшін қолданылады. Фьючерстік келісімдер күн сайын бағаланады, сондықтан ағымдағы баға ескі бағамен салыстырылады. Позиция бойынша күндік пайда немесе зиян фьючерстік биржа арқылы иесіне төленеді немесе иесінен алынады. Мұндай мүмкіндік бар, себебі биржа барлық келісімдердің орталық қарсы тарапы болып табылады және ұзақ позициялардың саны қысқа позициялардың санына тең. Фьючерстік келісімдерге жасалған опциялар сияқты, басқа да биржалық туынды құралдар да осылай бағаланады. Опцияны сатушы опция орындалған кезде оған байланысты активті беруге міндетті. Осы міндетті орындау үшін кепілдік қою керек. Бұл сыйлық маржасы – опцияны қайта сатып алып, позицияны жабу үшін қажетті сыйлық сомасына тең. Қосымша маржа келесі сауда күніндегі позиция құнының төмендеуіне қарсы сақтандыру үшін арналған. Бұл ең нашар жағдайдағы ықтимал шығын ретінде есептеледі. SMA және портфельдік маржалар АҚШ және NYSE ережелеріне сәйкес маржа талаптарына баламалы ережелер ұсынады.
Маржалық стратегиялар
Күшейтілген тиімділік – кейбір брокерлер ұсынатын, 4:1 немесе 6+:1 тиімділігін қамтамасыз ететін стратегия. Бұл үшін ұзақ және қысқа позициялар бойынша екі есептік шотты ұстау қажет. 1-мысал: Инвестор сату опциясын сатады, онда сатып алушы сатушыдан Universal Widgets S. A. компаниясының 100 акциясын 90 центке сатып алу құқығына ие. Ол опциялық сыйлық ретінде 14 цент алады. Опцияның құны 14 цент болғандықтан, бұл – премиумдық маржа. Биржа тарихи бағаларды пайдаланып, келесі күні опция құны 99% сенімділікпен 17 центтен аспайтынын есептейді. Сондықтан қосымша маржа талабы 3 цент болып белгіленеді, ал инвестор маржалық шотына кепіл ретінде кемінде 14 цент (сатудан алынған) + 3 цент = 17 цент салмауы тиіс. 2-мысал: "Тәтті" шикі мұнайға арналған фьючерстік келісімдер күнін 65 доллардан жабады. Биржа қосымша маржа талабын 2 долларға белгілейді, оны ұзақ позиция иесі маржалық шотына кепіл ретінде төлейді. Бір күннен кейін фьючерстер 66 доллардан жабылады. Биржа енді иеленушіге нарыққа сәйкес келу арқылы 1 долларлық пайданы төлейді. Маржалық шотта әлі де тек 2 доллар бар. 3-мысал: Инвестор Universal Widgets Ltd компаниясының 50 акциясын 120 пенске (£1.20) саудалайды. Брокер қосымша маржа талабын акция başına 20 пенс, яғни жалпы позиция үшін 10 фунт стерлинг белгілейді. Ағымдағы еркін айналымдағы маржа "инвестордың пайдасына" 60 фунт стерлингті құрайды. Ең төменгі маржа талабы енді 60 + 10 = 50 фунт стерлингке тең. Басқаша айтқанда, инвестор маржалық шотында 50 фунт стерлинг тапшылығын болдырып, маржалық міндеттемелерін орындай алады. Бұл оның брокерден 50 фунт стерлингке дейін қарыз ала алатынын білдіреді.
Бастапқы және техникалық қамтамасыз ету маржасы талаптары
Бастапқы маржа талабы – позиция ашу үшін қажетті кепілдік сомасы. Одан кейін, позиция жабылғанға дейін қажетті кепілдік – сақтау талабы болып табылады. Сақтау талабы – позицияны ашық ұстау үшін қажетті кепілдіктің ең төменгі сомасы және әдетте бастапқы талаптан төмен болады. Бұл бағаның бастапқы операциядан кейін бірден маржа талабын тудырмай, маржаға қарсы қозғалуына мүмкіндік береді. Егер кепілдіктің жалпы құны сақтау маржасының талабынан төмен түсетін болса, позиция иесі өзінің жалпы балансын бастапқы маржа талабына немесе одан да жоғары деңгейге жеткізу үшін қосымша кепілдік беруі керек. Дегенмен, ерекше тәуекелді құралдар үшін реттеушілер, биржа немесе брокер трейдер қабылдаған тәуекелге байланысты тәуекелді азайту мақсатында сақтау талабын қалыпты деңгейден жоғары немесе бастапқы талапқа тең етіп белгілеуі мүмкін. Спекулятивтік фьючерстер және деривативтерді клирингтік шоттары бар фьючерстік комиссия агенттері биржа талаптарына сыйақы немесе маржа коэффициентін қосуға құқылы. Бұл әдетте қосымша 10%–25% құрайды.
Маржалық шақыру
Брокер кез келген уақытта тәуекелді бағалаудан кейін, мысалы, нарықтық факторларға негізделген жағдайда, кепілдік берілген бағалы қағаздардың құнын (маржаны) қайта қарауы мүмкін. Егер бұл кепілдік шоттағы кепілдік бағалы қағаздардың нарықтық құны өзгертілген маржадан төмен түсіп кетсе, брокер немесе биржа бірден "маржа шақыруын" (margin call) жібереді, бұл инвестордан маржалық шотты қалыпқа келтіруді талап етеді. Осы үшін инвестор маржалық шотқа қаражат салуы, қосымша кепілдік беруі немесе бағалы қағаздардың бір бөлігін сатуы керек. Егер инвестор шотты қалыпқа келтіре алмаса, брокер шотты қалыпқа келтіру үшін инвестордың кепілдік бағалы қағаздарын сата алады. Егер маржа шақыруы күтпеген жерден туындаса, ол сатудың тізбектей әсерін (домино эффектісін) тудыруы мүмкін, бұл басқа маржа шақыруларына және т.б. әкеліп, активтер класы немесе активтер кластары тобының құлауына соқтыруы мүмкін. 1980 жылғы 27 наурыздағы күміс нарығының "Бункер аңшылары күні" (Bunker Hunt Day) күміс бейсенбідегі құлауы осындай мысалдың бірі. Бұл жағдай көбінесе тиімділікпен қамтамасыз етілген активтің немесе келісімшарттың нарықтық құнының қолайсыз өзгеруі салдарынан туындайды. Бұл сондай-ақ маржа талабының өсуіне байланысты болуы мүмкін, мысалы, құбылмалылықтың артуына немесе заңнамалық өзгерістерге байланысты. Ерекше жағдайларда, кейбір бағалы қағаздар маржалық саудаға жарамсыз болып қалуы мүмкін; мұндай жағдайда брокерлік компания саудагерден өзінің позициясын толық қаржыландыруын немесе оны жабуын талап етеді.
Төменгі шегі
Бірін-бірі өтемелейтін позициялар үшін маржа талаптары азайытылады. Мысалы, өтемелеуші фьючерстік келісімшарттары бар спред трейдерлері қысқа және ұзақ позициялары үшін кепілдік салмауы керек. Биржа жалпы позиция бойынша ең нашар жағдайдағы шығынды есептейді. Сол сияқты, коллар құратын инвестордың тәуекелі төмендейді, себебі колл бойынша кез келген шығын акциядан түсетін пайдамен өтемеленеді, ал акциядағы үлкен шығын путтан түсетін пайдамен өтемеленеді; жалпы алғанда, қамтамасыз етілген колл опционы ашық колл опционына қарағанда аз талаптарға ие.
Маржалық-басқару үлесі
Маржалық капитал коэффициенті – спекулянттар қолданатын термин, ол кез келген уақытта маржа ретінде ұсталып тұрған сауда капиталының мөлшерін көрсетеді. Саудагерлер өз капиталының 100% -ын маржа ретінде ұстауды сирек (және дұрыс емес) таңдайды. Олардың барлық капиталын жоғалту ықтималдығы жоғары болады. Керісінше, егер маржалық капитал коэффициенті настолько төмен болса, трейдердің капиталы фьючерстік келісімшарттың құнымен тең болады, онда олар фьючерстік сауданың ішкі левериджінен пайда көре алмайды. Сақты саудагер маржалық капитал коэффициентін 15% деңгейінде ұстауы мүмкін, ал белсенді саудагер 40% деңгейінде ұстауы мүмкін.