Кіріспе

Рим Республикасы мен Эквилер арасындағы шайқас (б.з.д. 458)

Алгид тауының жанында, Лацио аймағында б.з.д. 458 жылы Рим Республикасы мен Эквилер арасында Алгид тауындағы шайқас болды. Рим диктаторы Луций Квинтий Цинциннат күтілген римдік жеңілісті маңызды жеңіске айналдырды.

Өмірбаян

Римнің билігі түпнұсқа римдіктер, латын және сабин халықтары арасында бөлінген еді. Мысалы, осы кезеңде Римнің қоғамдық өміріне зор ықпал еткен Квинктия руы латындықтардан шыққан. Герниктер Риммен одақтас болды; этрусктер, этрусктердің Веи қаласы Римге жақын болғанымен, римдіктерге қарсы қимыл жасамады. Осы уақытта Римнің ең ірі жаулары – вольскілер мен экилер еді. Вольскілер Римнің оңтүстік-шығысындағы аймақта, ал экилер – шығысында орналасқан. Экилер Римге және оның төңірегіне жалғыз немесе одақтастарымен бірге шабуылдап тұрды. Атап айтқанда, экилер Апеннин тауларынан Тускулумға қарай жылжыды. Олардың шабуылдары Латын жолындағы және Рим территориясының барлық жеріндегі сауда-саттық байланыстарын бұзды. Римдегі жағдай сол кезде алаңдатарлық болды. Рим патрицийлері мен плебейлер арасында жанжалдар болды. Рим құлдары да көтеріліс ұйымдастырды. Көтеріліс кезінде құлдар Римнің ең маңызды храмдарымен бірге Капитолийді ұзақ уақыт бойы басып ұстады. Осы көтеріліс кезінде консул Публий Валерий Попликола қайтыс болды. Көтеріліс тек Тускулумнан келген әскер, Тускулан диктаторы Луций Мамилий басқарған әскердің келуімен тоқтатылды. Осы уақытта Публиколаның орнына Цинциннат консул болып тағайындалды. 459 жылға қарай экилер Тускулумды басып алды. Осы қауіпке жауап ретінде римдіктер одақтас қалаға көмекке, консул Луций Корнелий Малугиненсис басқаратын әскер жіберуге шешім қабылдады. Сонымен қатар, Антиумды қоршап алған консул Квинт Фабий Вибулан өзінің әскерін Тускулумға шабуыл үшін жіберді. Нәтижесінде тускуландықтар өз қалаларын қайтарып алды, ал Вибулан Альгид тауының жанында көптеген экилерді өлтірді. Содан кейін экилермен бітім шарты жасалды. Келесі жылы, б.з.д. 458 жылы, экилер бітім шартын бұзды. Олар қайтадан Тускулумға шабуыл жасап, Алгидтың жанында лагерь құрды; сонымен бірге сабин әскері Римге қарсы жорыққа шықты. Екі римдік әскер асыққан түрде құрылды: консул Гай Науций Рутилус экилердің аймақтарына қарсы жорық жасауды жоспарлады, ал оның әріптесі Люций Минуций Эскилин Аугурин таудың жанында лагерь құрған экилерге қарсы жорық жасауды көздеді. Минуций түнгі уақытта римдік лагерьтің айналасына бекініс салуға кіріскен экилерге шабуыл жасамады. Науций жағдайды қалай шешуге болатынын білмейтіндіктен, өкімшілік мерзімі аяқталған Цинциннат диктатор болып тағайындалды.

Шайқас

Цинциннат өзінің magister equitum-ын таңдады және Март алаңында барлық римдіктерді бес күндік азық-түлікпен және он екі валлимен бірге жинады. Валли – әрбір рим әскерінің әкелген полюсі еді. Валлилер лагерьдің айналасына қорғаныш қабырғасын салу үшін қолданылды; он екі валли талап ету – бұл ерекше жағдай еді. Рим әскері түнгі уақытта Алгид тауына жетті. Цинциннат қоршаудағы римдіктерге өзі келгенін хабарлады, содан кейін әскеріне Эквилердің айналасына қабырға салуды бұйырды. Эквилер Цинциннатқа шабуыл жасады, бірақ олар көп ұзамай өз отандастарына көмекке келген Минуций басқаратын римдіктермен бетпе-бет кездесуге мәжбүр болды. Таң атқанда Эквилерді қоршаған қабырға аяқталды; Цинциннат күні бойы демалыссыз жүріп, жұмыс істеген әскеріне қабырғаның ішіндегі Эквилерге шабуыл жасауға бұйрық берді. Екі жақтан шабуылға төтеп бере алмаған Эквилерлер басылды. Цинциннат Эквилердің басшыларын қоспағанда, қалғанын босатып жіберді.

Салдары

Экиан лагерінің олжасы Цинциннаттың әскерлеріне таратылды, ал Минуцийдің басшылығымен шайқасқан римдіктер еңсерілді, тіпті Минуцийдің өзі консулдықтан кетуге мәжбүр болды. Экиандық көшбасшылар тұтқын ретінде Римге жеткізілді, онда Экиан қолбасшысы Клоэлий Гракх Цинциннаттың жеңіс шеруінде көрсетілді. Цинциннат он алты күн ғана диктатор болып тұрғаннан кейін, диктатурадан бас тартты. Тускула қолбасшысы Луций Мамилиус римдік азаматтығымен марапатталды.