Курск трагедиясы және Игорь Спасский

Кіріспе

шахматшы Игорь Дмитриевич Спасский (Игорь Дмитриевич Спасский, 1926 жылғы 2 тамызда туған) – ресейлік (және бұрынғы кеңестік) ғалым, инженер және кәсіпкер, шамамен 200 кеңестік және ресейлік ядролық су асты қайықтарының бас конструкторы және "Рубин" теңіз инженерлік орталық жобалау бюросының басшысы. Спасский 1926 жылғы 2 тамызда Мәскеу облысының Ногинск қаласында дүниеге келген. 1949 жылы Дзержинский жоғары әскери-теңіз инженерлік мектебінің инженерлік факультетін (паросиловой факультет) бітірді, содан кейін ол қысқа мерзімге "Фрунзе" крейсерінде инженер-лейтенант болып қызмет етті.

Курск су асты кемесі

Спасский К-141 Курск жобасының авторы, Ресей теңіз флоты үшін салынған Оскар II класындағы соңғы су асты кемесі. 2000 жылдың 12 тамызында су асты кемедегі макеттік торпеда қапылыста жарылып, су асты кемесі суға батып кетті. Экипаждың көпшілігі жарылыс кезінде қаза тапты, бірақ 28 теңізші кем дегенде алты сағат бойы тірі қалды. Өкінішке орай, құтқарушылардың жұмысын әскери және үкіметтік органдардың баяу және құпия жауап беруі қиындатты. Су асты кеме орнына бір аптадан кейін ғана жетті, ал нашар ауа-райы құтқару жұмыстарын одан әрі баяулатты. Сол кезде тірі қалған экипаж мерт болды. Спасский құтқару операциясына кеңесші болды, ал кейбір адамдар оны жарылыстан кейінгі алғашқы күндері әскерилердің тиімсіз әрекеттеріне жауапты деп есептеді. Сондай-ақ, су асты кеме дизайнындағы ақаулық құтқару операциясындағы қиындықтарға себеп болуы мүмкін деген айыптаулар да болды. Кейбір журналистер, мысалы, «Новая газета» газетінен Елена Милашина, өткен жылдары Ресейдегі ядролық су асты кемелерінің апаттарының көпшілігі Спасский жобалаған су асты кемелеріне қатысты болуына қызығушылық танытты. «Новая газета» газетіне жазған ашық хатында «Рубин» компаниясының вице-президенті Александр Завалишин және «Курск» сияқты крейсерлік зымырандармен жабдықталған су асты кемелердің бас конструкторы, «Рубин» қызметкері Игорь Баранов айыптауларға жауап берді. Олар «Курск» сияқты торпедалардың бір мезгілде жарылуынан ешбір кеме аман қала алмайтынын, өйткені әрбір торпеда соғыс кемелерін іссіздендіруге немесе жоюға арналған еді деді. Сонымен қатар, Ресейдегі ядролық су асты кемелерінің үштен екі бөлігінен астамы Спасскийдің жобасы екенін атап өтті, сондықтан бұл көрсеткіштер дизайндағы кемшілік туралы аргументті әлсіздетіп, су асты кемелердің жалпы дизайнындағы немесе тұтастығындағы кемшіліктерді көрсетпеді. Тергеушілер Спасскийдің конструкторлары жасаған су асты кемесінің ядролық реакторын автоматты түрде тоқтату жүйесінің жұмысы өте жақсы болғанын және Баренц теңізін ядролық апаттан сақтап қалғанын мойындады. Зардап шеккен су асты кемені көтеру және оны құтқару зауытына тасымалдау да қиын міндет болды. Курскті құтқару үшін бес жүзден астам ұсыныс түсті. «Рубин» бюросының жоспарлары су асты кемесінің қираған бөлігін бөліп, зақымдалмаған бөлігін көтеріп, Североморск маңындағы Росляководағы кеме жөндеу мекемесіне тасымалдауды қамтыды. Жобаға голландиялық «Mammoet» және «Smit International» фирмаларының жабдықтары енді. Бес ай ішінде Ресей үкіметі голландиялық фирмалармен келісімшарт жасасып, Курскті көтеруді тапсырды. Бұл операция өте қиын, кең ауқымды және эмоционалды түрде ауыр болды және оны Игорь Спасский үйлестірді. Тасымалдау және орналастыру жұмыстарын тағы бір көпұлтты жобалық команда орындады.

Spassky was the creator of the K 141 Kursk project, the last of the Oscar II class submarines built for the Russian navy. On August 12, 2000, a dummy torpedo aboard the submarine accidentally exploded and the submarine sank. Most of the crew died during the explosion, but 28 crew men remained alive for at least six hours afterward. Unfortunately, the rescuers were hampered by the slow and secretive military and government response. It was a week before they could get to the submarine site and then bad weather further slowed the recovery. By that time, the surviving crew had perished. Spassky was a consultant in the rescue effort and some perceived that he was responsible for the ineffective actions of the military in the first days after the explosion. There were also accusations that a fault in the design of the submarine might have been responsible for difficulties in the rescue operation. Some journalists, like Elena Milashina from Novaya gazeta, asked why most of the Russian nuclear submarine mishaps in the preceding years had happened to Spassky designed submarines. In the open letter to Novaya Gazeta, the vice president of Rubin, Alexander Zavalishin, and the General Designer of Submarines with Cruise Missiles (like Kursk), employee of Rubin, Igor Baranov, responded to the charges/ They stated that no vessel could survive simultaneous explosions of torpedoes, like the Kursk, when each torpedo was designed to disable or destroy warships. They also noted that more than three quarters of Russian nuclear submarines are of the Spassky design, therefore, the percentages greatly reduced the argument of faulty design and did not indicate flaws in overall submarine design or integrity. Investigators agreed that the automatic system of shutting down the submarine's nuclear reactor, developed by Spassky's designers, operated perfectly and saved the Barents Sea from a nuclear disaster. Raising the stricken submarine and transporting it to a salvage plant became another Herculean effort. More than five hundred proposals were submitted to recover the Kursk. Rubin bureau's own plans included separating the destroyed compartment of the submarine, lifting the intact section, and transporting it to the ship repair facility in Roslyakovo near Severomorsk. The project included equipment from Dutch firms Mammoet and Smit International. Within five months, the Russian government contracted Dutch firms to raise the Kursk in an extremely difficult, large scale and emotionally strained operation coordinated by Igor Spassky. The transporting and docking were performed by another multinational project team.