Кіріспе
Bdellium '/d//ɛ//l//i//əm/ (сондай-ақ bdellion немесе жалған мирра) – Үндістанның Commiphora wightii өсімдіктерінен және Сахара асты Африкада өсетін Commiphora africana ағаштарынан алынатын жартылай мөлдір майлы-смолалы шайыр. Плинийдің сөзінше, ең жақсы сапасы Бактриядан шыққан. Бұл шайырдың тағы бір кездесетін жерлері – Үндістан, Арабия, Мидия және Вавилон.
Bdellium '/d//ɛ//l//i//əm/ (also bdellion or false myrrh) is a semi transparent oleo gum resin extracted from Commiphora wightii plants of India, and from Commiphora africana trees growing in sub saharan Africa. According to Pliny the best quality came from Bactria. Other named sources for the resin are India, Arabia, Media, and Babylon.
Құрамы
Бделлиум суға ерігіш гам, шайыр және эфир майынан құралған. Commiphora africana эфир майының құрамында негізінен α-тужен, α- және β-пинен, сондай-ақ п-цимен басым.
Қолданылуы
Бделлий парфюмерияда, құрбандыққа шалу үшін және дәстүрлі медицинада қолданылады. Ол қымбат тұратын мирраны араластыруға пайдаланылады.
Атауы
Орта ағылшын тілінен, латын тілінен, грекше βδέλλιον. Commiphora africana шайырсы сондай-ақ Африка бделлиумы деп аталады. Санскрит тілінде gulgulu. > Теофраст, егер Александр экспедициясынан келген хабаршысының мәліметі Commiphora wightii туралы болса, бделлиумды ең алғаш айтқан классикалық автор болып саналады: «Ария аймағында қарағай тәрізді ағаш өседі, ол мирраға ұқсас көрінісі мен иісі бар шайыр шығарады. Күнге шағылысқанда сұйықталады». Плаут өзінің «Curculio» пьесасында оған сілтеме жасайды. Егде Плиний өзінің «Табиғи тарихы» (12:36) еңбегінде Бактриядан (Commiphora wightii деп белгіленген) келетін ең жақсы бделлиумды «зәйтүн ағашының мөлшеріндегі қара түсті ағаш; оның жапырақтары еменге, ал жемістері жабайы инжірге ұқсас» деп сипаттаған, сондай-ақ Нубиядан (Commiphora africana деп белгіленген) келетін бделлиумды да айтқан. Дегенмен, оның сипаттамалары күшті хош иісті шайырлардың кең ауқымын қамтиды. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырына жататын Эритрея теңізінің айналымында бделла Инд өзенінің сағасындағы Барбарице портынан экспортталатыны айтылған. Бактриялық түрі арабтарда белгілі. Диоскорид «Петрадан әкелінген бделлиум» (De Materia Medica, 1:80) деп атаған бделлиум, ықтимал, пальма түрінің Hyphaene thebaica шайыр. Арабтар оны «еврей бделлиумы» деп атайды. Бделлиум ежелгі дәрігерлердің рецепттерінде, Галеннен Пауль Эгинаға дейін, сондай-ақ Ұлы Куфиде қолданылған. Севильский Исидор өзінің «Этимологиясында» (XVII. viii.6) бделлиум Үндістан мен Арабиядағы ағаштардан алынатынын, Арабиялық түрі тегіс, ақшыл және жақсы иісті болса, ал Үндістандық түрі қара және өте дәмді екенін хабарлайды.
Theophrastus is perhaps the first classical author to mention bdellium, if the report that came back from his informant in Alexander's expedition refers to Commiphora wightii: "In the region called Aria there is a thorn tree which produces a tear of resin, resembling myrrh in appearance and odour. It liquefies when the sun shines upon it." Plautus in his play Curculio refers to it. Pliny the Elder, in his Natural History (12:36), describes the best bdellium coming from Bactria (identified as Commiphora wightii) as a "tree black in colour, and the size of the olive tree; its leaf resembles that of the oak and its fruit the wild fig", as well as bdellium coming from Nubia (identified as Commiphora africana). However, his descriptions seem to cover a range of strongly perfumed resins. The Periplus of the Erythraean Sea, of the 2nd century CE, reports that bdella are exported from the port of Barbarice at the mouth of the Indus. The Bactrian variety is known among Arabs as
The bdellium referred to by Dioscorides as "the bdellium imported from Petra" (De Materia Medica, 1:80) is probably the resin of Hyphaene thebaica, a species of palm. The Arabs call it "Jewish bdellium." Bdellium was an ingredient in the prescriptions of ancient physicians from Galen to Paul of Aegina, and in the Greater Kuphi. Isidore of Seville reports in his Etymologiae (XVII. viii.6) that bdellium comes from trees in India and Arabia, the Arabian variety being better as it is smooth, whitish and smells good; the Indian variety is a dirty black and very delicious.
Киелі кітапта
"Бделлиум" – бұл еврейше "бедолах" (בְּדֹלַח) сөзінің Киелі кітаптағы ағылшын тіліне аудармасы, ол "Жаратылыс" кітабының 2:12 аятында және "Сандар" кітабының 11:7 аятында кездеседі. "Жаратылыс" кітабында ол Хавила жерінің өнімдері ретінде, алтын мен оникс сияқты басқа да құнды заттармен бірге тізілген. "Сандар" кітабында бделлиум туралы айтылған жер, израильдіктердің шөлде жеген маннасымен байланысты, оның түсі "бделлиумның түсіне" ұқсас делінген. Еврей жазбаларында осы терминнің тек осы екі рет қолданылғаны көрсетілген, және "бедолах" сөзінің шынымен осы шайырды білдіргені туралы бірлік жоқ. Раши оны "асыл тас, кристал" деп сипаттайды.