Кіріспе
Христиандық конфессия
Фэнси голландтар (Hoch Deutsche), сондай-ақ Жоғары голландтар деп белгілі, және тарихи тұрғыдан Пенсильвания жоғары немістері (Pennsylvanisch Hoch Deutsche) деп аталған, – бұл Қарапайым голланд секталарына жатпайтын Пенсильвания голландтары. Амиштан, консервативті дункарлардан немесе Ескі үлгідегі меннониттерден айырмашылығы, олар қарапайым киім кимейді және соғыстарға қатысады. Пенсильвания голланд мәдениетімен кеңінен байланысты көптеген ерекшеліктер, соның ішінде шпильверк, гексаграммалар және Пенсильвания голланд өнерінің, музыкасының және фольклорының басқа да аспектілері Фэнси голландтардан шыққан. Туризм индустриясы мен бұқаралық ақпарат құралдары жиі осы үлестерді консервативті Қарапайым голландтарға қате жатқызады, бірақ олар өздерінің осы әлемдік әріптестерінің бұл ерекшеліктерін қабылдамайды. 19 ғасырдың көп бөлігінде Фэнси голландтар Пенсильвания голландтары арасында Қарапайым топтардан әлдеқайда көп болды. Бірақ екі дүниежүзілік соғыстан кейін және АҚШ-та неміс тілінің басылып кетуінен, сондай-ақ жалпы әлеуметтік-экономикалық тенденциялардан бастап, Пенсильвания голландтарына ассимиляцияға түсуге қысым артты. Осы уақыт ішінде, әсіресе соңғы онжылдықтарда, амиш халқының саны өсті. Бүгінде Пенсильвания голланд тілінде сөйлейтіндердің көпшілігі Қарапайым голландтар, ал Фэнси голландтар негізінен АҚШ-тың үлкен ағылшын-американдық этникалық мәдениетіне сіңісіп, енді ерекше этникалық тобын көрсетпейді. Бұл факт 21 ғасырда кең таралған түсініспеушілікке себеп болады, осыған байланысты Пенсильвания голландтары термині Қарапайым халықпен бірдей мағынада қолданылады. Қарапайым голланд қауымдастықтары Пенсильвания штатының Ланкастер округі мен Огайо штатының Холмс округінде шоғырланған, ал Фэнси голландтар немесе олардың ұрпақтары Ридинг, Аллентаун, Йорк және Либан қалаларының айналасындағы ауылдық жерлерде тұрады. Олардың көптеген ұрпақтары қазір үлкен ағылшын-американдық мәдениетіне сіңісіп, негізінен ағылшын тілінде сөйлейді, көбінесе тек сонда ғана, енді күнделікті немесе еркін Пенсильвания голланд тілінде сөйлей алмайды.
Голландияның сәнді діні және ағылшын-американдық бейбітшілік
Палатиндердің ұрпақтары ретінде, Фанси голландтардың көпшілігі лютерандық және реформат шіркеулерінің (секталық емес) қауымдастықтарынан, сондай-ақ рим католиктерінен шыққан. Сондықтан оларды көбінесе Шіркеу голландтары немесе шіркеу адамы деп атаған, оларды т.б. сектанттардан (анабаптист қарапайым адамдар) ажырату үшін. Пенсильвания голландтарының шаруашылықтарындай гүлденген және көркейген шаруашылықтарды қайда табамыз? Олардың Шығыс Пенсильваниядағы шаруашылықтары әлем үшін үлгі болып табылады. Әлемді аралағанда, ең алдымен шаруаларды және олардың өмір салтын көреміз. Олар, әрине, шаруашылықты қалай жүргізу керектігін біледі. Кейбіреулер Пенсильвания голландтары заманнан қалып қойған дейді. Бұл рас па? Оларда ең жақсы шаруашылықтар, ең жақсы және ең жаңа техникалар бар, және олар жақсы мектептерге барады. Олардың арасында шіркеу мәселелерінде абайсыздар да бар. Кейбір жерлерде олар (қарапайым голландтар) өз ата-бабалары сияқты өмір сүреді. Кейбіреулер Пенсильвания голландтары ақылды емес дейді, себебі олар кейбір янкилердей айлакер және қулықты емес. Олар көптеген алаяқтар қолданатын әдістерді жылдам орындамайды, бірақ мұндай қажеттілік те жоқ. Олар осылай жақсырақ. Біздің халқымыз жаман адамдар сияқты, осындай қулықтар жасамай тұруға мүмкіндік алады. Олар бақытты және адал болу үшін жеткілікті білімге ие. Пенсильвания голландтарының осындай ұялуы таң қалдырады. Олар балаларына Пенсильвания голланд тілінде сөйлеуге немесе оқуға рұқсат бермейді және голланд қаны барлығына ұялады. Олар жақсы ағылшын тілінде сөйлей алмайды және голланд тілінде сөйлегісі келмейді. Бұл ақымақтық емес пе? Янкилер балаларын ескі, жақсы тілде сөйлеу үшін неміс мектептеріне жібереді, ал біздің халқымыз голланд екеніне ұялады. Алдасушылық қазір көбінесе өткеннің қалдығы, шынайы ашу немесе келіспеушіліктен гөрі саналы түрде клишеленген әзілдердің тақырыбы ("бірін-бірі күлдіру, емес мазақтау"), өйткені ассимиляция кең таралған. Фанси голландтар немесе олардың ұрпақтары Пенсильвания голланд тілінде үнемі сөйлемейді (немесе көп жағдайда мүлдем сөйлемейді), сондықтан оларды міндетті түрде діндар деп санауға болмайды, яғни оларды "Шіркеу голландтары" деп атау енді тиімді емес, бірақ тіпті үнемі шіркеуге қатыспайтындардың арасында да көптеген мәдени христиандар бар.
Where do we find so prosperous and beautiful farms as those of the Pennsylvania Dutch? Their farms in Eastern Pennsylvania are the model of the world. When we travel in the world, we can above all see the farmers, how that class of people lives. They certainly understand how to farm. Some people say, the Pennsylvania Dutch are behind the times. Is this true? They have the best farms and the best and newest machines, and they go to good schools. In regards to them, there are some who are slow in matters of the church. In some places they (the Plain Dutch) live in the same way as their ancestors. Some people say that the Pennsylvania Dutch are not smart, because they aren't so knavish and tricky as some of the Yankees. They are not so quick on the tricks that many rascals use, but that is not necessary. They are better off this way. Our people can afford not do that trickery, as the bad people do. They have enough learning to be happy and righteous. It is amazing that some Pennsylvania Dutch are ashamed in this way. They don't allow their children to speak Pennsylvania Dutch or to read it, and are embarrassed that they have Dutch blood. They can't speak good English, and they don't want to speak Dutch. Is that not dumb? The Yankees send their children to German schools to speak the good old language, but our own people want to be ashamed of being Dutch. The prejudice is now mostly a fossil of the past, the subject of consciously clichéd jokes rather than true spite or discord ("laughing with rather than laughing at"), now that assimilation is widespread. Just as Fancy Dutch or their descendants no longer speak the Pennsylvania Dutch language with any regularity (or at all, in many cases), they are not necessarily religious anymore, meaning that calling them "Church Dutch" is no longer particularly apt, although even among those that no longer regularly attend any church, many remain cultural Christians.
Нидерландының сәнді қоғамы
Пенсильвания голландтары Пенсильвания штатындағы ең жақсы ауыл шаруашылығы жерлерінің көп бөлігін бақылауына алды. Олар көптеген газеттер шығарды, Пенсильваниядағы алты газеттің үшеуі неміс тілінде, екеуі ағылшын тілінде, ал біреуі екі тілде де жарық көрді. Пенсильванияда жаңа қалалар құрғанда олар германдық сәулетін сақтап қалды. Пенсильвания голландтарының өздеріне тән этностық идентификациясы және аңгло-америкалық идентификациядан ерекшеленетін жақсы қалыптасқан әлеуметтік жүйесі болды. Аңгло-америкалық көршілері оларды өте еңбекқор, кәсіпкерлікке бейім және бай қауым деп сипаттады. Пенсильвания голландтары Жаңа Англияны жақтырмады, сондықтан олар үшін "янки" сөзі "алаяқ" синониміне айналды. Шындығында, Жаңа Англиялықтар Пенсильвания голландтарының бәсекелестері болды. Дереккөздің сенімділігі жоқ: күні=2023 жылғы шілде.
Колониялық Пенсильваниядағы Палатин тұрғындары ирокездердің қоныстары арасында өмір сүрді және екі халық "бір-бірімен қарым-қатынас жасады, ішімдік ішті, жұмыс істеді, құдайға сыйынды, сауда жасады, жерді пайдалану және шекаралар туралы келіссөздер жүргізді және колониялық үкіметтерден тәуелсіз дипломатиялық қарым-қатынастарды жүзеге асырды". Кейбір Палатин тұрғындары хауденосаунелердің қайғы-қасіреттілік рәсімін үйренді, онда достары мен туыстары қайтыс болғандарға көңіл айту айтылды, бұл ирокездер үшін ең маңызды рәсім болды. Канадалық тарихшы Джеймс Пакстон Палатин тұрғындары мен хауденосаунелердің "бір-бірінің үйіне барып, шағын сауда жасап, таверналар мен сауда орындарында араласып тұрғанын" жазды. Пенсильвания голланд елінің қара голландтары Пенсильвания голланд тілінде сөйледі және Фэнси голланд дәстүрлерін сақтады. Пенсильвания жерлерінде тұратын құлдар да Пенсильвания голланд тілін үйренді; 1780 жылғы азат ету заңынан кейін құлдық күрт азайды, нәтижесінде еркін қара голланд халқы пайда болды. 1847 жылы құлдық заңмен толығымен жойылды. Канадада 1851 жылғы халық санауында көптеген қара нәсілді адамдар мен меннониттер бір-біріне жақын жерде тұрғаны және еңбек алмасып немесе голландтар қара жұмысшыларды жалдағаны көрсетілді. Қара отбасылардың голланд көршілеріне бала күтіміне көмектескені туралы мәліметтер бар. Бұл Пенсильвания голландтары әдетте қарапайым голланд меннониттері немесе Фэнси голланд лютерандары болды. Канададағы қара меннонит қауымы жақын арада шіркеу мүшелігі деңгейіне жетті.