Ирландия Католик Шіркеуінің Тарихы мен Қазіргі Күйі

Кіріспе

Ирландия аралындағы, соның ішінде Солтүстік Ирландиядағы Рим-католик шіркеуі

Ирландиядағы католик шіркеуі (An Eaglais Chaitliceach in Éireann,) немесе Ирландия католик шіркеуі – Киелі Тақпен байланыстағы дүниежүзілік католик шіркеуінің бір бөлігі. 3,7 миллион мүшесі бар (Ирландия Республикасында) және Ирландиядағы ең ірі христиан шіркеуі болып табылады. Ирландия Республикасының 2016 жылғы халық санауында халықтың 78%-ы католиктер екенін көрсетті, бұл 2011 жылғы көрсеткіштен 6%-ға төмен. Солтүстік Ирландияда 2011 жылғы халық санауында халықтың 41%-ы католиктер екенін көрсетті, алдағы жылдары бұл көрсеткіштің артуы күтілуде. Армағ архиепискобы, Бүкіл Ирландияның приматы ретінде, шіркеуде рәсімдік басымдыққа ие. Шіркеу бүкіл Ирландия бойынша басқарылады. Ирландия католик епископтарының конференциясы – Ирландиядағы ординарийлерге консультативтік орган. Христиандық 5 ғасырдан бері Ирландияда бар, және Рим Британиясынан келді (ең танымал түрде Әулие Патрикпен байланысты), қазіргі кезде гаэль христиандығы деп белгілі. Бұл дін бірте-бірте күш алып, ежелгі пұтқа табынушылық дәстүрлерін ығыстырды. Ирландиядағы католик шіркеуі өзінің бастауын осы кезеңмен байланыстырады және Папа Целестин I-нің гаэльдерге жіберген алғашқы епископы – Палладий екенін санайды. Алайда, 12 ғасырда Батыс шіркеуінде қатаң біркелкілік енгізілді, 1111 жылғы Рат Бресайл синодында епархиялық құрылым құрылып, Англо-Нормандық Ирландияға шабуылымен бірге Грегориандық реформасы аяқталды. Тюдорлар Ирландияны жаулап алғаннан кейін, Англия тажы Ирландияға протестанттық реформацияны әкелуге тырысты. Католик шіркеуіне тыйым салынды, ал оның жақтастары заңмен белгіленген Ирландия шіркеуінің дінін қабылдаудан бас тартқандары үшін қысымға ұшырап, қатаң жазаға тартылды. 16 ғасырда ирландтық ұлттық сана католик дініне негізделді. Бірнеше ғасыр бойы католиктер басым көпшілікті құрайтын Ирландия қудаланды. 19 ғасырда шіркеу мен Британ империясының арасында келісімге келді. Мейнут колледжіне қаржыландыру қарастырылды, сондай-ақ революциялық республикашылдықтың алдын алу үшін католиктердің эмансипациясы келісілді. 1916 жылғы Пасха көтерілісінен және Ирландия еркін мемлекетінің құрылуынан кейін шіркеу маңызды әлеуметтік және саяси ықпалға ие болды. 20 ғасырдың соңында дін қызметкерлеріне қатысты бірнеше сексуалдық зорлық-зомбылық оқиғалары жарияланды.

The Catholic Church in Ireland (An Eaglais Chaitliceach in Éireann, ) or Irish Catholic Church, is part of the worldwide Catholic Church in communion with the Holy See. With 3.7 million members (in the Republic of Ireland), it is the largest Christian church in Ireland. In the Republic of Ireland's 2016 census, 78% of the population identified as Catholic; this was 6% lower than the 2011 figure. By contrast, 41% of people in Northern Ireland identified as Catholic at the 2011 census; it is expected that this proportion will increase in the coming years. The Archbishop of Armagh, as the Primate of All Ireland, has ceremonial precedence in the church. The church is administered on an all Ireland basis. The Irish Catholic Bishops' Conference is a consultative body for ordinaries in Ireland. Christianity has existed in Ireland since the 5th century and arrived from Roman Britain (most famously associated with Saint Patrick), forming what is today known as Gaelic Christianity. It gradually gained ground and replaced the old pagan traditions. The Catholic Church in Ireland cites its origin to this period and considers Palladius as the first bishop sent to the Gaels by Pope Celestine I. However, during the 12th century a stricter uniformity in the Western Church was enforced, with the diocesan structure introduced with the Synod of Ráth Breasail in 1111 and culminating with the Gregorian Reform which coincided with the Anglo Norman invasion of Ireland. After the Tudor conquest of Ireland, the English Crown attempted to import the Protestant Reformation into Ireland. The Catholic Church was outlawed and adherents endured oppression and severe legal penalties for refusing to conform to the religion established by law — the Church of Ireland. By the 16th century, Irish national identity coalesced around Irish Catholicism. For several centuries, the Irish Catholic majority were suppressed. In the 19th century, the church and the British Empire came to a rapprochement. Funding for Maynooth College was agreed as was Catholic emancipation to ward off revolutionary republicanism. Following the Easter Rising of 1916 and the creation of the Irish Free State, the church gained significant social and political influence. During the late 20th century, a number of sexual abuse scandals involving clerics emerged.

Гейлдер және ертедегі христиандық

Классикалық антикалық дәуірде Рим империясы Батыс Еуропаның көп бөлігін жаулап алды, бірақ Ирландияға ешқашан жетпеді. 313 жылы Милан жарлығы христиан дінінің Палестинада пайда болған дініне толеранттылық бергенде, ал 380 жылы Салоника жарлығы оны империяның мемлекеттік діні ретінде бекіткенде, Еуропаның көп бөлігін (соның ішінде Британ аралдарының өзінде, Рим Британиясын) қамтыған кезде, Ирландиядағы галдардың жергілікті үнді-еуропалық діни дәстүрлері өзгеріссіз қалды. Осы тәуелсіздіктен басқа, гал Ирландиясы жоғары децентрализацияланған тайпалық қоғам болды, сондықтан жаңа жүйеге жаппай өту тіпті христиан діні аралға біртіндеп енген кезде де ұзақ процесс болар еді. Жаңа өсиеттегі ешбір тұлға аралға келгені туралы дәстүр жоқ. Ариматеялық Жүсіптің Британияға, Магдалалық Мариямның, Марта мен Бетаниялық Лазардың Францияға келгені айтылады, бірақ олардың ешқайсысы Ирландияны көргені туралы мәлімет жоқ. Керісінше, ортағасырлық гал тарихшылары, «Лебор Габала Эренн» сияқты еңбектерінде, өз халқының тарихи баяндамасын (прото-гал скифтерімен бейнеленген) Мысырдағы Мұсамен байланыстыруға тырысты. Сонымен қатар, «Лебор Габала Эренн» бойынша, Иса Мәсіхтің өмір сүру мерзімі Ирландияның жоғары патшалары Этерсел, Нуаду Нехт және Конайр Мордың билік ету кезеңімен сәйкес келді. Орта ғасырлардағы әңгімелерде Ольстер патшасы Конхобар мак Несса Мәсіх туған сәтте дүниеге келді. Кейіннен өмірінде түсіндіріле алмайтын «аспанның қараюын» көргеннен кейін Конхобар мак Несса друидтен Мәсіх айқышқа шегеленгенін білді және осылайша Конхобарды дінге қайтаруға себеп болды. Алайда, айқышқа шегелену туралы оқиғаны естігеннен кейін Конхобар қатты қайғырып, қайтыс болды. Кейбір деректерде Конхобар «Ирландияда жұмаққа барған алғашқы бөтен адам болды» делінеді, өйткені оның өлімінде басынан тамған қан оны крещение рәсімінен өткізді. Дегенмен, 5 ғасырда Ирландияға келген христиандықтың алғашқы кезеңдері біршама тұманды. Бірақ, кейінірек әулиелер ретінде құрметтелген Айльбе, Аббан, Циаран және Деклан сияқты жергілікті христиандық «Патрикке дейінгі» тұлғалар белгілі. Бұл әдетте Ленстер мен Мюнстерде болды. Бұл адамдар туралы ертедегі әңгімелерде Рим Британиясына, Рим Галлиясына және тіпті Римге саяхаттау туралы айтылады. Шындығында, 431 жылы Папа Целестин I Палладийді галдарға уағыз айтуға жіберді, бірақ нәтижесі шектеулі болды. Осылардан басқа, Ирландияны христиандыққа айналдырумен ең көп байланысты тұлға - Патрик (Маэвин Суккат), римдік-британдық дворян, ол римдік билік құлдырап бара жатқан кезде галдардың шабуылы кезінде тұтқынға алынған. Патрик друидтермен күресті, жергілікті патшаларды дінге айналдырды және Ирландия христиандығын Армағқа, ежелгі патшалық орынға, құдайша Махамен (Морриганның бір қыры) байланысты, биліктің басты орнына айналдырды. Патрик туралы білетіндердің көп бөлігі оған тиесілі екі латын еңбегінен: «Confessio» және «Epistola ad Coroticum» алынған. Ирландияның қамқоршысының екі алғашқы өмірін 7 ғасырда Тиречан мен Мюрчу жазған. Бұл екеуі де Армаг кітабында сақталған. Ерте орта ғасырларда пайда болғаннан бастап, гал шіркеуі күшті жергілікті монастырлардың айналасында ұйымдастырылды. Монастырлар орналасқан жерлер термонн жерлері деп аталды, олар арнайы салықтан босатылған мәртебеге ие болды және қасиетті орындар болды. Бұл монастырлардың қасиетті негізін қалаушылардың рухани мұрагерлері мен ізбасарлары Коарбтар деп аталды, олар аббаттарды тағайындау құқығына ие болды. Мысалы: Армаг аббаты - Комарба Фадрейг, Иона аббаты - Комарба Чолм Силь, Клонмакноиз аббаты - Комарба Чиаран, Глендалоу аббаты - Комарба Чаоимхин және т.б. Үлкен монастырларда белгілі бір «отбасы» ішінде әртүрлі бағынышты монастырлар болды. Коарб лауазымы, гал мәдениетіндегі басқа лауазымдар сияқты, мұрагерлікпен берілетін, бірдей әкелік қандық байланысы бар белгілі бір шіркеу кланымен және танистер арқылы (әдетте жергілікті гал патшасы қорғаған) отбасы ішінде сайланды. Бұл патшаларды, байрақ ұстаушыларды, бард ақындарды және басқа да мұрагерлік лауазымдарды таңдау үшін қолданылатын жүйе болды. Эренагтар - монастырьдың термонн жерлерінің мұрагерлік басқарушылары. Монктар сонымен қатар Ирландияның айналасындағы кішігірім аралдарда монастырлар құрды, мысалы, Финниан Скеллиг Майклда, Сенан Инис Катайда және Колумба Ионада. Сонымен қатар, Брендан өзінің теңіз үстіндегі «саяхаттарымен» және құпия Сент-Брендан аралымен танымал болды. Ирландия шіркеуінің ықпалы Ирландия теңізі арқылы Ұлыбританияға қайта тарады. Аргиллдегі Дал Риата геосаяси жағынан Ирландиямен байланысты болды және Иона Солтүстік каналдың екі жағындағы Колумбандық монастырлық қызметтерімен Ирландия христиандығында маңызды орынға ие болды. Осыдан, ирланд миссионерлері Фортриудің язычник солтүстік пиктілерін дінге көшірді. Олар сол кездегі ең ірі Англ патшалығының сарайында, Нортумбрияда да құрметтелді, Ионадан келген Эйдан Линдсфарнда монастырь құрып, оларды христиандыққа айналдырды (Нортумбриялықтар өз кезегінде Мерсияны дінге көшірді). Линдсфарн Жазбалары, Стоу Миссалы және Келл кітабы сияқты сақталған артефакттар бірдей аралдық өнер стиліне ие. 7 ғасырға қарай, Геберноцентрлік Линдсфарн мен Кенттің Кентерберісі арасындағы бәсекелестік Гептахия ішінде күшейді, соңғысы Римде туған Августин Кентерберидің миссиясымен құрылды. Ирландия шіркеуінің басқаша болған әдеттері, мысалы, Пасха күнінің есептелуі және гал монахтарының шашын қырқу әдісі айқын болды. Бұл мәселе 626-628 жылдар шамасында Оңтүстік Ирландиядағы Клонферт Папа Гонорий I-ге Күммен Фоттың хатымен шешілді. Риммен жеке диалогтан кейін, Армаг 692 жылы осы үлгіні қабылдады. Ионаның Колумбандары ирландиялықтардың ең қарсылық көрсетушілері болды, 700 жылдардың басына дейін қарсы тұрды, бірақ олардың серіктес Линдсфарны 664 жылы Уитби синодында өзгертуге мәжбүр етті, ішінара саяси күрестің нәтижесінде. Ең ұзақ қарсылық көрсеткендер - Думнонияның Корнуэльдік британдықтары, Уэссекспен болған қақтығысының бөлігі ретінде. Шындығында, Корнуэльдіктер ирланд миссионерлерімен дінге көшірілген: қамқоршы әулие Пиран (сонымен қатар Циаран деп те аталады) және әйел ханшайым Иа; ол өз атын Сент-Айвске берді; ең бастысы олар еді. Иадан басқа, Ирландияда ерте кезеңде Килдаренің Бригиді және Килледидің Итесі сияқты әйел әулиелер де болды. Ирландия шіркеуінің ең көне сақталған литургиялық мәтіні - 7 ғасырдан қалған Бангор антифонариясы. Шындығында, Бангорда Колумбан әулиесі Колумбанның Ережесін жасады. Қатаң тәубелік сипаттағы бұл Ереже католик шіркеуінде Пайымдау туралы Сакраменттің қалыптасуында маңызды рөл атқарды. 6 және 7 ғасырлардағы Ирландия шіркеуінің ынтасы мен құлшынысы соншалықты зор болды, көптеген монахтар, соның ішінде Колумбан және оның серіктері, Еуропа құрлығына, әсіресе Меровинг және Каролинг Франк империясына миссионерлер ретінде барды. Ирландиялық христиандар құрған көрнекті мекемелерге Бургундиядағы Люксейл аббаттығы, Ломбардиядағы Боббио аббаттығы, қазіргі Швейцариядағы Сен-Галл аббаттығы және Одернхайм-ам-Гланға жақын Дизибоденберг аббаттығы жатты. Бұл Колумбандық монастырлар үлкен кітапханалары бар білім орталықтары болды; олар арианизмнің адалдығына қарсы күрестің орталықтарына айналды. Кейіннен Колумбанның Ережесі әлдеқайда «жұмсақ» әулие Бенедикттің Ережесімен алмастырылды. Галл монахтығының аскетикалық сипаты Египеттің шөл әкелерімен салыстырылды. Мартин Турский және Иоанн Кассиан маңызды ықпал етті.

During classical antiquity, the Roman Empire conquered most of Western Europe but never reached Ireland. So when the Edict of Milan in 313 AD allowed tolerance for the Palestinian originated religion of Christianity and then the Edict of Thessalonica in 380 AD enforced it as the state religion of the Empire; covering much of Europe (including within the British Isles itself, Roman Britain); the indigenous Indo European pagan traditions of the Gaels in Ireland remained normative. Aside from this independence, Gaelic Ireland was a highly decentralised tribal society, so mass conversion to a new system would prove a drawn out process even as the Christian religion began to gradually move into the island. There is no tradition of a New Testament figure visiting the island. Joseph of Arimathea was said to have come to Britain, Mary Magdalene, Martha and Lazarus of Bethany to France, but none were reputed to have seen Ireland itself. Instead, medieval Gaelic historians in works such as the Lebor Gabála Érenn attempted to link the historical narrative of their people (represented by the proto Gaelic Scythians) to Moses in Egypt. Furthermore, according to the Lebor Gabála Érenn, the lifetime of Jesus Christ was syncronised with the reigns of Eterscél, Nuadu Necht and Conaire Mór as High Kings of Ireland. In medieval tellings, Conchobar mac Nessa, a King of Ulster, was born at the same hour as Christ. Later in life, upon seeing an unexplained "darkening of the skies", Conchobar mac Nessa found out from a druí that Christ had been crucified, and in doing so, converts Conchobar. However, after hearing the story of the crucifixion, Conchobar becomes distraught, and dies. Some accounts claim Conchobar "was the first pagan who went to Heaven in Ireland", as the blood that dripped from his head upon his death baptized him. Regardless, the earliest stages of Christianity in Ireland, during its 5th century arrival, are somewhat obscure. Native Christian "pre Patrician" figures, however, including Ailbe, Abbán, Ciarán and Declán, later venerated as saints, are known. These were typically in Leinster and Munster. The early stories of these people mention journeys to Roman Britain, Roman Gaul and even Rome itself. Indeed, Pope Celestine I is held to have sent Palladius to evangelise the Gaels in 431, though success was limited. Apart from these, the figure most associated with the Christianisation of Ireland is Patrick (Maewyn Succat), a Romano British nobleman, who was captured by the Gaels during a raid, when the Roman rule in Britain was in decline. Patrick contested with the druí, targeted the local royalty for conversion, and re orientated Irish Christianity to having Armagh, an ancient royal site associated with the goddess Macha (an aspect of An Morríghan), as the preeminent seat of power. Much of what is known about Patrick is to be gleaned from the two Latin works attributed to him: Confessio and Epistola ad Coroticum. The two earliest lives of Ireland's patron saint emerged in the 7th century, authored by Tírechán and Muirchú. Both of these are contained within the Book of Armagh. From its inception in the Early Middle Ages, the Gaelic Church was organised around powerful local monasteries. The lands which monasteries were based on were known as termonn lands, holding a special tax exempt status, and were places of sanctuary. The spiritual heirs and successors of the saintly founders of these monasteries were known as Coarbs, who held the right to provide Abbots. For example: the Abbot of Armagh was the Comharba Phádraig, the Abbot of Iona was the Comharba Cholm Cille, the Abbot of Clonmacnoise was the Comharba Chiarán, the Abbot of Glendalough was the Comharba Chaoimhín and so on. The larger monasteries had various subordinate monasteries within a particular "family". The position of Coarb, like others in Gaelic culture, was hereditary, held by a particular ecclesiastical clann with the same paternal bloodline and elected from within a family through tanistry (usually protected by the local Gaelic king). This was the same system used for the selection of kings, standard bearers, bardic poets and other hereditary roles. Erenagh were the hereditary stewards of the termonn lands of a monastery. Monks also founded monasteries on smaller islands around Ireland, for instance Finnian at Skellig Michael, Senán at Inis Cathaigh and Columba at Iona. As well as this, Brendan was known for his offshore "voyage" journeys and the mysterious Saint Brendan's Island. The influence of the Irish Church spread back across the Irish Sea to Great Britain. Dál Riata in what is now Argyll was geopolitically continuous with Ireland and Iona held an important place in Irish Christianity, with Columban monastic activities either side of the North Channel. From here, Irish missionaries converted the pagan northern Picts of Fortriu. They were also esteemed at the court of the premier Angle kingdom of the time, Northumbria, with Aidan from Iona founding a monastery at Lindisfarne, converting them to Christianity (the Northumbrians in turn converted Mercia). Surviving artifacts such as the Lindisfarne Gospels, share the same insular art style with the Stowe Missal and Book of Kells. By the 7th century, rivalries between Hibernocentric Lindisfarne and Kentish Canterbury emerged within the Heptarchy, with the latter established by the mission of Roman born Augustine of Canterbury. Customs of the Irish Church which differed, such as the date which Easter was calculated and the Gaelic monks' manner of tonsure was highlighted. The issue was resolved in southern Ireland with Clonfert replying to Pope Honorius I with the Letter of Cumméne Fota, around 626 628. After a separate dialogue with Rome, Armagh followed in 692. The Columbans of Iona were the most resistant of the Irish, holding out until the early 700s, though their satellite Lindisfarne was pressured into changing at the Synod of Whitby in 664, partly due to an internal political struggle. The longest holdouts were the Cornish Britons of Dumnonia, as part of their conflict with Wessex. Indeed, the Cornish had been converted by Irish missionaries: patron saint Piran (also known as Ciarán) and a nun princess Ia; who gave her name to St. Ives; were foremost. As well as Ia, there were also female saints in Ireland during the early period, such as Brigid of Kildare and Íte of Killeedy. The oldest surviving liturgical text of the Church in Ireland is the Antiphonary of Bangor from the 7th century. Indeed, at Bangor, a saint by the name of Columbanus developed his Rule of St. Columbanus. Strongly penetential in nature, this Rule played a seminal role in the formalisation of the Sacrament of Confession in the Catholic Church. The zeal and piety of the Church in Ireland during the 6th and 7th centuries was such that many monks, including Columbanus and his companions, went as missionaries to Continental Europe, especially to the Merovingian and Carolingian Frankish Empire. Notable establishments founded by the Irish Christians were Luxeuil Abbey in Burgundy, Bobbio Abbey in Lombardy, Abbey of Saint Gall in modern Switzerland and Disibodenberg Abbey near Odernheim am Glan. These Columbanian monasteries were great places of learning, with substantial libraries; these became centres of resistance to the heresy of Arianism. Later, the Rule of St. Columbanus was supplanted by the "softer" Rule of St. Benedict. The ascetic nature of Gaelic monasticism has been compared to the Desert Fathers of Egypt. Martin of Tours and John Cassian were significant influences.

Грегориандық реформа және норманндық ықпал

Католик шіркеуінде 11-ші ғасырда Грегориандық реформа болды, ол Рим діни рәсімінің әкімшілігін орталықтандырылған үлгіге өзгертті және симонияға қарсы күрес, некеге қатысты бұзушылықтар және дін қызметкерлерінің бойдақ болуын қатаң түрде сақтау сияқты тәртіптерді күшейтті. Бұл Батыс католик шіркеуі мен Шығыс православие шіркеуі арасындағы Шығыс-Батыс шиғарынан кейін болды. Бұл Рим реформалары үш немесе төрт маңызды синод арқылы Ирландияға жетті: Кашельдің бірінші синодын (1101) Ирландияның жоғары патшасы және Мюнстердің патшасы Мюрчертач О’Брайан шақырды, ол Кашель тасында Маэль Муйре О’Дюнайнмен папалық легат ретінде өткізді, бұл пәндердің көпшілігін бекітті. Одан кейін Рат Бресайл синоды (1111) болды, оны Жоғарғы Король Джола Эспайгпен бірге папалық легат ретінде шақырды (ол Аосталық Ансельмнің серіктесі болған), ол Ирландиядағы шіркеудің әкімшілігін монастырьға бағытталған модельден епархияға бағытталған модельге көшірді, Армаг пен Кашельде екі провинция құрылды, Армаг архиепискобы мен Кашель архиепискобының қарамағындағы он екі аумақтық епархия. Сонымен қатар, бұл Уотерфордты Кашельдің билігіне қосты, өйткені скандинавтар бұған дейін Кентербери провинциясына қараған еді. Армаг қаласының Селах, «Коарб Падраг», қатысып, Армаг архиепискобы ретінде жаңа атақпен танылды, оған Ирландияның біріншілігі берілді. Ирландиядағы Грегориандық реформамен байланысты басты тұлғалардың бірі - Маэль Маэдок О’Моргаир, сонымен қатар Малахия деп те аталады, ол Армаг архиепискобы және ресми канонизациялау процесінен өткен және ресми жарияланған алғашқы галликалық ирландтық әулие болды. Маэль Маэдок Бернард Клервомен тығыз байланысты болды және 1142 жылы Мелифонт аббаттығының негізімен өзінің цистерциандық орденін Франциядан Ирландияға әкелді. Ол Римдегі Папа Иннокентий II-ге реформаларды жүзеге асыру туралы әңгімелесу үшін барған болатын. Бұл негіздермен байланысты Келс-Мелифонт синоды (1152) өтті. Малахия бірнеше жыл бұрын қайтыс болған, сондықтан кардинал Джованни Папарони папа Евгений III-нің папалық легаты ретінде болды. Ол Кентерберидің Ирландия шіркеуіне билік етуді талап еткенін жоққа шығарды. Бұл Дублин архиепискобы мен Туам архиепискобы қосылған тағы екі провинция мен архиепископты құрады. Туам Коннахттың саяси өрлеуін мойындау үшін құрылды, оның билеушісі Тоирдхелбах О’Конхобхаир болды. Бұл реформамен байланысты тағы бір маңызды тұлға - Дублин архиепискобы Лоркан О’Туатайл, ол Дублинде реформацияланған августиндіктер кезінде Христос шіркеуін құрды. Белгілі бір ықпалға ие болған агиографияға байланысты, Бернард Клервоның жазған Киелі Малахияның өмірі, қатты реформашы цистерциандық құлшыныспен, галликалық ирландтық христиандар «жабайылар», «варварлар» немесе «жартылай пұтқа табынушылар» болды деген пікір; олардың шіркеудің тәртіптілігі мен ұйымдасқандығы мен жергілікті билеушілердің кезінде жүргізіліп жатқан реформаға қарамастан; Батыс Еуропада кеңінен таралды. 1155 жылы Кентербери архиепискобының (сонан кейін Теобалд Бектың) хатшысы Джон Солсбери Беневентоға барды, онда бірінші ағылшын понтифигі, папа Адриан IV (Николас Брейкспир) билік жүргізді. Бұл жерде ол Ирландиядағы шіркеудің реформасы қажеттігі туралы айтты, бұл іс Англия королі, содан кейін Генрих II Плантагенеттің бақылауында болуы керектігін сұрады, ол Ирландияға басып кіруге және билік етуге құқылы. Адриан IV бұл ұсынысқа рұқсат беретін Laudabiliter паптық буланы жариялады. Бұл дереу әрекет етпеді немесе жария етілмеді, ішінара корольдің шіркеумен проблемалары (мысалы, Томас Бекетті өлтіру) және оның анасы Матильда император оған қарсылық білдірді. Нормандар Англияны шамамен бір ғасыр бұрын жаулап алған еді, ал енді Гелл Ирландиясындағы ішкі саяси бәсекелестікке байланысты 1169 жылы Стронгбоудың қол астында Ирландияға басып кіре бастады, бұл Лейнстер патшасын қалпына келтіру үшін. Норман барондарының өздерінің бәсекелес патшалығын құрудан қорқып, Ирландияны өзі қалаған Генрих II 1171 жылы Лаудабилитер (поп Александр III ратификациялаған) билігімен Уотерфордқа қоныс аударды. Ол Кашельдегі екінші Синодты (1172) өткізді. Ирландиялық жылнамаларда ескерілмеген синод, Expugnatio Hibernica (1189) жазған гельдіктерге қарсы норманның Джеральд Уэльскийдің жазбаларынан белгілі. Ирландияның төрт архиепискобының үшеуі қатысқан, ал Армаг ауырып қалғандықтан қатыспаған, бірақ қолдау көрсеткен. Ол бұрын қарастырылған реформаларды қайта қарастырды және епархияға төленетін ондықтанды және Ирландия шіркеуіндегі «құдайға қатысты мәселелер» ағылшын шіркеуінде сақталатын тәртіптерге сәйкес жүргізілуі керек екенін қосты. Келесі жылдары нормандардан тараған шіркеу қызметкерлері енді Ирландияның саяси билігі орнағанда Ирландия шіркеуінде тікелей рөл атқара бастады, бірақ көптеген галликалық патшалықтар мен олардың епархиялары да сақталды. Круссадалық әскери ордендер, мысалы, Тамплиерлер мен Госпитальерлер Ирландияда болды, көбінесе, бірақ емес, нормандардың аудандарында. Тамплиерлер өздерінің бас кеңсесін 1308 жылы жойылғанша Клонтарф сарайында ұстады және әртүрлі меценаттардан жер берді; де Лейсилерден, Батлерлерден, Таффтардан, Фитцджеральдтардан және тіпті О’Морлардан. Ирландиядағы олардың Мастері Ирландияның билігін басқаруға қатысты. Госпитальерлер (кейіннен Мальта рыцарлары деп белгілі) Килмайнамдағы Приорияларын және Ирландиядағы әртүрлі прецепторияларын ұстады. Олар Тамплиерлердің мүліктерін иеленді және орта ғасырлар бойы жалғастырды. 13-ші ғасырда кешіп жүретін ордендер Ирландияда жұмыс істеуді бастады және осы кезеңде 89 монахтар ордені құрылды. Осылардың біріншісі Прекерлер ордені (сонымен қатар Доминикан деп те аталады), олар 1224 жылы Дублиндегі филиалды құрды, содан кейін сол жылы Дрогедадағы филиалды құрды, содан кейін одан әрі тарады. 1378 жылдан 1417 жылға дейін жалғасқан Батыс шиғары кезінде, онда кем дегенде екі папалық талапкер болды (біреуі Римде, біреуі Авиньонда), Гелл Ирландиясының әртүрлі топтары кімді қолдау керектігі туралы келіспеді. Бұл доктриналық дау емес, саяси дау болды. Плантагенет басқаратын Ирландия билігі Римдегі Папаны қолдаған Англия Корольдігінен үлгі алды. Сонымен қатар, Гелл патшалықтары мен галликалықтанған биліктері арасында Римді қолдайтын екі негізгі күш блогы болды. Дон фракциясы, О’Нилл Тироннан, О’Брайен Томондтан, Берк Кланриккардтан және О’Коннор Донн Роскоммондан басқарылды. Жергілікті дін қызметкерлерінің өте аз бөлігі өз қауымдарын оны ұстануға шақырды. Жаңа орган мемлекеттік шіркеуге айналды, ол шіркеу мүлігінің көп бөлігін иеленді. Бұл Ирландия шіркеуіне діни сәулет пен басқа да діни заттардың көп қорын сақтауға мүмкіндік берді, олардың кейбіреулері кейінгі соғыстарда жойылды. Халықтың көп бөлігі, мемлекеттік шіркеу мүшелігінің саяси және экономикалық артықшылықтарына қарамастан, католик болып қалды. Алайда, оның сандық аздығына қарамастан, Ирландия шіркеуі 1869 жылғы Ирландия шіркеу актісімен Гладстонның либералдық үкіметі қабылдаған 1871 жылдың 1 қаңтарында жойылғанға дейін шамамен 300 жыл бойы ресми мемлекеттік шіркеу болып қалды. 1558 жылғы Үстемдік актісі және 1570 жылғы паптық була (Regnans in Excelsis) екі патшалықтың көпшілігін Англикандық билікпен басқаруды заңдастырды. 1690 жылы Үш Патшалықтың королі Джеймс II жеңілгеннен кейін, патшалықтың католиктеріне ұзақ жылдар бойы кемсітуді бастаған Тест актілері енгізілді.

Within the Catholic Church, the Gregorian Reform took place during the 11th century, which reformed the administration of the Roman Rite to a more centralised model and closely enforced disciplines such as the struggle against simony, marriage irregularities and in favour of clerical celibacy. This was in the aftermath of the East–West Schism between the Catholic Church in the West and the Orthodox Church in the East. These Roman reforms reached Ireland with three or four significant synods: the First Synod of Cashel (1101) was called by Muirchertach Ó Briain, the High King of Ireland and King of Munster, held at the Rock of Cashel with Máel Muire Ó Dúnáin as papal legate, affirming many of these disciplines. This was followed by the Synod of Ráth Breasail (1111), called by the High King with Giolla Easpaig as the papal legate (he had been an associate of Anselm of Aosta), which moved the administration of the Church in Ireland from a monastic centered model to a diocesan centered one, with two provinces at Armagh and Cashel established, with twelve territorial dioceses under the Archbishop of Armagh and Archbishop of Cashel respectively. It also brought Waterford under Cashel, as the Norsemen had previously looked to the Province of Canterbury. Cellach of Armagh, the "Coarb Pádraig", was present and recognised with the new title as Archbishop of Armagh, which was given the Primacy of Ireland. One of the major figures associated with the Gregorian Reform in Ireland was Máel Máedóc Ó Morgair, also known as Malachy, who was an Archbishop of Armagh and the first Gaelic Irish saint to undergo a formal canonisation process and official proclamation. Máel Máedóc was closely associated with Bernard of Clairvaux and introduced his Cistercian order from France into Ireland with the foundation of Mellifont Abbey in 1142. He had visited Pope Innocent II in Rome to discuss implementing reforms. It was in association with these foundations that the Synod of Kells Mellifont (1152) took place. Malachy had died a few years previously and so Cardinal Giovanni Paparoni was present as papal legate for Pope Eugene III. It rejected Canterbury's pretentions of primacy over the Irish Church. This created two more Provinces and Archbishops, with an Archbishop of Dublin and an Archbishop of Tuam added. Tuam was established in acknowledgement of the political rise of Connacht, with the High King being Toirdhealbhach Ó Conchobhair. Another major figure associated with this Reform was Lorcán Ó Tuathail, Archbishop of Dublin who founded Christ Church at Dublin under the Reformed Augustinians. Due to the influential hagiography, the Life of Saint Malachy, authored by Bernard of Clairvaux, with a strongly Reformist Cistercian zeal, the view that the Gaelic Irish Christians were "savages", "barbarian" or "semi pagan"; due to their difference in church discipline and organisation and despite a reform already underway under the native high kings; found a wide footing in Western Europe. In 1155, John of Salisbury, Secretary to the Archbishop of Canterbury (then Theobald of Bec), visited Benevento where the first English Pontiff, Pope Adrian IV (Nicholas Breakspear) was reigning. Here, he spoke of the need for reform for the Church in Ireland, requesting that this be overseen by the King of England, then Henry II Plantagenet, who would have the right to invade and rule Ireland. Adrian IV published the Papal bull Laudabiliter giving permission for this proposal. This was not acted on immediately or made public, partly due to the king's own problems with the church (i. e. the murder of Thomas Becket) and his mother Empress Matilda being opposed to him acting on it. The Normans had conquered England around century earlier and now due to internal political rivalries within Gaelic Ireland, began to invade Ireland in 1169, under Strongbow, ostensibly to restore the King of Leinster. Fearful that the Norman barons would set up their own rival Kingdom and wanting Ireland himself, Henry II landed at Waterford in 1171, under the authority of Laudabiliter (ratified by Pope Alexander III). Once established, he held the Second Synod of Cashel (1172). The synod, ignored in the Irish annals, is known from the writings of Gerald of Wales, the anti Gaelic Norman who authored Expugnatio Hibernica (1189). Three of the four Irish Archbishops are said to have attended, with Armagh not present due to infirmity but supportive. It relisted most of the Reforms already approached before and included a tithe to be paid to the parish and that "divine matters" in the Irish Church should be conducted along the lines observed by the English Church. In the following years, Norman descended churchmen would now play a direct role within the Irish Church as the political Lordship of Ireland was established, though many Gaelic kingdoms and their dioceses remained too. Crusading military orders, such as the Knights Templar and Knights Hospitaller had a presence in Ireland, mostly, though not exclusively, in the Norman areas. The Templars had their Principal at Clontarf Castle until their suppression in 1308 and received land grants from various patrons; from the de Laceys, Butlers, Taffes, FitzGeralds and even O'Mores. Their Master in Ireland was part of the administration of the Lordship of Ireland. The Hospitallers (later known as the Knights of Malta) had their Priory at Kilmainham and various preceptories in Ireland. They took over Templar properties and continued throughout the Medieval period. During the 13th century, the mendicant orders began to operate within Ireland and 89 friaries were established during this period. The first of these to arrive were the Order of Preachers (also known as the Dominicans), they first established a branch at Dublin in 1224, shortly followed by one at Drogheda the same year, before spreading further. During the Western Schism which lasted from 1378 to 1417, within which there were at least two claimants to the Papacy (one in Rome and one in Avignon), different factions within Gaelic Ireland disagreed on whom to support. This was not a doctrinal dispute, but a political one. The Plantagenet controlled Lordship of Ireland followed the Kingdom of England in backing the Pope in Rome. Meanwhile, there were two main power blocs among the Gaelic kingdoms and Gaelicised lordships supporting different contenders. The Donn faction, led by the O'Neill of Tyrone, O'Brien of Thomond, Burke of Clanrickard and O'Connor Donn of Roscommon supported Rome. Very few of the local clergy led their congregations to follow. The new body became the established state church, which was grandfathered in the possession of most church property. This allowed the Church of Ireland to retain a great repository of religious architecture and other religious items, some of which were later destroyed in subsequent wars. A substantial majority of the population remained Catholic, despite the political and economic advantages of membership in the state church. Despite its numerical minority, however, the Church of Ireland remained the official state church for almost 300 years until it was disestablished on 1 January 1871 by the Irish Church Act 1869 that was passed by Gladstone's Liberal government. The effect of the Act of Supremacy 1558 and the papal bull of 1570 (Regnans in Excelsis) legislated that the majority population of both kingdoms to be governed by an Anglican ascendancy. After the defeat of King James II of the Three Kingdoms in 1690, the Test Acts were introduced which began a long era of discrimination against the recusant Catholics of the kingdoms.

Еріктілік пен революция арасында

1778 жылдан бастап реформалардың баяу процесі 1829 жылы католиктердің құқықтарының қалпына келтірілуіне әкелді. Ол кезде Ирландия жаңа құрылған Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігінің құрамына кірген еді. Осыған байланысты, 1795 жылғы Майнут колледжі заңымен Майнут қаласындағы Сент-Патрик колледжі Ирландияның ұлттық семинариясы ретінде құрылды (оған дейін, протестанттық қуғын-сүргін басталғаннан француз революциясына дейінгі кезеңде ирланд дін қызметкерлері Континенттік Еуропада білім алған). 1845 жылғы Майнут жәрдемақысы, британ үкіметінің католиктік Ирландияға жақсы ниетпен көмектесу әрекеті, католиктерге қарсы шыққан Анти-Майнут конференциясы тобының құрылуына байланысты саяси дауға айналды. 1835 жылы ирланд кармелит дінтасы Джон Спратт Римге сапар шегіп, Папа Григорий XVI-дан 3-ші ғасырдағы римдік христиан шейіті Әулие Валентиннің қабірлері мен қалдықтарын алды. Спратт оларды Дублиндегі Уайтфрайр көшесіндегі кармелит шіркеуіне әкелді. Ирландияда дін қайта заңдастырыла бастады, бірақ ескі ирланд әулиелерінің көптеген қабірлері жойылғандықтан, Папа Григорий XVI оларды ирланд халқына сыйлады. Ұлы ашаршылықтың салдарынан кардинал Пол Каллен католик шіркеуінің алғашқы ирланд кардиналы болды. Ол 19-шы ғасырдағы ирланд католицизмін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды және сондай-ақ Папаның қатесіздігінің формуласын жасауға қатысқан ультрамонтанист ретінде Бірінші Ватикан кеңесінде жетекші рөл атқарды. Каллен 1850 жылы Тюрлс синодын шақырды, ол 1642 жылдан бері Ирландия католик епископтығы мен дін қызметкерлерінің алғашқы ресми синоды болды, содан кейін Майнут синоды өтті. 1879 жылы Ирландияда маңызды Мариялық көрініс болды – Майо округіндегі Нок қаласындағы Біздің Анамыздың көрінісі. Мұнда Қасиетті Мариям, Әулие Иосип және Әулие Иоанн Евангелисттің (Агнус Деимен бірге) екі жағында пайда болды және ол үндемеді. Көрініске куә болған 15 миряннан жауап алынды. Нок қасиетті орны паломниктікке маңызды орынға айналды және Папа Пий XI 1932 жылғы Эвхаристиялық Конгресс аяқталғанда Біздің Анамызды Нокты "Аспан мен Ирландияның патшайымы" деп жариялады.

The slow process of reform from 1778 on led to Catholic emancipation in 1829. By then Ireland was a part of the newly created United Kingdom of Great Britain and Ireland. As part of this, St Patrick's College, Maynooth was founded as a national seminary for Ireland with the Maynooth College Act 1795 (prior to this, from the time of Protestant persecutions beginning until around the time of the French Revolution, Irish priests underwent formation in Continental Europe). The Maynooth Grant of 1845, whereby the British government attempted to engender good will to Catholic Ireland became a political controversy with the Anti Maynooth Conference group founded by anti Catholics. In 1835, Fr. John Spratt, an Irish Carmelite visited Rome and was given by Pope Gregory XVI, the relics and the remains of St. Valentine (whose feast is St. Valentine's Day), a Roman 3rd century Christian martyr, which Spratt brought back to Whitefriar Street Carmelite Church, Dublin. The faith was beginning to be legalised in Ireland again but the relics of most of the old Irish saints had been destroyed, so Pope Gregory XVI gifted these to the Irish nation. In the aftermath of the Great Hunger, Cardinal Paul Cullen became the first Irish cardinal of the Catholic Church. He played a significant role in shaping 19th century Irish Catholicism and also played a leading role at the First Vatican Council as an ultramontanist involved in crafting the formula for papal infallibility. Cullen called the Synod of Thurles in 1850, the first formal synod of the Irish Catholic episcopacy and clergy since 1642 and then the Synod of Maynooth. In 1879, there was a significant Marian apparition in Ireland, that of Our Lady of Knock in County Mayo. Here the Blessed Virgin Mary is said to have appeared, with St. Joseph and St. John the Evangelist either side (along with the Agnus Dei) and she remained silent throughout. Statements were taken from 15 lay people who claimed to have witnessed the apparition. The Knock Shrine became a major place of pilgrimage and Pope Pius XI declared Our Lady of Knock to be "Queen of Heaven and of Ireland" at the closing of the 1932 Eucharistic Congress.

Ирландияның бөлінуі

Ирландия тәуелсіздік алғаннан бері шіркеу Ирландия еркін мемлекеті және одан кейін Ирландия Республикасында маңызды әлеуметтік және саяси рөл атқара бастады. Онша жыл бойы католиктердің ықпалы (ирланд қоғамының ауылдық сипатымен қатар) Ирландияның отбасылық бағытталған әлеуметтік саясатын Батыстың көп бөлігінен гөрі ұзақ сақтауға мүмкіндік берді, бұл британдықтар мен американдықтардың мәдени либерализміне қайшы келді. Бұл мәдени бағыт Эмон де Валера тұсында ерекше көзге түсті. Мысалы, 1937 жылдан 1995 жылға дейін ажырасу мен қайта үйленуге рұқсат берілмеді (католиктердің некеге қатысты көзқарастарына сәйкес). Сол сияқты, порнография, аборт және контрацепцияға да қарсылық көрсетілді; бұқаралық ақпарат құралдарындағы қоғамдық моральға зиян келтіретін бейнелерге де католиктер қарсы болды. Сонымен қатар, шіркеу мемлекеттік ауруханалардың және көптеген мектептердің бақылауында болды, сондай-ақ көптеген басқа әлеуметтік қызметтердің ірі провайдері болып табылды. 1922 жылы Ирландияның бөлінуі кезінде оңтүстік халқының 92,6 пайызы католик, ал 7,4 пайызы протестант болды. 1960 жылдарға қарай, англикандық және басқа да протестанттардың саны эмиграцияның арқасында жартысына азайды, ал кейбір англикандықтар Ұлыбританияда тұруды жөн көрді. Алайда, 21 ғасырдың басында Республикадағы протестанттардың үлесі 4,2 пайызға, ал жалпы саны 200 000-нан астамға өсті, бұл иммиграция мен католиктік діннен шығудың аз ғана ағынының нәтижесінде 1920 жылғы көрсеткіштерге жақын деңгейге жетті. Католик шіркеуінің Ne Temere саясаты, яғни католиктер мен протестанттардың арасындағы некелерден туған балаларды католиктер ретінде тәрбиелеу қажеттігі, католиктердің үстемдігін сақтауға көмектесті. Ирландияның екі бөлігінде де 1962 жылғы Ватикан II реформаларынан кейін шіркеу саясаты мен практикасы айқын өзгерді. Ең маңызды өзгеріс – діни рәсімдер латын тілінде емес, халық тілінде өткізілуі болды. 1981 жылы шіркеу ирланд тілінде алғашқы Библияның басылымын жариялады, бірақ шіркеу негізінен ағылшын тілін қолданады. Архиепископ Джон Чарльз МакКвейд ағылшын тіліндегі литургияны және экуменикалық түзетулерді енгізуге наразылық білдірді, оны католиктердің сезімталдығына қарсы деп есептеді; ол литургияны латын тілінде сақтауды қалады, сонымен қатар ирланд тілін халық тілі ретінде ұсынуды қолдады (ол басқа епископтарға қарағанда ирланд тілінде сөйлеуді көбірек жариялады). «Кельт жолбарысы» мен Ирландияда космополитизмнің дамуынан бастап, католицизм Ирландияның дәстүрлі элементтерінің бірі ретінде құлдырауға ұшырады, әсіресе қалалық аймақтарда. 2011 жылдың мамыр айында Дублин архиепискобы Диармуид Мартиннің айтуынша, Дублинде әрбір бес католиктің біреуі ғана жексенбі күні шіркеуге барады, ал көптеген жастар дінге қызығушылық танытпайды. Irish Times газетінің Ipsos MRBI сауалнамасына сәйкес, ирландтық католиктердің көпшілігі апта сайын шіркеуге бармайды, ал шамамен 62 пайызы трансбұтану сияқты католицизмнің негізгі қағидаларын қабылдамайды. 2015 жылғы бір жынысты некеге және 2018 жылғы абортқа қатысты референдумдардың нәтижелерінен кейін The Guardian газетінде жазатын либералды журналист Уна Муллалли «Ирландияның консервативті, догматикалық католик елі деген миф құлатылды» деп мәлімдеді.

From the time that Ireland achieved independence, the church came to play an increasingly significant social and political role in the Irish Free State and following that, the Republic of Ireland. For many decades, Catholic influence (coupled with the rural nature of Irish society) meant that Ireland was able to uphold family orientated social policies for longer than most of the West, contrary to the laissez faire associated cultural liberalism of the British and Americans. This cultural direction was particularly prominent under Éamon de Valera. For example, from 1937 until 1995, divorce and remarriage was not permitted (in line with Catholic views of marriage). Similarly, pornography, abortion, and contraception were also resisted; media depictions perceived to be detrimental to public morality were also opposed by Catholics. In addition, the church largely controlled many of the state's hospitals, and most schools, and remained the largest provider of many other social services. At the partition of Ireland in 1922, 92.6% of the south's population were Catholic while 7.4% were Protestant. By the 1960s, the Anglican and Nonconformist Protestant population had fallen by half, mostly due to emigration in the early years of Irish independence, with some Anglicans preferring to live within the UK. However, in the early 21st century the percentage of Protestants in the Republic has risen slightly, to 4.2%, and the absolute numbers to over 200,000, almost equal to the number in 1920, due to immigration and a modest flow of conversions from Catholicism. The Catholic Church's policy of Ne Temere, whereby the children of marriages between Catholics and Protestants had to be brought up as Catholics, also helped to uphold Catholic hegemony. In both parts of Ireland, church policy and practice changed markedly after the Vatican II reforms of 1962. Probably the largest change was that Mass could be said in vernacular languages instead of Latin, and in 1981 the church commissioned its first edition of the Bible in the Irish language, but the church overwhelmingly uses English. Archbishop John Charles McQuaid was uneasy about the introduction of an English liturgy and ecumenical revisions, finding it offensive to Catholic sensibilities; he wished to uphold the liturgy in Latin, while also offering Irish as the vernacular (he promoted an Irish language provision more than other Bishops). Since the Celtic Tiger and the furtherance of cosmopolitanism in Ireland, Catholicism has been one of the traditional elements of Ireland to fall into decline; particularly in urban areas. Fewer than one in five Catholics attend Mass on any given Sunday in Dublin with many young people only retaining a marginal interest in religion the Archbishop of Dublin, Diarmuid Martin, said in May 2011. According to an Ipsos MRBI poll by the Irish Times, the majority of Irish Catholics do not attend mass weekly, with almost 62% rejecting key parts of Catholicism such as transubstantiation. After the results of both the 2015 same sex marriage and the 2018 abortion referendums, Úna Mullally, a liberal journalist who writes for The Guardian claimed that "the fiction of Ireland as a conservative, dogmatically Catholic country has been shattered".

Солтүстік Ирландия

1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заң Солтүстік Ирландияның конституциясы ретінде қызмет етті, онда Солтүстік Ирландияның барлық азаматтары үшін дін бостандығы бекітілді. Бұл жерде католиктер халықтың шамамен 35 пайызын құрайтын азшылықты құрады, олар көбінесе ирланд ұлтшылдығын қолдады және тарихи тұрғыдан Солтүстік Ирландияның құрылуына қарсы болды. Рим-католик мектептерінің кеңесі бастапқыда Солтүстік Ирландия үкіметінің рөлін қабылдауға қарсы тұрды және бастапқыда тек Ирландия еркін мемлекеті үкіметінен қаржыландыруды қабылдады, ал мектеп инспекторларын қабылдамады. Осылайша Линн комитеті үкіметке есеп ұсынды, оның негізінде Солтүстік Ирландиядағы білім беру жүйесін жаңарту үшін білім беру туралы заң жобасы жасалды, бірақ Рим-католик білім беру бөлімі ешқандай ынтымақтастық көрсетпеді. Керісінше, Рим-католик мектептеріне қатысты есеп білім беру министрінің тұрақты хатшысы болуға тиіс болған Рим-католигінің нұсқауларына сүйенді – А.Н. Бонапарт Уайз.

Біздің бұл әрекеттен туындаған кемшілікке қарамастан, Рим-католик мүдделеріне зиян келтірмегені анықталады деп үміттенеміз. Біз әрқашан білім беруге қатысты Рим-католиктердің ерекше көзқарастарын еске алып, ескере отырып, оларға мүмкіндік беруге тырыстық және олардың тілектеріне қайшы келуі мүмкін кез келген бағытты ұсынудан аулақты болдық. Протестанттардың қоғамдық қызметтерде басымдыққа ие болуы және сайлау округтерін өзгерту фактілері 1967 жылы Азаматтық құқықтар қозғалысының қажеттілігіне әкелді. Бұл Солтүстік Ирландиядағы католиктерге қатысты жалғасып келе жатқан кемсітушілікке жауап болды.

Ұйым

Шіркеу төрт шіркеулік провинцияға бөлінген. Бұл провинциялар 12 ғасырдағы сол кездегі азаматтық провинциялармен немесе ұсақ патшалықтармен сәйкес келген болуы мүмкін, бірақ қазіргі заманғы азаматтық провинциялық бөліністермен толыққандай сәйкес келмейді. Шіркеуға төрт архиепископ және жиырма үш епископ жетекшілік етеді; алайда, бірігулер мен қосылулар болғандықтан, епархиялардың саны жиырма жетіден астам. Мысалы, Кашел епархиясы Эмли епархиясымен біріктірілді, Уотерфорд Лисмормен, ал Ардаг Клонмакойзбен бірікті, басқалары да бар. Галвей епархиясының епископы сонымен қатар Кильфенораның апостолдық әкімшісі болып табылады. 1087 приход бар, олардың бір бөлігі әкімшілермен, ал қалғаны приход діни қызметкерлерімен басқарылады. Жалпы, шамамен 3000 діни қызметкер бар – приход діни қызметкерлері, әкімшілер, көмекші діни қызметкерлер, капелландықтар және колледж профессоры. Католик діни қызметкерлерінің қауымдастығы – Ирландиядағы діни қызметкерлердің ерікті бірлестігі, онда 1000-нан астам мүше бар. Сондай-ақ, көптеген діни ордендер бар, олардың ішінде: августиндіктер, капуциндер, кармелиттер, Киелі Рух әкелері, доминикандықтар, францискандықтар, иезуиттер, маристер, қайырымдылық миссионерлері, облаттар, пассионистер, редемптористерлер және винцентиандар. Дін қызметкерлерінің жалпы саны шамамен 700-ге жуық. Олар оқытумен немесе миссионерлік қызметпен айналысады және кейде приходтарды басқарумен жүктеледі. Ирландияда екі діни қызметкерлер қоғамы құрылды, атап айтқанда, Уиклоу графтығында штаб-пәтері орналасқан Сент-Патрик миссионерлік қоғамы және Мейт графтығындағы Сент-Клумбан миссионерлік қоғамы. Ирландиядағы католик діндарларының басым бөлігі Латын шіркеуіне жатады. Бірнеше шығыс католик діни қызметкерлері негізінен иммигранттар қауымдастығына қызмет етеді, олардың бақылауы шетелдегі сол шіркеудің апостолдық визитаторы мен Ирландиядағы Латын шіркеуінің епискобы арасында бөліседі. Сиро-Малабар шіркеуінде Римдегі Стивен Чираппанатх визитор ретінде қызмет ететін бірнеше діни қызметкер бар; Сиро-Маланкара шіркеуінде Муваттупужадан Йоханон Мар Теодосиус визитор ретінде қызмет ететін бірнеше діни қызметкер бар; Украина грек-католик шіркеуінде Лондонның украиндық католик епархиясы визитор ретінде қызмет ететін бір діни қызметкер бар.

The church is organised into four ecclesiastical provinces. While these may have coincided with contemporary 12th century civil provinces or petty kingdoms, they are not now coterminous with the modern civil provincial divisions. The church is led by four archbishops and twenty three bishops; however, because there have been amalgamations and absorptions, there are more than twenty seven dioceses. For instance, the diocese of Cashel has been joined with the diocese of Emly, Waterford merged with Lismore, Ardagh merged with Clonmacnoise among others. The bishop of the Diocese of Galway is also the Apostolic Administrator of Kilfenora. There are 1,087 parishes, a few of which are governed by administrators, the remainder by parish priests. There are about 3,000 secular clergy—parish priests, administrators, curates, chaplains, and professors in colleges. The Association of Catholic Priests is a voluntary association of clergy in Ireland that has over 1000 members. There are also many religious orders, which include: Augustinians, Capuchins, Carmelites, Fathers of the Holy Ghost, Dominicans, Franciscans, Jesuits, Marists, Missionaries of Charity, Oblates, Passionists, Redemptorists, and Vincentians. The total number of the regular clergy is about 700. They are engaged either in teaching or in giving missions, and occasionally charged with the government of parishes. Two societies of priests were founded in Ireland, namely St Patrick's Missionary Society, with its headquarters in County Wicklow, and the Missionary Society of St. Columban based in County Meath. Almost all Catholic religious in Ireland belong to the Latin Church. A few resident Eastern Catholic priests serve mainly immigrant communities, with supervision split between an apostolic visitor of the same church based abroad and a Latin church bishop in Ireland. The Syro Malabar Church has several priests with Stephen Chirappanath of Rome as visitor; the Syro Malankara Church has several with Yoohanon Mar Theodosius of Muvattupuzha as visitor; the Ukrainian Greek Catholic church has one with the Ukrainian Catholic Eparch of London as visitor.

Миссионерлік қызмет

Ирландиядағы Ұлы ашаршылық жылдарында католик шіркеуі әлемнің басқа елдерінде жаңа діндерді тарату үшін көп жұмыс істеді. Ашаршылықтың салдарынан, Ирландияда католицизмді қатаң сақтауға, сондай-ақ денсаулық сақтау және білім беру реформаларын жүзеге асыруға бағытталған, кейіннен шетелдегі миссионерлік жұмыстарға дейін кеңейтілген, шіркеулік миссия қозғалысы басталды. Бастапқыда кардинал Ньюман Британ империясының отарланған халықтарын дінге көшіруге үлкен ықпал еткен, ал 1922 жылдан кейін шіркеу Trócaire сияқты ұйымдары арқылы қазіргі үшінші әлем елдерінде денсаулық сақтау және білім беру саласындағы жұмысын жалғастырды. АҚШ және Австралия сияқты елдердегі ирландтық католик диаспорасымен бірге, бұл дүниежүзілік желі құрылды, бірақ дін қызметкерлерінің санының азаюына ұшырады. 20 ғасырдың көп бөлігінде Ирландияда дін қызметіне түсуші ер адамдардың саны соншалықты көп болды, олардың көптегені АҚШ-қа, Ұлыбританияға, Канадаға және Австралияға жіберілді.

Статистика

2022 жылғы Ирландия халық санағында Ирландия халқының 69% өзін католик дінінің жатқызушысы деп атады. Бұл көрсеткіш 2011 жылғы халық санағында тіркелген 84,2% және 2016 жылғы халық санағында тіркелген 79% көрсеткіштерінен айтарлықтай төмендеді. 2019 жылдың қазан айында Католик дін қызметкерлері қауымдастығы (ACP) Ирландиядағы приходтардың жабылуын болдырмау үшін реформалардың шұғыл қажет екенін жариялады. Дін қызметкерлерінің қайтыс болуы немесе зейнеткерлікке шығуы, жаңа дін қызметкерлерінің санынан артықтап отыр. ACP ұзақ жылдардан бері шіркеу реформасын жақтады, оның ішінде бойдақ болу талабын жеңілдетуді, үйленген еркектерді дін қызметкерлеріне бекітуді және әйелдерді диакондыққа бекітуді қолдайды. Ирландия католиктерінің 65% бір жынысты некелерді қолдайды, ал 30% қарсылық білдіреді.

Саясат

Ирландияда шіркеудің қоғамдық пікірге елеулі ықпалы болды. Лорд Стэнлидің 1831 жылғы Ирландия білім беру заңын енгізуі Ирландияның бастауыш білім беруін оның басқаруына берді. Ол 1766 жылға дейін Якобит қозғалысымен, ал 1829 жылға дейін католиктердің эмансипациясымен байланысты болды. Шіркеу 1829 жылдан бастап 1869–71 жылдардағы Ирландия шіркеуінің жойылғанға дейін қайта жанданды, оның ең маңызды басшылары епископ Джеймс Дойл, кардинал Каллен және архиепископ МакХейл болды. Ирландия ұлтшылдығымен қарым-қатынас күрделі болды: көптеген епископтар мен жоғары дәрежелі дін қызметкерлері Британ империясын қолдады, бірақ көптеген жергілікті дін қызметкерлері Ирландияның тәуелсіздігіне көбірек жақтас болды. Шіркеу иерархиясы парламенттік Ирландия ұлтшылдығымен жұмыс істеуге дайын болғанымен, көбінесе «Фениандыққа», яғни ирландиялық республикашылдыққа сын көзбен қарады. Бұл ағылшын тарапының жеңіліп жатқаны анық болғанға дейін жалғасты, содан кейін шіркеу ішінара жағын ауыстырды. Ол Англо-Ирландия келісімін қолдады, сондықтан Ирландия азамат соғысында келісімге қарсыларға тыйым салып, келісімді ресми түрде қолдады. Осыған қарамастан, Ирландиядағы кейбір протестанттар Ирландияның өзін-өзі басқаруына қарсы екенін мәлімдеді, себебі бұл «Рим үкімшілігін» әкеледі, үй басқарудың орнына, және бұл Солтүстік Ирландияның құрылуының бір бөлігі (немесе сылтауы) болды. Шіркеу Ирландияда үлкен ықпалына ие болды. Эмон де Валераның 1937 жылғы конституциясы дін бостандығын мойындағанмен, «Қасиетті Католиктік-Апостолдық және Рим шіркеуінің ерекше статусын» да мойындады. Саяси әлем қатысқан маңызды шіркеу шараларына 1932 жылғы Эвхаристиялық Конгресс және 1979 жылғы Папаның сапары кірді. Әлеуметтік және саяси мүдделері зор болған соңғы прелат – 1972 жылы зейнеткерлікке шыққан архиепископ МакКвейд болды. Рим Папасы Франциск 2018 жылы Ирландияға 2018 жылдың тамызында Дүниежүзілік Отбасылар Конгресіне қатысу үшін Ирландияның католик епископтары шақырғаннан кейін келді. Бұл елге Папаның екінші сапары болды, алғашқысы 1979 жылы Иоанн Павел II сапары болған.

In Ireland the church had significant influence on public opinion. The introduction of the Irish Education Act (1831) of Lord Stanley placed Irish primary school education under it. It was associated with the Jacobite movement until 1766, and with Catholic emancipation until 1829. The church was resurgent between 1829 and the disestablishment of the Church of Ireland in 1869–71, when its most significant leaders included Bishop James Doyle, Cardinal Cullen and Archbishop MacHale. The relationship to Irish nationalism was complex; most of the bishops and high clergy supported the British Empire, but a considerable number of local priests were more sympathetic to Irish independence. While the church hierarchy was willing to work with Parliamentary Irish nationalism, it was mostly critical of "Fenianism"; i. e. – Irish republicanism. This continued right up until it was clear that the British side was losing, then the church partly switched sides. It supported the Anglo Irish Treaty and therefore were formally pro treaty in the Irish Civil War, excommunicating anti treaty followers. Despite this, some Protestants in Ireland stated that they were opposing Irish self government, because it would result in "Rome Rule" instead of home rule, and this became an element in (or an excuse for) the creation of Northern Ireland. The church continued to have great influence in Ireland. Éamon de Valera's 1937 constitution, while granting freedom of religion, recognised the "special position of the Holy Catholic Apostolic and Roman Church". Major popular church events attended by the political world have included the Eucharistic Congress in 1932 and the Papal Visit in 1979. The last prelate with strong social and political interests was Archbishop McQuaid, who retired in 1972. Pope Francis visited Ireland in 2018 upon invitation extended to the Supreme Pontiff by Ireland's Catholic bishops to visit the country in August 2018 for the World Meeting of Families. This was only the second visit of a pope to the country, the first one having taken place in 1979 with John Paul II.

Білім

1922 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін шіркеу денсаулық сақтау және білім беру саласында белсендірек қатысты, қаражат жинады және католиктік діни ұйымдармен жұмыс істейтін мекемелерді басқарды. Бұл мекемелердің қаржыландырылуы үкіметтік араласу, халықтың қайырымдылығы және мұрагерлік есебінен жүзеге асты. Шіркеудің негізгі саяси әсері – ұлттық бастауыш мектептерде билікті нығайту болды, онда білім беруде діни насихат маңызды рөл атқарды. 1968 жылы Доног О’Мэлли ұсынған тегін мемлекеттік орта мектептер жүйесіне шіркеу іерархиясы қарсы болды, себебі олар мұндай мектептердің көп бөлігін басқарып келді. 1830 жылдан бері католиктік білім беруді бақылауда ұстауға жасалған күш-жігердің басты мақсаты – дін қызметкерлеріне үміткерлердің тұрақты ағынын қамтамасыз ету болды, өйткені олар семинарияға түсу алдында көп жылдық оқудан өтуі керек еді. Ирландия қоғамының әртүрліленуі мен секулярлануымен қатар, католиктік білім берудегі шіркеудің бақылауы күрделі мәселеге айналды, әсіресе мектептерге үміткерлер көп болған кезде, дінін қабылдаған католиктерге басымдық берілуіне байланысты. Мемлекеттік қаржыландырылатын бастауыш мектептердің шамамен 97 пайызы шіркеу бақылауында. Ирландия заңнамасы шіркеу бақылауындағы мектептерге түсу кезінде дінді басты фактор ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Оқуға көп үміткер болған мектептер көбінесе католиктерді католик емес үміткерлерден басымдықпен қабылдайды, бұл католик емес отбасылар үшін қиындық тудырады. Женевадағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар құқықтары жөніндегі комитеті Ирландияның балалар министрі Джеймс Райлиден діни белгісі бойынша мемлекеттік қаржыландырылатын мектептерге басымдықпен қабылдауды жалғастыру себебін сұрады. Ол заңдарды өзгерту қажеттігін айтты, бірақ ирландтық конституция діни мекемелерді қорғағандықтан, референдум өткізу қажет болуы мүмкін екенін атап өтті. Бұл мәселе ең өзектісі Дублин аймағында. Дублин адвокаты Пэдди Монахан бастаған петиция католик балаларына берілген басымдықтарды жоюды қолдау білдіретін 20 000-ға жуық қол жинады. 2016 жылдың мәліметтері бойынша, жақында құрылған «Білім теңдігі» атты жақтас ұйымы заңдық шаралар қолдануды және сотқа шағымдануды жоспарлап отыр.

After independence in 1922, the Church became more heavily involved in health care and education, raising money and managing institutions which were staffed by Catholic religious institutes, paid largely by government intervention and public donations and bequests. Its main political effect was to continue to gain power in the national primary schools where religious proselytisation in education was a major element. The hierarchy opposed the free public secondary schools service introduced in 1968 by Donogh O'Malley, in part because they ran almost all such schools. The church's strong efforts since the 1830s to continue the control of Catholic education was primarily an effort to guarantee a continuing source of candidates for the priesthood, as they would have years of training before entering a seminary. As Irish society has become more diverse and secular, Catholic control over primary education has become controversial, especially with regard to preference given to baptized Catholics when schools are oversubscribed. Virtually all state funded primary schools – almost 97 percent – are under church control. Irish law allows schools under church control to consider religion the main factor in admissions. Oversubscribed schools often choose to admit Catholics over non Catholics, a situation that has created difficulty for non Catholic families. The United Nations Committee on the Rights of the Child in Geneva asked Ireland's minister for children, James Reilly, to explain the continuation of preferential access to state funded schools on the basis of religion. He said that the laws probably needed to change, but noted it may take a referendum because the Irish constitution gives protections to religious institutions. The issue is most problematic in the Dublin area. A petition initiated by a Dublin barrister, Paddy Monahan, has received almost 20,000 signatures in favor of overturning the preference given to Catholic children. As of 2016, a recently formed advocacy group, Education Equality, is planning a legal challenge.

Денсаулық сақтау

1930 жылдан бастап ауруханалар лотерея арқылы қаржыландырылды, билеттерін монахтар немесе дін қызметкерлері жиі таратқан немесе сатқан. 1950 жылы шіркеу "Ана мен бала" жобасына қарсылық білдірді. Ирландияда католиктік діни ұйымдар басқаратын ауруханалар саны азайып барады. Мысалы, Дублиндегі Mater Misericordiae университеттік ауруханасын Мейірімділік қарындастары басқарады. 2005 жылы аурухана өкпелік қатерлі ісікке қарсы дәріні сынақтан өткізуді кейінге шегерді, себебі сынаққа қатысқан әйелдерден католиктік сенімге қайшы келетін контрацепция қолдану талап етілді. Mater Hospital бұл қарсылығының себебі кейбір фармацевтикалық компаниялар бала тудыру жасындағы әйелдерге дәрілік сынақтар кезінде контрацепция қолдануды міндеттегенін мәлімдеді: "Аурухана клиникалық сынақтарға қатысты барлық заңдық талаптарды орындауға және сонымен бірге аурухананың миссиясының принциптері мен этикасын сақтауға бейімділігін" және "әрбір адам мен отбасы жүктіліктен қалай сақтану керектігін өздері шешуге құқылы" деді.

Қоғамдық мораль

1924 жылы қайта үйленуге мүмкіндік беретін ажырасуға тыйым салынды (бұл сирек болғанмен), сондай-ақ жасанды контрацепцияны сатуға заңмен тыйым салынды. 1970 жылдан кейін шіркеудің ықпалы азайып, бұқаралық ақпарат құралдары, феминистік қозғалыстың өркендеуі және сексуалдық революцияның әсеріне ішкері болды. Мысалы, 1979 жылғы Денсаулық сақтау (Отбасы жоспарлау) заңы католик шіркеуінің жасанды контрацепция мәселесінде үкіметті ықпал етуге қабілетті екенін көрсетті, бірақ шіркеу күткен нәтижеге жете алмады. Контрацепцияны енді дәрігердің рецептімен және тіркелген дәріханалардан ғана алуға болады. 1983 жылы конституцияға енгізілген түзету абортқа конституциялық тыйым салды, бұл шіркеу тарапынан қолдау тапты, бірақ әлеуметтік себептермен жасалған аборт Ирландия заңнамасы бойынша бұрыннан заңсыз еді. Алайда, шіркеу 1996 жылғы маусымда ажырасуға конституциялық тыйымды алып тастауға ықпал ете алмады. Шіркеу азаматтық құқықта қайта үйленуге рұқсат беретін ажырасуға қарсы болғанымен, канондық құқығында неке жоққа шығару және «a mensa et thoro» деп аталатын шектеулі ажырасуға рұқсат берілді, бұл іс жүзінде некеден ажырасудың бір түрі еді. Шіркеу мемлекеттік цензураны күшейтуге көмектесіп, 1966 жылға дейін тыйым салынған әдебиеттердің тізімін ұстады, ол мемлекеттік тізімге де әсер етті. Католик шіркеуінің наразылығына қарамастан, Ирландиядағы сайлаушылар 2015 жылы бір жынысты некелерді және 2018 жылы абортты заңдастыруға қатысты референдумды мақұлдады. 2010 жылдың қыркүйегінде Irish Times/Behaviour Attitudes жүргізген 1006 адамды қамтыған сауалнама көрсеткендей, 67% бір жынысты жұптарға некеге тұруға рұқсат беру керек деп санайды. Бұл көпшілік 65 жастан асқандарды қоспағанда, барлық жас топтарында байқалды, сонымен қатар католиктердің 66% бір жынысты некеге қолдау көрсетті. Тек 25% ғана бір жынысты жұптарға некеге тұруға рұқсат беруге қарсы болды, бұл қарсылық көбінесе егде жастағы адамдар мен ауылдық жерлерде шоғырланды. Бір жынысты бала асырап алуға қатысты 46% қолдау білдірсе, 38% қарсы болды. Алайда, 18 мен 44 жас аралығындағы әйелдер мен қала тұрғындарының көп бөлігі бұл идеяны қолдады. Сауалнама сонымен қатар 91% адамдар гомосексуалды екенін ашқан адамды кемсіртпейтінін, ал 60% жақында қабылданған азаматтық серіктестік заңнамасы некеге қарсы шабуыл емес деп санайтынын көрсетті. Соғыс кезінде қауіпсіздік үшін үкімет тарапынан енгізілген цензура қатаң болды және шіркеуті де қамтыды. Епископтар соғысқа қатысты мәселелерді қозғағанда, олар цензураға ұшырап, «басқа азаматтарға қарағанда ешқандай артық рәсімдерсіз» қарастырылды. Пулпиттен жасалған мәлімдемелер мен пасторальдық хаттарға кедергі келтірілмесе де, оларды баспасөзде жариялау цензураға ұшырады.

Divorce allowing remarriage was banned in 1924 (though it had been rare), and selling artificial contraception was made illegal. The church's influence slipped somewhat after 1970, impacted partly by the media and the growing feminist movement as well as the sexual revolution. For instance, the Health (Family Planning) Act, 1979 showed the ability of the Catholic Church to influence the government to compromise over artificial contraception, though the church was unable to get the result it wanted—contraception could now be bought, but only with a prescription from a doctor and supplied only by registered chemists. A 1983 Amendment to the constitution introduced the constitutional prohibition of abortion, which the church supported, though abortion for social reasons had already been illegal under Irish statutory law. However, the church failed to influence the June 1996 removal of the constitutional prohibition of divorce. While the church opposed divorce allowing remarriage in civil law, its canon law allowed for a law of nullity and a limited divorce "a mensa et thoro", effectively a form of marital separation. The church helped reinforce public censorship and maintained its own list of banned literature until 1966, which influenced the State's list. In spite of objections from the Catholic hierarchy, voters in Ireland approved a referendum to legalise same sex marriage in 2015 and abortion in 2018. In September 2010, an Irish Times/Behaviour Attitudes survey of 1,006 people showed that 67% felt that same sex couples should be allowed to marry. This majority extended across all age groups, with the exception of the over 65s, while 66% of Catholics were in favour of same sex marriage. Only 25% disagreed that same sex couples should be allowed to marry, opposition that was concentrated among older people and those in rural areas. In terms of same sex adoption, 46% were in support of it and 38% opposed. However, a majority of females, 18 to 44 year olds, and urban dwellers supported the idea. The survey also showed that 91% of people would not think less of someone who came out as homosexual, while 60% felt the recent civil partnership legislation was not an attack on marriage. War time censorship by the government for security was strict and included the church; when bishops spoke on aspects of the war, they were censored and treated "with no more ceremony than any other citizen". While statements and pastoral letters issued from the pulpit were not interfered with, the quoting of them in the press was subject to the censor.

Жіберушілікті бұзу туралы аңыздар

2005–2009 жылдары ондаған дін қызметкерлерінің рухани қамқорлығында болған мыңдаған балаға қатысты эмоционалдық, физикалық және сексуалдық зорлық-зомбылық жағдайларын баяндайтын бірнеше есеп жарияланды. Оларға Ferns есебі және Балаларға қатысты зорлық-зомбылықты зерттеу комиссиясы кіреді, бұл Ирландияда шіркеуде болашақта қандай өзгерістер қажет болуы мүмкін деген кең пікір-талқылауға себеп болды.

Халықтық дәстүрлер

Шіркеудің өзімен қатар, көптеген ирландтық діни дәстүрлер ғасырлар бойы шіркеудің жергілікті мәдениетінің бір бөлігі ретінде жалғасып келеді. Осы дәстүрлердің бірі – ежелгі заманнан бері үзілмей келе жатқан жыл сайынғы қасиетті орындарға, мысалы, Әулие Патрик тазартатын орны мен Кроаг Патрикке қажылық жасау. Тазартатын орындағы рухани жандар үшін құрбандықтар шалу және дұғалар жасауға, сондай-ақ денені жазалауға ерекше мән беру – бұл ұзақ жылдар бойы сақталған күшті мәдени практика. Жазалау дәуірінде қайтыс болғандар үшін төменгі мисса соңында Леонин дұғалары оқылған. Жергілікті әулиелерді құрметтеу үшін ұйымдастырылатын "үлгілер" (шерулер) де бүгінге дейін жалғасуда. Марияға құлшылық ету – бұл 1879 жылы пайда болған және бекітілген Құдай ананың көрінісіне арналған. Марияның мінсіз тұжырымдамасы (1854) және Исаның қасиетті жүрегі (1642) сияқты мерекелер мен құлшылықтар, сондай-ақ шейіттер туралы түсініктер де маңызды элементтер болып табылады. Денеге жасалған құрбандықтарға деген құрмет Матт Талбот пен Падре Пиоға табынуға алып келді.