Кіріспе

Дублин мен Глендалоудағы епархиялық собор, Ирландия шіркеуі

Мәсіх шіркеуі соборы, немесе ресми түрде Қасиетті Үштік соборы (ирланд тілінде: Ardeaglais Theampall Chríost) – Дублин мен Глендалоудың біріккен епархияларының соборы және Ирландия шіркеуінің (Англикан) Дублин мен Кашельдің біріккен провинцияларының шіркеулік провинциясының соборы. Ол Ирландияның Дублин қаласында орналасқан және елорданың екі ортағасырлық соборының ескісі, екіншісі – Сент-Патрик соборы. Собор 11 ғасырдың басында викинг патшасы Ситрик Жибексақал тұсында салынған. 12 ғасырдың соңында Норман билеушісі Стронгбоудың кезінде таспен қайта салынды және 13 ғасырдың басында Сомерсет тастары мен шеберлерді пайдалана отырып, кеңейтілді. 16 ғасырдағы ішінара құлау салдарынан собор нашар күйге түсті, ал ғимарат 19 ғасырдың соңында кеңінен жаңартылып, қайта салынды, соның нәтижесінде қазіргі түрін алды, оған мұнара, аркалы тіреулер және ерекше жабық жаяу көпірі кірді.

Шолу

Заң бойынша және шын мәнінде, Ирландия реформасынан бері ол Ирландия шіркеуінің Дублин архиепископының соборы болып табылады. Алайда, номиналды түрде Христ-Шірк соборы деп мәлімдесе де, Дублиннің Рим-католик архиепискобы Дублиннің Марлборо көшесіндегі Сент-Мэри шіркеуін өзінің про-соборы (уақытша собор) ретінде пайдаланады. Христ-Шірк соборы ортағасырлық Дублиннің бұрынғы ортасында, Лорд Эдвард көшесінің соңында, Вуд-Кейдің жанында орналасқан. Бірақ, оны қоршаған екі қабатты автомобиль жолының ірі құрылыс жобасы оны бұрын қоршаған ортағасырлық көшелер жүйесінен бөліп тастады. Бұл жобаның салдарынан, оның бастапқы архитектуралық ортасы (ұсақ ғимараттар мен көшелердің лабиринты) жол салу және Вуд-Кейдегі ескі тұрғын үй ауданын бұзу салдарынан жоғалып кетті. Нәтижесінде, собор қазір өзінің бастапқы ортағасырлық контекстінен тыс, кемежайлар бойындағы жаңа мемлекеттік кеңселердің фонында жеке тұрғандай көрінеді. Собор кейде түсірілімдерге тұрақты орын ретінде қолданылады. Христ-Шірк – Лиффи өзенінен анық көрінетін үш собордың (немесе уақытша собордың) жалғыз бірі.

Бірінші собор

Собор, шамамен 1028 жылдан кейін, Дублиннің гиберно-норс патшасы Ситрик Жибекбауырдың Римге қажына сапар жасаған кезде негізделген. Бұл жаңа Дублин епархиясының алғашқы епископы Дюнан немесе Донат болды, және епархия сол кезде Глендалоу епархиясымен қоршалған шағын құрлық аймағы еді, сондай-ақ бір кезде Ирландия шіркеуінің иерархиясына емес, Кентербериге бағынышты болды. Шіркеу Вуд-Кейдегі викингтер қонысын бақылайтын биік жерге салынды, ал Ситрик оны күтіп ұстау үшін "Балдойл, Рахени және Портрейн жерлерін" бұйырды. Дублин маңында болған төрт ескі кельт христиан шіркеуінің тек біреуі ғана, әйгілі Мартин Турскийге арналған, викингтер қаласының қабырғалары ішінде орналасқан, сондықтан Христос шіркеуі бүкіл қала үшін бар болған екі шіркеудің бірі болды. Олардың ең танымалдары – Грангегорман, Гласневин және Клонкен немесе Клонкендегі үш шаруашылық, қазір Деансграйндж деп аталады.

Норман дәуірі

Генрих II 1171 жылы собордағы Рождестволық құлшылыққа қатысты. Собордың нұсқаулығына сәйкес, Генрихтің Кентерберидегі рыцарьлары Томас Бекетті өлтіргеннен кейін Генрих алғаш рет қасиетті тағамды қабылдады. 1180 жылдары Стронгбоу және басқа да норманды магнаттар Христос шіркеуін толық қайта жаңартуға қаржы жұмсады – бастапқыда ағаштан салынған ғимарат, кейін тастан салынды, оған хор, хордың дәліздері мен трансепттері, крипт, сондай-ақ Әулие Эдуард, Әулие Мария және Әулие Лô шіркеулері кірді. 13 ғасырда Әулие Лауренс О’Тулге арналған шіркеу қосылды, ал қазіргі кеменің көп бөлігі 1230 жылдары салынды. Оның дизайны ағылшын батыс готика мектебінің архитектурасынан шабыт алды, ал Сомерсетшир оолитінен жасалған тастар сол аймақтың шеберлерімен өрнектелді және қаланды. 1300 жылы Дублин архиепископы Ричард де Ферингс екі собор арасында «Pacis Compostio» келісімін жасады, ол екеуін де собор ретінде мойындады және олардың ортақ мәртебесін қамтамасыз ету үшін шаралар қарастырды (осы туралы толығырақ ақпарат төменде). 1350 жылдары Дублин архиепископы Джон де Сент-Пол (1349–1362) ірі кеңейту жүргізді. 1358 жылға қарай собордың кемесінің бір бөлігі зайырлы мақсаттар үшін пайдаланыла бастады және бұрынғы хор аймағын шамамен 10 метрге ұзартқан «ұзын хор» қосылды. Сент-Пол сондай-ақ орган орнатты. Оның еңбектері 1870 жылдардағы толық қайта құру кезінде жойылды. Ол бас алтарьдың астына жерленді. 1480 жылы бай судья Уильям Саттон өзінің барлық жерлерін және күмісін соборға мұра етті. Собор 1487 жылы Генрих VII-ні «Эдуард VI патша» ретінде тақтан құлатуға сәтті болмаған Ламберт Симнелдің таққа отыруының болғаны туралы айтылады. Хор мектебі 1493 жылы құрылды.

Реформация кезеңі

Ирландия монастырларын тарату аясында король Генрих VIII 1539 жылғы 12 желтоқсандағы корольдік жарлық арқылы Қасиетті Үштік монастырын жойды. Қасиетті Үштік монастырының преоры мен канондары секуляр дін қызметкерлеріне айналдырылып, Мәсіх шіркеуінің деканы және тарауы ретінде танылды. Осылайша, Роберт Пейнсвик немесе Пенсвик, сондай-ақ Кастелл есімдерімен белгілі болған преор, ал Ричард Болл, суб-преор, тиісінше декан және преценттор болды. Уолтер Уайт, сенашкал және преценттор, канцлер және хор викариы болды, ал Джон Мосс, суб-преценттор [сукцентор] және сакристан, жаңа негіздің хазнашысы және хор викариы аталды. Осылайша, соңғы августиндік преор (Роберт Пейнсвик) Мәсіх шіркеуінің алғашқы деканы болды, алайда дінге өту процесі 1540 және 1542 жылдары жалғасып, сегіз дін қызметкерінен тұратын тарау құрылуымен аяқталды. Генрих VIII-нің тікелей мұрагері, Англияның Эдуард VI 1547 жылы собор қызметкерлерінің санын арттыруға және хор мектебіне жыл сайынғы корольдік қаржыландыруды бөлуге қаражат бөлді. Король Эдуард VI Санкт-Патрик соборын ресми түрде жапты және 1547 жылғы 25 сәуірде оның күмісі, әшекейлері мен заттары Мәсіх шіркеуінің деканы мен тарауына берілді. Бұл оқиға Мэри патшайымының билік ету кезеңінің соңғы құжатымен аяқталды – 1558 жылғы 27 сәуірдегі Томас Левероус, декан, және Санкт-Патрик тарауының «тауарлар, жылжымалы мүлік, музыкалық аспаптар және т.б.» соборға тиесілі және Мәсіх шіркеуінің деканы мен тарауының иелігінде болған заттарын қабылдағаны туралы келісімшарт. Англия королевасы Мэри I және кейіннен Англия королі Джеймс I де Мәсіх шіркеуінің мүліктік қорын арттырды. Ал 1551 жылы Ирландияда алғаш рет құдайға сыйынғанда латын тілінің орнына ағылшын тілі қолданылды. 1560 жылы Киелі кітап алғаш рет ағылшын тілінде оқылды.

Ирландия Корольдігі

Кеменің торфқа тігілген іргетастары 1562 жылы сырғып, оңтүстік қабырға мен аркалы тас шатырды құлатты (көрінетіндей еңкейген солтүстік қабырға сақталып қалды және негізінен 1230 жылға дейін сақталады). Көлемді жөндеу жұмыстары жүргізілді, бірақ қираған бөліктердің көп бөлігі тегістеліп, 1871 жылға дейін үстіне жаңа еден төселді. 1620 жылы Англияда туған судья Люк Гернон Крайстчерчтің Сент-Патрикке қарағанда жақсы жағдайда екенін атап өтті; екеуі де оған ерекше әсер етпеген сияқты. 17 ғасырда парламент және соттар Мәсіх шіркеуінің жанында салынған ғимараттарда отырды. Сол жерде парламенттің салтанатты ашылуында король Джеймс II өзі қатысты. Бірақ парламент пен соттар басқа жерге көшті: соттар өзен жағасындағы жаңадан салынған Төрт сотқа, ал Парламент Хогген Гриндегі Чичестер үйіне, қазіргі Ирландия Банкі, Колледж Грин ғимаратына орналасты. Жақын орналасқан Сент-Патрик шіркеуі сияқты, ғимараттың жағдайы 19 ғасырдың көп бөлігінде нашар болды. Ғимарат қауіпсіз деп танылғаннан және пайдалануға жарамсыз деп есептелгеннен кейін, Мэтью Прайс (архитектор) 1829 және 1831 жылдар аралығында шектеулі жұмыстар жүргізді.

19 және 20 ғасырлар

Собор 1871-1878 жылдары Джордж Эдмунд Стрит тарапынан, Анвилл тауының дистиллятор Генри Роудың қаржылық қолдауымен кеңінен жаңартылып, қайта салынды. 14 ғасырға дейінгі ұлы хор бұзылып, бастапқы криптің үстіне жаңа шығыс бөлігі тұрғызылды. Ол жаңа шаптерхаус салды. Мұнара қайта салынды. Оңтүстік қанат аркадасы қайта салынды. Ұшқыш тіректер әсемдеу элементі ретінде қосылды. Солтүстік кірер есігі алынып тасталды. Оның орнына баптистерий салынды. Стрит оған іргелес Синод залын салып, Сент-Михаил және Барлық Періштелер шіркеуінің соңғы қалдықтарын, соның ішінде қоңырау мұнарасын да қосты. Синод үйі Стриттің танымал жабық жаяу көпірі арқылы собормен байланысты. Роу сол кезде 230 000 фунт стерлингтен астам қаржы жұмсады (2006 жылы шамамен 26 миллионнан астам евро). 1980-1982 жылдар аралығында тағы да жөндеу жұмыстары жүргізілді.

Рөл

Крайст-чиркiсi бiрiккен епархиялардың құлшылық орталығы болып табылады және Азаматтық қызмет сияқты маңызды жыл сайынғы шараларды өткiзедi. Ирландия шіркеуінің оңтүстік провинциясының кафедралық соборы ретінде, ол дін қызметкерлерiнiң сан беру рәсiмдерiн және епископтарды мінездеу рәсiмдерiн қабылдайды.

Қайта қалпына келтірудің әсері

Виктория дәуіріндегі кең ауқымды жөндеу жұмыстары қиын жағдайдағы құрылысты құлаудан сақтап қалды, бірақ қазір интерьердің қай бөлігі ортағасырлық, ал қайсысы Виктория стилінде жасалғанын анықтау қиын. Сыртқы түрінің суреттері Виктория дәуіріндегі қайта құрудың ауқымын көрсетеді: Архиепископ де Сент-Полдың 14 ғасырдағы соборы, әсіресе "ұзын хоры", дерлік толығымен қиратылған. Осының салдарынан, Мәсіх шіркеуі – сақталған ортағасырлық және кейінірек салынған шіркеу құрылысының қосылған нұсқасы.

Кеме

Соборда ортағасырлық нормандық валлийлік пэр және әскербасшы Стронгбоудың, король Диармуид МакМорроудың шақыруымен Ирландияға келген және оның келуі Ирландияға англо-нормандардың араласуының басталуын белгілеген есімді қабірі сақталған. Христ шіркеуінің кафедральді сайтында көрсетілгендей, 1562 жылы қанаттың шатыр күмбезі құлап, Стронгбоудың қабірі қиратылған; қазіргі қабір Дрогедадан келген, сол заманғы жаңасымен ауыстырылған. Көптеген дереккөздерде жақсы құжатталғандай, Стронгбоудың қабірі 16-дан 18-ғасырға дейін заңдық келісімдер жасау орны ретінде пайдаланылған. Бас қабірдің жанында иілген иықтары бар кішкентай мүсін орналасқан, ол әйел бейнесін көрсетеді, бірақ тізбекті қару кигендіктен, бала болуы мүмкін.

Капитул үйі

Алтарь аймағының артында, собор кеңселері, жиналыс залдары және басқа да қосымша бөлмелер орналасқан капитул үйі бар.

Синод залы мен көпір

Кафедральдық ғибадатхананың батыс жағында толыққанды біріктірілген тас көпір орналасқан, ол бұрынғы синод залына жетелейді. Бұл зал Санкт-Михаил шіркеуі орнында салынған, ал бұл шіркеуді кафедральды қайта жаңарту кезінде Стрит бұзған. Санкт-Михаил шіркеуінің бұрынғы мұнарасы осы залда сақталған. Бұл зал бұрын Дублин, Глендалоу және Кильдар епархияларының жалпы және епархиялық синодтарын өткізу үшін пайдаланылған. Қазір бұл жерде ортағасырлық Дублин тарихына арналған "Dublinia" көрмесі орналасқан.

Рим католиктік діні

Күні бүгінге дейін Дублин Рим-католик архиепискобының ресми орны саналатын Сент-Мэри соборы "про-кафедраль" деп аталады. Бұл, Ватикан Мәсіх соборының Рим-католик архиепискобының нақты орны екенін мойындауының нәтижесі.

Декан мен бөлім

Декан мен кафедра Дублин архиепископының келісімімен кафедральді басқарады, декан кафедрада "теңдердің арасында бірінші" болып саналады, бірақ күнделікті билікті жүзеге асырады, басқа кейбір тұлғалардың арнайы міндеттеріне бағынып (декан мен кафедра бірлесіп, приходтың пасторына ұқсас қызмет атқарады). Капитулдың құрамына деканы, преценторы (музыка саласында білікті болуы тиіс), канцлері, қазынашысы, Дублин және Глендалоу архидиакондары және 12 канон кіреді, олардың сегізі Дублин епархиясының дін қызметкерлері, ал төртеуі Глендалоу епархиясының дін қызметкерлері (тағайындалу реті бойынша ең жоғары үш адам Сент-Михаил, Сент-Микан және Сент-Джон пребендариялары деп аталады). Деканды Дублин архиепискобы тағайындайды және 1971 жылдан бастап қолданылып келе жатқан келісім бойынша, ол сонымен қатар Крайст-Чирк кафедральдік приходтар тобының қызметін атқарады, оның күнделікті басқаруы арнайы меценат кеңесі тағайындаған викарийдің міндетіне кіреді. Декан өкіл тағайындай алады, сондай-ақ собордың күзетшісін тағайындайды. Декан мен кафедра бірлесіп преценторды тағайындайды, ал кафедраның қалған мүшелерін архиепископ тағайындайды.

Басқарма

Тарихи тұрғыдан тек қана діни қызметкерлердің басқаруында болғандықтан, 1872 жылдан бері собордың күнделікті басқаруын тоғыз діни қызметкер (декан, прецентор, екі діни пастор және тағы бес дін қызметкері) мен тоғыз мирян мүшеден тұратын кеңес жүзеге асырады, олар әр үшінші жыл сайынғы Пасха жиналысында сайланады. Кеңестің собор қызметкерлерін тағайындау және босату құқығы бар, бірақ архиепископқа немесе декан мен кафедраға, немесе деканға тиесілі тағайындаулардан басқа, жалақыны реттеу және қаржылық мәселелерді басқару да оның құзыретіне кіреді. Кеңес жағдай жағынан, шіркеудің таңдаулы кеңесіне ұқсас. 2007 жылдың ортасына қарай кеңесте әкімшілік және қаржы, мәдениет (қазынашылықты қоса алғанда), деканат, ғимарат, қайырымдылық қор жинау, денсаулық және қауіпсіздік, ақпараттық технологиялар, музыка, сенімді қорғау және мұнара комитеттері жұмыс істейді.

Әкімшілік қызметкерлер

Кафедральдық қызметкерлерді декана жетекшілік етеді. Жоғары басқару тобы деканат викариы, білім беру жөніндегі жетекші, қаржы жөніндегі жетекші, операциялар жөніндегі жетекші, туризм және іс-шаралар жөніндегі жетекші, кадрлар жөніндегі менеджер және музыка директорынан құралады.

Басқа дін қызметкерлері

Деканның викарі (және тараудың хатшысы), Кафедралық аудандарының викарі, сондай-ақ пастордың көмекшісі және студент оқушысы лауазымдары бар. Әдетте, құрметті дін қызметкерлері де болады.

Музыка

Крайст Чиркінің ұзақ музыкалық тарихы бар, оның танымал собор хоры және қыздар хоры бар. Прецентормен бірге, оның музыкалық жұмысын "Органист және Музыка директоры" басқарады, сондай-ақ көмекші органшылар мен орган зерттеушілерімен, "Музыка мен музыка кітапханасының құрметті сақтаушысымен" және 2007 жылдан бері "Музыканы дамыту жөніндегі қызметкермен" бірлесе жұмыс істейді.

Қоңыраулар

Крайст Чирк соборында негізі қаланған кезден бастап кем дегенде бір қоңырау болған болуы мүмкін. 1440 жылға қарай мұнарада үш үлкен қоңыраудың бар екені белгілі болды; алайда, 1597 жылдың 11 наурызында жақын жердегі кемежайлардың бірінде болған жарылыс мұнараға зақым келтіріп, қоңыраулардың жарылуына себеп болды. Осы жарылыстың салдарынан жақын маңдағы Сент-Оден шіркеуінің мұнарасы да зақымданды. 1670 жылы мұнара үшін зеңбірек металлынан алты жаңа қоңырау құйылды. Бұл қоңыраулар 1738 жылы Абель Рудхоллмен қайта құрастырылып, саны сегізге жеткізілді. 1840 жылдары Дублиннің Джон Мерфи бірнеше қоңырауды қайта құрды. 1860 және 1870 жылдары қоңыраулар біртіндеп қайта құрылып, Джон Дж. Мерфи және оның ұлы оларды B тонында 36 центнер салмақты тенормен он екіге дейін жеткізді. 1979 жылы тенор қайта құрылды. Соңғы рет 1999 жылы қоңыраулар қатарына тағы жеті қоңырау қосылды, осылайша барлығы 20 қоңырауға ие болды – 19 айналмалы қоңырау (әлемдегі өзгертілген қоңыраулардың ең көп саны) және бір шіркеу қоңырауы, олардың барлығы Рудхоллдар құйған. Бұл 19 нотадан тұратын диатоникалық гамманы құрамаса да, ол ерекше комбинацияларды ұсынады: үш түрлі 12 қоңырау шалу (B, C# және F# тондарымен), сондай-ақ 14 және 16 қоңырау шалу. Көбейтілген кезде бұл әлемдегі екінші 16 толық айналымды қоңырау болды – Бірмингемдегі Бульрингтегі Сент-Мартин алғашқысы болды, қазір Батыс Австралиядағы Перттегі Лебедь қоңырауларымен бірге 16 қоңыраудан тұратын үш топтың біріне жатады. Олар мұнараларға экскурсия кезінде, сондай-ақ жексенбі күндері Sung Eucharist және Choral Evensong үшін, ал жұма күндері кешке қоңырау шалу жаттығулары үшін үнемі соғылады.

Мұрағаттар мен басылымдар

Христ Чиркінің кең ауқымды тарихи мұрағаттары бар және жылдар бойы көптеген басылымдар шығарды, сондай-ақ 1990 жылдардан бері веб-сайтты қолдап келеді. Бұл жұмысты "Мұрағаттың құрметті сақтаушысы", "Веб және электрондық пошта редакторы" және "Christ Church Publications, Ltd" баспасының құрметті хатшысы бақылайды.

Достар

Собор 1929 жылы құрылған "Христос шіркеуінің достары" ерікті тобының көмегімен күтіліп келеді. Бұл топ собор әкімшілігімен түрлі бағыттарда ынтымақтасады.

Қол жеткізу

Христ шіркеуі тұрақты мемлекеттік қолдау алмайды, бірақ барлық қонақтарды құшақ жайып қарсы алады және тек дұға еткісі келетіндерге арналған шіркеуге ие. Көрікті жерлерді тамашалау үшін ақы төлеу қажет, оны көршілес "Даблиния" көрмесіне билетпен бірге төлеуге болады. Сыйлық дүкенінде сувенирлер, собор музыкалық ұжымдарының жазбалары және басылымдар бар.

Медиа пайдалану

Соңғы жылдары собор ортағасырлық драмаларға, мысалы CW арнасының "Reign" және "The Tudors" сериалдарына түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды, собор тарихындағы ең ұзақ экрандағы телешоу осы – "The Tudors". Мария Дойл Кеннедидің (Арагонның Екатеринасы рөлінде) және Джонатан Рис Майерстің (VIII Генрих патша рөлінде) киген көптеген көйлектері мен костюмдерін собордың жер астындағы криптасында көруге болады.

Қауымдар тобы

1971 жылы жалпы синод, бұрынғы талқылаулардың нәтижесінде, "Христос шіркеуінің кафедральдік приходтар тобын" құрды, бұл төрт приходты – Сент-Эндрю, Сент-Вербург, Барлық Әулиелер (Грангегорман) және Сент-Микан, Сент-Пол және Сент-Мария – собормен біріктірді, собор деканы олардың ректоры болып табылады. Приходтардың күнделікті басқаруын арнайы меценат кеңесі тағайындаған викарий жүзеге асырады.

Сент-Лоуренс О'Тулдің жүрегін ұрлап, қайтарып алу

2012 жылдың 3 наурызында Лоркан Уа Туатайлдың (Дублин архиепискобы, Әулие Лоранс О’Тулдың) жүрегі собордан ұрланды. 2018 жылдың сәуірінде жүрек Феникс паркінен ирланд полициясы «барлауға негізделген тергеу» барысында табылды.