Кіріспе
1879 жылы сэр Эдвин Арнольдтың "Азияның жарығы" немесе "Ұлы бас тарту" (Махабхинишкрамана) кітабы – сэр Эдвин Арнольдтың еңбегі. Кітаптың тұңғыш басылымы 1879 жылғы шілдеде Лондонда жарық көрді. Бұл кітап – поэзиялық повесть түрінде жазылған, принц Гаутама Будданың өмірі мен заманын суреттеуге арналған. Ол аянға ие болып, Будда, яғни Оянған адам атанды. Кітапта оның өмірі, мінезі және философиясы өлең жолдары арқылы баяндалады. Бұл Лалитавистараның еркін бейімделуі. Кітап жарық көргенге дейін ондаған жылдар бойы Азиядан тыс жерлерде Будда мен буддизм туралы көп мәлімет болған жоқ. Арнольдтың кітабы – батыс оқырмандарына буддизмді таныстыру бойынша жасалған алғашқы және сәтті әрекеттердің бірі. Махатма Ганди теософтардан бұл өлеңді алғаннан кейін зор әсер алды, ал кейін Мадам Блаватскаяның және оның "Теософия кілті" туралы білуі оны өз дінін зерттеуге жетеледі. Кітап жарық көрген сәттен бастап жоғары бағаланып, көптеген сынға түсті. Ол отыздан астам тілге, соның ішінде хинди тіліне аударылды.
the film
The Light of Asia, or The Great Renunciation (Mahâbhinishkramana), is a book by Sir Edwin Arnold. The first edition of the book was published in London in July 1879. In the form of a narrative poem, the book endeavours to describe the life and time of Prince Gautama Buddha, who, after attaining enlightenment, became the Buddha, The Awakened One. The book presents his life, character, and philosophy in a series of verses. It is a free adaptation of the Lalitavistara. A few decades before the book's publication, very little was known outside Asia about the Buddha and Buddhism. Arnold's book was one of the first successful efforts to popularize Buddhism for a Western readership. After receiving the poem from theosophists, Mahatma Gandhi was awed and his subsequent introduction to Madame Blavatsky and her Key to Theosophy inspired him to study his own religion. The book has been highly acclaimed from the time it was first published and has been the subject of several reviews. It has been translated into over thirty languages, including Hindi.
Қорытынды
1892 жылғы басылым мынадай арнаумен басталады: Бұл томды автор құрметпен Үндістан жұлдызының ең жоғары орденінің Егеменіне, Ұлы шеберіне және серіктеріне арнайды. Сэр Арнольдтың алғы сөзі былай аяқталады:
Менің үмітім, бұл кітап және менің «Индия әндерінің әндері» мен «Индия жырлары» Үндістанды және үнді халқын сүйген адамның есімін сақтап қалады. Алғашқы алты тарау Будданың өмірінің бастапқы кезеңдеріне арналған – оның Капилавасту, Лумбини, Непалдағы Сиддхартха князі ретінде дүниеге келуі; адамзаттың қайғы-қасіретін өз көзімен көруі; медитацияға бет бұруы; және ұзақ жылдарлық медитациядан кейін «Ағартылған» болып толыққан толыққан өзгерісі. Келесі тарауларда Будданың саяхаттары мен оның таратып жүрген үгітінің маңызды элементтері талқыланады. Мысалы, қайғы-қасірет – барлық тіршілікке ендірілген қасиет; сезімталдық пен жекелікке құштарлық – қайғы-қасіреттің түбірі, және қайғы-қасіреттің соңына жетеді. Бұл дұрыс түсінуді, дұрыс ойлауды, дұрыс сөйлеуді, дұрыс іс-қимылды, дұрыс күнкөрісті, дұрыс тырысуды, дұрыс еске алуды және дұрыс шоғырлануды қажет етеді. Оның, көбінесе Шығыс Үндістанындағы саяхаттарында Гаутама Буддаға өмірдің әр саласынан мыңдаған шәкірттері мен жақтастары қосылды.
Ықпал
Махатма Ганди өзінің өмірбаянында Лондонда оқып жүрген кезінде екі теософ ағайынды оған "Азияның жарығы" кітабының бір данасын, сондай-ақ Арнольдтың "Бхагавад-гита" нұсқасы – "Аспан әнін" сыйлағанын айтады. Ганди еске алады: "Оны бастағаннан кейін тоқтата алмайтын болдым". Ағайындылар Гандиді Блаватский ложасына алып барып, оны мадам Блаватскаямен таныстырды. Ол оның "Теософияның кілті" атты еңбегін оқығаннан кейін индуизм туралы көбірек білуге құштар болды, соның арқасында миссионерлер тарапынан сіңірілген индуизмде сенімсіздік пен шарлаттандық көп деген ойдан арылды. Бұрынғы үнді министрі Жайрам Рамеш "Азияның жарығы: Будда бейнесін қалыптастырған поэма" атты кітабында "Азияның жарығының" Будда мен оның іліміне деген көзқарастың өзгеруіне тигізген айқын әсерін жазды, поэманы "буддизм тарихын зерттеудегі маңызды кезең" деп атап, оның "әр түрлі елдердегі көптеген танымал тұлғаларға әсер еткенін, әлеуметтік теңдік үшін күреске ықпал еткенін және музыка, би, театр, сурет және кинода бейнеленгенін" көрсетті. Махакави Дасу Шрирамулудың ұлы Дасу Нараяна Рао осы поэмадан шабыттанып, телугу тілінде "Сангитараса Тарангини ану Будда Натакаму" атты пьеса жазды. Ол екі тарау мен үшінші тараудың бір бөлігін жазып, 1905 жылы аурудан көз жұмды. Ал пьесаның қалған бөлігін әкесі аяқтап, 1907 жылы жариялады.
Бейімделулер
Франц Остен мен Химансу Райдың "Prem Sanyas" (ағылшын тілінде "Азияның жарығы", неміс тілінде "Die Leuchte Asiens") атты өлеңінің киноға бейімделуі 1925 жылы түсірілді және 2001 жылы Arte арнасы қайта шығару үшін қалпына келтірді. Индоевропалық бірлесіп түсірілген бұл фильм Лахорда, Джайпурдің биліктегі махараджасының көмегімен, неміс техникалық мамандарының қатысуымен және үнді актерлерімен жасалды. Фильм батыстың үнді мәдениетін бейнелеуде жиі кездесетін экзотикалық шығыстанудан (ориентализмнен) аулақ болғандығы үшін жоғары бағаланады. Дадли Бак осы кітапты "Азияның жарығы" атты ораторияның негізі ретінде пайдаланды, ол алғаш рет 1887 жылы Лондонда орындалды. Бұл Ұлыбританияда тұңғыш рет қойылған американдық композитордың ораториясы, премьерасы Сент-Джеймс залында өтті. Оскар Уайльдтың 1891 жылғы "Дориан Грейдің суреті" ромасының 1945 жылғы кинонұсқасында, басты кейіпкер нашарлыққа берілгенде, досы оны жақсы жолға қайтару үшін "Азияның жарығы" кітабын береді.