Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Буйид Әмірі, Ирак және Әмір әл-Умара (967–978) – 11 ғасырдағы Фатимид Сириясындағы сол атақпен танымал араб тайпасының басшысы. Бахтияр (بختیار, 978 жылы қайтыс болды), Изз әл-Дула (عز الدولة) лақабымен әйгілі, Ирактың Буйид әмірі болды (967–978).
Buyid Emir of Iraq and Amir al umara (967–978)
the 11th century Arab tribal chief in Fatimid Syria with the same epithet
Bakhtiyar (بختیار, died 978), better known by his laqab of Izz al Dawla (عز الدولة), was the Buyid amir of Iraq (967–978).
Ерте өмір
Изз әл-Даула Бахтияр болып дүниеге келді және Мү'із әл-Дауланың ұлы болды. Оның Санад әл-Даула, Марзубан және Әбу Исхак Ибрагим есімді үш бауыры болды. Бахтияр өмірінің басында дайламит офицері Лашкарварздың қызына үйленді. 955 жылдың көктемінде Мү'із әл-Даула ауыр сырқатқа шалдығып, ұлын мұрагер етіп тағайындады. Бес жыл өткен соң, халифа Бахтиярға "Изз әл-Даула" атағын беріп, бұл шешімді ресми түрде бекітті. Әкесінің әскери жорықтары кезінде Изз әл-Даула Бағдадты басқарды. 967 жылы Мү'із әл-Даула қайтыс болды және ұлына бірнеше ақыл кеңес қалдырды. Ол түрік қолбасшысы Себук Тегиннің қызметін сақтап қалуды, түріктердің тілегін құрметтеуді, солтүстік Парсыны билеген ағасы Рукн әл-Дауланы жоғары әмір ретінде мойындауды және Фарстан билік жүргізген ағайындысы Адуд әл-Дауланы құрметтеуді ұсынды. Сонымен қатар, Мосулдың Хамданид әмірі Әбу Тағлибпен қарым-қатынас орнату жолындағы стратегияны да көрсетті.
Izz al Dawla was born as Bakhtiyar, and was the son of Mu'izz al Dawla. He also had three brothers named Sanad al Dawla, Marzuban and Abu Ishaq Ibrahim. Bakhtiyar, during his early life, married a daughter of the Dailamite officer Lashkarwarz. In the spring of 955, Mu'izz al Dawla became very ill and decided to name his son as his successor. Five years later, the caliph officially recognized this by granting Bakhtiyar the title of "Izz al Dawla". During his father's military expeditions, Izz al Dawla ruled in Baghdad. Mu'izz al Dawla died in 967, leaving behind several pieces of advice for his son. He recommended keeping the services of the Turkish commander Sebük Tegin, respecting the wishes of the Turks, recognizing his uncle Rukn al Dawla, who ruled northern Persia, as senior amir, and respecting his cousin 'Adud al Dawla, who ruled from Fars. He also gave a strategy for dealing with the Hamdanid emir of Mosul, Abu Taghlib.
Билік
970 жылы Изз әл-Давла әскеріндегі дайламиттер мен түріктер арасындағы жағдайды реттеу үшін, дайламит-түрік қарым-қатынасын нығайту мақсатында жоғары лауазымды түріктермен бірнеше неке жасауға кірісті; оның ұлы Марзубан ибн Бахтияр Бухтакин Азадрувейдің қызына, ал екінші ұлы Салар Бактижурдың қызына үйленді. Изз әл-Давла әкесінің саясатын жалғастырып, Ирак батпақтарын билеген Шахинидтерге қарсы күресті, бірақ оларды жеңе алмады. Сонымен қатар, ол Византия империясымен шекара мәселесін халифаның қарауына қалдырды. 971 жылы Иоанн I Цимискес басқарған византиялықтар Солтүстік Месопотамияның көп бөлігін басып алғанда, ол тіпті Бағдадқа оралмады. Иракты қорғау міндетін Себук Тегин өз мойнына алды, ол Буидтерден алшақтап бара жатқанын сезінді. Екі жыл өткен соң, Изз әл-Давла Ибн Бақияны өзінің уәзірі етіп тағайындады. Изз әл-Давланың қаржылық қиындықтары да болды; 973 жылы ол әкесінің кеңесіне қарамастан Мосул әмірлігіне шабуыл жасады. Бұл жорық сәтсіз аяқталды; Абу Тағлиб басқарған Хамданидтер Бағдадқа жорық жасады, ал Себук Тегин оларды жасырын түрде қолдаған болуы мүмкін. Бұйид әмірі қаржылық қиындықтарын шешу үшін түрік феодальдық иеліктерін тартып алмаққа тырысты, олардың көп бөлігі Хузестан аймағында орналасқан еді. Сонымен қатар, ол Себук Тегиннің қызметінен босатылған еді. Түрік көтеріліс шығарды, Изз әл-Давланы Васитте бекініп, қоршауға алуға мәжбүр етті. Ол Себук Тегиннің Оңтүстік Иракқа Бағдадты беру туралы ұсынысын қабылдамады. Түрік Васитке шабуыл жасап, қаланы қоршауға алды. Осы кезде Рұқн әл-Давла 'Адуд әл-Даулаға Васитке шабуыл жасап, Изз әл-Давланы құтқаруға бұйрық берді. 'Адуд әл-Дауланың таңдалуы қызықты болды: ол бұрын Изз әл-Давланың қабілетсіздігіне байланысты оны қызметтен алуды жақтаған және Басрадағы сәтсіз көтеріліске қатысқан Ирак әмірінің бауырына пана берген еді. Осыған қарамастан, 'Адуд әл-Давла бұйрықты орындады, бірақ Себук Тегинге Васитті жеңуге мүмкіндік беру үшін барынша баяу жылдамдықпен сапарлады. Алайда Изз әл-Давла тұрып берді, ал Себук Тегин қоршау кезінде қайтыс болды. Сондықтан 'Адуд әл-Давла оны Бағдадқа қайтаруды шешті. Бірақ көп ұзамай, Изз әл-Давланың дайламит салдаты бастаған көтеріліс 'Адуд әл-Даулаға өзінің туысын құлатуға мүмкіндік берді. Осылайша ол Иракты тікелей басқаратын болды, бірақ Рұқн әл-Давла бұған қарсы шықты. Сондықтан Изз әл-Давла 'Адуд әл-Дауланың Ирактағы өкілі болып тағайындалды. Соңғысының Ширазға аттануы Изз әл-Давланы оның бағыныштылығын дереу жоюға итермеледі.
In 970, Izz al Dawla, in order to end the hostilities between the Dailamites and Turks in his army, began to make several marriages with high ranking Turks to strengthen the Dailamite Turkic relationship; his son Marzuban ibn Bakhtiyar married a daughter of Bukhtakin Azadruwayh, and his other son Salar married a daughter of Baktijur. Izz al Dawla continued his father's policy of fighting the Shahinids who ruled the Iraqi marshlands, but he was unable to overcome them. At the same time, he ignored the border with the Byzantine Empire, considering this to be a matter for the caliph to handle. When the Byzantines under John I Tzimisces overran much of northern Mesopotamia in 971, he did not even return to Baghdad. The person who took it upon himself to defend Iraq was Sebük Tegin, who felt himself increasingly alienated from the Buyid. Two years later, Izz al Dawla appointed Ibn Baqiyya as his vizier. Izz al Dawla also had financial problems; in 973 he invaded the Amirate of Mosul, against the advice his father had left him. The campaign was a disaster; the Hamdanids under Abu Taghlib marched on Baghdad, while Sebük Tegin was probably secretly supporting them. The Buyid amir then tried to solve his financial difficulties by seizing the Turkish fiefs, most of which were in Khuzestan. At the same time, he dismissed Sebük Tegin from his post. The Turk revolted, forcing Izz al Dawla to entrench himself in Wasit. He rejected Sebük Tegin's offer to relinquish Baghdad in exchange for southern Iraq. The Turk then marched on Wasit, and laid siege to the city. At this point, Rukn al Dawla ordered 'Adud al Dawla to march on Wasit and relieve Izz al Dawla. The choice of 'Adud al Dawla was somewhat curious: he had earlier advocated the removal of Izz al Dawla due to the latter's perceived incompetence, and had granted asylum to a brother of the Iraqi amir that had launched a failed rebellion in Basra. Despite this, 'Adud al Dawla complied with the order, although he traveled as slowly as possible in order to give Sebük Tegin the chance to overpower Wasit. Izz al Dawla, however, managed to hold out, and Sebük Tegin died during the siege. 'Adud al Dawla therefore eventually decided to restore him in Baghdad. Shortly afterwards however, a revolt launched by Izz al Dawla's Dailamite mercenaries gave 'Adud al Dawla the opportunity to overthrow his cousin. Having done so, he would have ruled Iraq directly, but Rukn al Dawla vehemently opposed this. Izz al Dawla was therefore made 'Adud al Dawla's viceroy to Iraq. The latter's departure for Shiraz prompted Izz al Dawla to immediately revoke his subservience.
Азамат соғысы және өлім
976 жылы Рұқн әл-Долла қайтыс болып, Буйид империясын хаосқа ұшыратты. Изз әл-Давла 'Адуд әл-Давланың бас әмір лауазымына мұрагерлік құқығын мойындаудан бас тартты. Ол өзіне жаңа атақтар алды және халифаның қызының біреуіне үйленді, бұл халифаның оның саясатын мақұлдағанын көрсетеді. 'Адуд әл-Давла содан кейін Иракқа жорық жасауға дайындалды. Әскерін және одақтастарын дайындағанына қарамастан, Изз әл-Давла 977 жылы Хузестанде жеңіліске ұшырады және Васитке шегінуге мәжбүр болды. Ол онда жаңа әскер жинады, бірақ екі туысқан кейін келіссөздер жүргізді. Біраз уақыттан соң, Изз әл-Давла Хамданидтермен одақтаспау шартымен Сирияға еркін өтуге рұқсат алды. Ол сол келісімді бұзғанда, жаңадан қақтығыс басталды. 978 жылдың көктемінде Изз әл-Давла мен Хамданидтер Самаррада жеңіліске ұшырады, ал Буйид тұтқындалды. Ол 'Адуд әл-Давланың келісімімен көп ұзамай өлім жазасына кесілді.
Rukn al Dawla died in 976, throwing the Buyid empire into chaos. Izz al Dawla refused to recognize 'Adud al Dawla's succession to the position of senior amir. He took new titles for himself, and married one of the caliph's daughters, signifying the caliph's assent to his policy. 'Adud al Dawla then prepared to invade Iraq. Despite having prepared his army and his allies, Izz al Dawla was defeated in Khuzestan in 977 and was forced to retreat to Wasit. There he raised a new army, but the two cousins then entered into negotiations. After a long while, Izz al Dawla was granted freedom of passage to Syria, in exchange for a promise not to ally with the Hamdanids. When he broke that agreement, hostilities were resumed. Both Izz al Dawla and the Hamdanids were defeated in Samarra in the spring of 978, and the Buyid was captured. He was put to death soon after with 'Adud al Dawla's consent.